Cập nhật về bí tiểu cấp và mạn tính: Phân tầng nguy cơ và chiến lược xử trí

Tóm tắt

Bí tiểu được chia thành hai thể chính là bí tiểu cấp (BTC) và bí tiểu mạn (BTM). Theo định nghĩa của Hội Tiêu Tiểu Tự Chủ Quốc tế (International Continence Society – ICS), BTC là tình trạng bàng quang căng đầy, thường gây đau, nhưng người bệnh không thể tự đi tiểu. Trái lại, BTM thường không đau và được chẩn đoán khi lượng nước tiểu tồn lưu (post-void residual urine – PVR) vượt quá 300 mL và kéo dài ít nhất sáu tháng. Nguyên nhân bí tiểu rất đa dạng, có thể xuất phát từ tắc nghẽn đường ra bàng quang – như tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt (BPH), hẹp niệu đạo, khối u vùng chậu hoặc sỏi bàng quang; hay giảm hoạt động cơ bàng quang do tổn thương thần kinh trong các bệnh lý như chấn thương tủy sống, đột quỵ, đái tháo đường và Parkinson. Ngoài ra, một số thuốc như nhóm alpha-adrenergic, kháng cholinergic và opioid cũng có thể gây bí tiểu. BTC thường gặp ở nam giới lớn tuổi, với khoảng 10% ở tuổi 70 và 30% ở tuổi 80 từng trải qua ít nhất một đợt BTC trong vòng 5 năm. Ở nữ giới, bệnh ít gặp hơn đáng kể. Bí tiểu sau phẫu thuật hoặc sau sinh cũng là những thể lâm sàng thường gặp, với tỷ lệ dao động rộng từ 0,5% đến 37%. Trong khi đó, BTM thường chỉ được phát hiện khi có biến chứng như nhiễm khuẩn đường tiết niệu tái phát, thận ứ nước hoặc khi người bệnh phải đặt thông niệu đạo kéo dài. Gần đây, khái niệm “bí tiểu mạn nguy cơ cao” được đề xuất cho nhóm bệnh nhân có triệu chứng đường tiết niệu dưới (LUTS) mức độ trung bình/nặng, kèm giảm eGFR dưới 60 mL/phút/1,73 m², viêm thận bể thận, nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát ≥3 lần/năm, hoặc giãn đài–bể thận. Bài tổng quan này nhằm cập nhật định nghĩa, phân loại, nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của bí tiểu, đồng thời làm rõ giá trị lâm sàng của khái niệm BTM nguy cơ cao – một hướng tiếp cận mới trong thực hành tiết niệu hiện nay.

Từ khóa: bí tiểu; bí tiểu cấp; bí tiểu mạn; triệu chứng đường tiết niệu dưới; tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt