TỪ PHONG CẢNH ĐẾN TÂM CẢNH TRONG THƠ Y PHƯƠNG

Tóm tắt

Y Phương là tác giả thành danh ở nhiều thể loại: thơ, trường ca, tản văn với những giải thưởng có tiếng vang. Trong giới hạn một bài viết, chúng tôi lựa chọn tập thơ song ngữ Thất tàng lồm (Ngược gió, 44 bài song ngữ Tày-Việt, Nxb. Văn hóa dân tộc, 2006), để xem xét các ký hiệu phong cảnh Hà Nội - Cao Bằng được biểu hiện như thế nào trong sáng tác của một nhà thơ dân tộc. Tập thơ có thể coi như một bước đi mang tính thử nghiệm khi Y Phương đã cố ý bước chệch ra khỏi mạch sáng tác quen thuộc của mình, rời xa những đề tài thân quen trong sáng tác là chiến tranh, tình yêu và sự biến đổi của văn hóa trong giai đoạn hiện tại. Chúng tôi tập trung vào quá trình nội tâm hóa phong cảnh trong thơ Y Phương nhằm chỉ ra sự dịch chuyển không gian từ miền núi Cao Bằng xuống Hà Nội thông qua khảo sát các ký hiệu trong văn bản và ký hiệu cận văn bản: ghi chú nơi sáng tác, thời gian sáng tác. Ở đó, chú trọng vào việc làm rõ cảm thức không gian đang hiện hữu (Hà Nội) sẽ cho thấy sự khơi gợi một ảo tượng về không gian quê nhà (Cao Bằng) - vùng đất được vẽ ra, được nhìn qua con mắt của một người con xa quê nhớ về “thiên đường đã mất”. Nói cách khác, có thể xác lập như thế nào những mối quan hệ giữa sự chuyển cư về mặt địa lý chủ thể xã hội với sự dịch chuyển của không gian ngôn ngữ của chủ thể trữ tình, với sự bất cân xứng của những không gian cảnh sắc được thể hiện bởi chủ thể tộc người, với sự biến đổi tâm thức của chủ thể sáng tác giữa những không gian trong và ngoài văn bản.