CƠ CHẾ TẠO NGHĨA HÀM ẨN TRONG CÁC TRUYỆN NGỤ NGÔN (SÁCH NGỮ VĂN BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ)

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài viết nghiên cứu cơ chế tạo nghĩa hàm ẩn trong truyện ngụ ngôn thuộc chương
trình Ngữ văn Trung học cơ sở (THCS) dưới ánh sáng của Ngữ dụng học hiện đại. Trên cơ sở khảo
sát 08 văn bản trong ba bộ sách giáo khoa lớp 7 hiện hành, tác giả phân lập và làm rõ 04 cơ chế dụng
học cốt lõi: vi phạm quy tắc chiếu vật - chỉ xuất; hành vi ngôn ngữ gián tiếp; vi phạm quy tắc lập
luận; và vi phạm các phương châm hội thoại. Nghiên cứu đồng thời mô hình hóa viễn trình tiếp nhận
của học sinh từ cấu trúc bề mặt đến chiều sâu văn bản, qua đó chỉ ra hiện tượng "khoảng cách dụng
học" do sự bất đối xứng về tri thức nền và năng lực nhận thức của người học. Kết quả nghiên cứu góp
phần tường minh hóa đặc trưng thể loại ngụ ngôn từ bản chất giao tiếp ngôn ngữ, đồng thời đề xuất
cơ sở khoa học giúp nâng cao hiệu quả dạy học đọc hiểu văn bản trong nhà trường phổ thông.
TỪ KHÓA: Nghĩa hàm ẩn; ngữ dụng học; truyện ngụ ngôn; cơ chế dụng học; dạy và học.