LẬP BẢN ĐỒ NGHIÊN CỨU TOÀN CẦU VỀ KHUÔN MẪU GIỚI: PHÂN TÍCH TRẮC LƯỢNG THƯ MỤC ĐẾN NĂM 2024 DỰA TRÊN CƠ SỞ DỮ LIỆU SCOPUS

Tóm tắt

Nghiên cứu này nhằm lập bản đồ và phân tích cấu trúc tri thức cũng như các xu hướng mới nổi trong nghiên cứu toàn cầu về khuôn mẫu giới giai đoạn 2000-2024 thông qua phương pháp phân tích trắc lượng thư mục toàn diện. Mục tiêu là xác định các đặc điểm công bố chủ yếu, các tác giả có ảnh hưởng, sự phát triển theo chủ đề, phân bố địa lý, đồng thời đánh giá quá trình tiến hóa và tính liên ngành của lĩnh vực này. Tìm kiếm được thực hiện có chọn lọc trên cơ sở dữ liệu Scopus với truy vấn TITLE (gender AND stereotypes), kết hợp bộ lọc lĩnh vực và loại tài liệu, thu được tập dữ liệu cuối cùng gồm 168 công trình. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm VOSviewer (để trực quan hóa mạng lưới đồng tác giả, đồng xuất hiện từ khóa và trích dẫn) và Microsoft Excel (để thống kê xu hướng công bố và tần suất). Quá trình phân tích gồm ba giai đoạn: thu thập và làm sạch dữ liệu; lập bản đồ mạng lưới; và phân tích diễn giải. Kết quả cho thấy sản lượng học thuật gia tăng đáng kể sau năm 2020, với sự hình thành ba cụm nghiên cứu chính: (1) Vai trò giới và quá trình xã hội hóa; (2) Thiên kiến ngầm và mối đe dọa khuôn mẫu; (3) Thiên kiến do thuật toán và truyền thông chi phối. Tâm lý học vẫn là ngành chủ đạo, song những đóng góp mới từ đạo đức AI, thần kinh học nhận thức và kinh tế học hành vi đã xuất hiện, dù mức độ tích hợp liên ngành còn hạn chế. Về phân bố địa lý, Hoa Kỳ, Đức và Tây Ban Nha dẫn đầu về số lượng công bố, trong khi Việt Nam, Ấn Độ và Bangladesh đại diện cho các quốc gia đang nổi lên từ khu vực phía Nam toàn cầu. Nghiên cứu này cung cấp bức tranh tổng quan nền tảng tri thức trong lĩnh vực nghiên cứu khuôn mẫu giới. Các phát hiện nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường hợp tác liên ngành và đa dạng hóa phương pháp, đặc biệt trong việc kết nối khoa học nhận thức, trí tuệ nhân tạo và nghiên cứu chính sách. Những kết quả này mang lại hàm ý quan trọng cho việc xây dựng các chiến lược dựa trên bằng chứng nhằm giải quyết thiên kiến giới trong giáo dục, việc làm và các nền tảng số.