Tạp chí của Kiểm toán nhà nước
Thuế quan trong chính sách thương mại của Mỹ dưới Chính quyền Tổng thống Trump: Lý thuyết, thực tiễn và hàm ý đối với Việt Nam
Một trong những diễn biến đáng chú ý nhất trong quan hệ quốc tế kể từ đầu năm 2025 là việc Chính quyền Tổng thống Donald Trump liên tục sử dụng vấn đề thuế quan trong quan hệ với các nước, từ đối thủ đến đối tác, đồng minh, trong đó có Việt Nam. Theo đó, việc tìm hiểu bối cảnh, bản chất, mục tiêu của công cụ thuế quan trong chính sách thương mại của Mỹ thời gian tới là rất cấp thiết nhằm rút ra một số hàm ý chính sách và đó chính là mục tiêu của bài viết này.
“Xanh hóa” tài chính công và vai trò của Kiểm toán nhà nước: kinh nghiệm quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam
Bài viết phân tích mối quan hệ giữa quản trị tài chính công xanh và kiểm toán khu vực công có tính đến yếu tố khí hậu, nhấn mạnh mức độ “phơi nhiễm tài chính” ngày càng gia tăng của các Chính phủ do các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu, đồng thời lập luận rằng cần có một sự chuyển đổi có hệ thống trong cách phân bổ và kiểm toán các nguồn lực công. Quản trị tài chính công xanh tích hợp các yếu tố khí hậu vào quy trình lập ngân sách, mua sắm công và theo dõi chi tiêu, trong khi kiểm toán xanh đảm bảo tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả chính sách. Bài viết giới thiệu các công cụ quốc tế như PEFA-Climate, ISAM (Mô hình kiểm toán SDGs của IDI) và ClimateScanner, cho thấy cách các Cơ quan kiểm toán tối cao giám sát hành động khí hậu và đánh giá mức độ sẵn sàng của Chính phủ. Đối với Việt Nam, bài viết khuyến nghị nên áp dụng các khung kiểm toán quốc tế, phát triển năng lực kiểm toán chuyên sâu và tăng cường phối hợp liên cơ quan để thúc đẩy quá trình xanh hóa hệ thống ngân sách và giám sát công. Kiểm toán nhà nước Việt Nam nên đóng vai trò dẫn dắt trong kiểm toán khí hậu và cải cách quản trị tài chính công.
Kiểm toán hoạt động quản lý và sử dụng đất do cơ quan kiểm toán tối cao thực hiện - đôi điều trao đổi
Quản lý và sử dụng đất một cách hiệu quả là một chiến lược quan trọng để thúc đẩy phát triển bền vững trên toàn cầu. Kiểm toán hoạt động quản lý và sử dụng đất do Cơ quan kiểm toán tối cao thực hiện tại các quốc gia cần thiết lập đầy đủ từ mục tiêu, tiêu chí kiểm toán, phương pháp tiếp cận và thủ tục kiểm toán. Đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan kiểm toán tối cao và các cơ quan chính phủ tại từng nước để cuộc kiểm toán thực sự chất lượng và hiệu quả. Bài viết xin được đề cập tới “Kiểm toán hoạt động quản lý và sử dụng đất do cơ quan kiểm toán tối cao thực hiện - đôi điều trao đổi”.
Khung kiểm soát nội bộ COSO trong báo cáo phát triển bền vững: Thách thức và triển vọng áp dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam
Bài báo phân tích vai trò của Khung Kiểm soát nội bộ COSO và Hướng dẫn kiểm soát nội bộ đối với báo cáo phát triển bền vững nhằm nâng cao độ tin cậy và tính minh bạch của báo cáo phát triển bền vững (ESG) trong lĩnh vực ngân hàng. Từ cơ sở lý luận quốc tế và thực tiễn áp dụng tại một số ngân hàng thương mại Việt Nam, bài viết chỉ ra những thách thức về pháp lý, nhân lực, công nghệ, đồng thời nhấn mạnh cơ hội gia tăng uy tín, thu hút đầu tư xanh và thích ứng các chuẩn mực toàn cầu. Trên cơ sở đó, bài báo đưa ra các đề xuất khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy áp dụng rộng rãi và hiệu quả Khung COSO trong báo cáo phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
Vai trò của Kiểm toán nhà nước trong kiểm toán tài chính xanh góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững số 13 và những nhân tố ảnh hưởng
Tài chính xanh ngày càng đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện các cam kết quốc gia và quốc tế về biến đổi khí hậu, đặc biệt là trong việc đạt được Mục tiêu phát triển bền vững số 13 (SDG13). Trong bối cảnh đó, kiểm toán tài chính xanh cần trở thành một bộ phận chiến lược trong hoạt động của Kiểm toán nhà nước nhằm thúc đẩy quản trị công hiệu quả và thực hiện cam kết khí hậu quốc gia. Đồng thời, Kiểm toán nhà nước cũng cần xác lập rõ các vai trò: cung cấp thông tin tin cậy, đóng góp vào sự minh bạch của Chính phủ trong việc thực hiện SDG13; lành mạnh hóa môi trường tài chính xanh; hoàn thiện các chính sách thực hiện SDG13. Tuy nhiên, để Kiểm toán nhà nước thực hiện hiệu quả vai trò này, cần nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực thực thi như: khung pháp lý, năng lực kiểm toán viên, công cụ kỹ thuật, dữ liệu hỗ trợ và cơ chế phối hợp liên ngành. Việc nhận diện và phân tích các yếu tố này là cơ sở để hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực và đổi mới phương pháp kiểm toán phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và góp phần thực hiện SDG13 của Chính phủ.
