PHẢN HỒI KHÔNG ĐƯỢC ƯU TIÊN TRONG PHÂN TÍCH HỘI THOẠI (CA) DỰA TRÊN NGỮ LIỆU CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH BẠN MUỐN HẸN HÒ 2025

Tóm tắt

TÓM TẮT: Bài viết áp dụng khung lí thuyết Phân tích hội thoại (Conversation Analysis; CA) vào
khảo sát cách phản hồi không được ưu tiên (dispreferred responses) được tổ chức trong các chuỗi từ
chối dựa trên ngữ liệu từ chương trình truyền hình Bạn muốn hẹn hò (BMHH) năm 2025. Dữ liệu
nghiên cứu gồm 12 tập chương trình với 18 trường hợp từ chối quyết định hẹn hò được xác định và
được phiên âm theo hệ thống Jefferson (2004) với phương pháp phân tích chuỗi tập hợp (collectionbased analysis) kết hợp phân tích trường hợp đơn lẻ (single-case analysis). Kết quả cho thấy các phản
hồi từ chối thường được triển khai thông qua một số đặc điểm tương tác hội thoại nổi trội, bao gồm:
(1) trì hoãn trước khi đưa ra quyết định, (2) cấu trúc đánh giá tích cực + liên từ đối lập (“nhưng”), (3)
sử dụng lời biện minh để giải thích quyết định, và (4) sự can thiệp của người dẫn chương trình (MC)
trong việc mở rộng chuỗi tương tác hội thoại. Các đặc điểm này đáp ứng thoả mãn tiêu chí của CA về
tổ chức ưu tiên và thiết kế phản hồi không được ưu tiên theo quan điểm của Pomerantz (1984);
Schegloff (2007), phản ánh xu hướng sử dụng các chiến lược ngôn ngữ nhằm giảm thiểu tính đối
kháng của lượt lời từ chối trong bối cảnh tương tác hội thoại công khai. Kết quả nghiên cứu chỉ ra các
nguyên tắc tổ chức phản hồi không được ưu tiên được áp dụng trong bối cảnh hội thoại mang tính thể
chế, góp phần bổ sung tư liệu thực nghiệm cho đường hướng tiếp cận CA trong Việt ngữ học.
TỪ KHÓA: Phân tích hội thoại (CA); tổ chức ưu tiên; phản hồi không được ưu tiên; hành động từ
chối; tương tác thể chế; “Bạn muốn hẹn hò” (2025)