Cân bằng tính thận trọng và tính phù hợp: Đòn bẩy then chốt định hình hệ thống kế toán Việt Nam trong giai đoạn hội nhập IFRS
Bài viết phân tích mối quan hệ động giữa tính thận trọng và tính phù hợp - hai đặc tính cốt lõi định hình chất lượng thông tin kế toán trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị áp dụng bắt buộc Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) sau 2025. Dựa trên khung khái niệm IFRS và lý thuyết chi phí - lợi ích, chúng tôi xây dựng mô hình đường cong lợi ích ròng, trong đó, điểm cân bằng tối ưu là mức độ thận trọng đủ để giảm thiểu rủi ro sai sót mà không làm suy giảm tính kịp thời và hữu ích. Tổng hợp kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các thị trường phát triển thường ưu tiên tính phù hợp, trong khi những nền tảng pháp lý theo mô hình pháp luật thành văn chi tiết (code law) lại đề cao thận trọng. Ở Việt Nam, nghiên cứu thực trạng và khảo sát chuyên gia cho thấy hệ thống kế toán vẫn còn nghiêng nhiều về thận trọng, làm giảm khả năng dự báo và thu hút vốn. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất ba chính sách trọng tâm cho giai đoạn sau 2025: (1) Áp dụng khung chuẩn mực hai tầng (IFRS cho doanh nghiệp đại chúng, VFRS cho doanh nghiệp vừa và nhỏ); (2) thiết lập cơ chế phê chuẩn nội địa linh hoạt, cho phép điều chỉnh lộ trình đo lường theo giá trị hợp lý; (3) sử dụng cơ chế ổn định thuế - kiểm toán (tách bạch mục đích thuế và báo cáo tài chính, đồng thời tăng cường minh bạch thuyết minh ước tính và trách nhiệm kiểm toán). Những đề xuất này hướng đến một “điểm cân bằng mới” nơi thận trọng và phù hợp hỗ trợ lẫn nhau, góp phần nâng cao chất lượng thông tin, giảm chi phí vốn và thúc đẩy phát triển bền vững thị trường tài chính Việt Nam.
Giải pháp nhằm quản lí, sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí tài sản công dư dôi sau tinh gọn tổ chức, bộ máy hệ thống chính trị
Bài nghiên cứu đánh giá khái quát tình hình tài sản công dư dôi sau tinh gọn tổ chức bộ máy chính trị gồm thu hẹp đáng kể cấp bộ, ban, ngành, bỏ cấp huyện, thực hiện mô hình địa phương 2 cấp theo hướng nâng cao hiệu lực, hiệu năng và hiệu quả quản lý để đề xuất giải pháp nhằm quản lý, sử dụng hiệu quả tài sản công, tránh lãng phí. Đây là khối lượng tài sản có giá trị rất lớn thuộc sở hữu toàn dân gồm đất đai, công trình xây dựng, phương tiện vận tải, thiết bị văn phòng và các loại tài sản khác. Các giải pháp đề xuất gồm tổng kiểm kê tài sản, định giá toàn bộ tài sản đã qua sử dụng để xác định giá trị hiện còn, hạn chế mua sắm mới để vừa tiết kiệm chi phí, vừa tránh lãng phí, triệt để sử dụng lại tài sản này đối với các đơn vị có nhu cầu, định đoạt tài sản thông qua đấu giá, thanh lý, hóa giá, chuyển nhượng, chuyển đổi chủ thể sử dụng để tài sản phát huy tối đa công dụng và giá trị.
Macroeconomic Determinants of Vietnam’s Balance of Payments: An Empirical Analysis from 2008 to 2023
Nghiên cứu này tìm hiểu các yếu tố thúc đẩy cán cân thanh toán (BOP) của Việt Nam. Từ năm 2008 đến 2023, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn với nền kinh tế toàn cầu, chúng ta đã chứng kiến cách các yếu tố kinh tế chủ chốt như lãi suất, cán cân thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tác động đến tình hình tài chính của quốc gia. Mục tiêu của chúng tôi là làm rõ cách các yếu tố này ảnh hưởng đến sự lên xuống của BOP, đặc biệt là trong bối cảnh thương mại tăng trưởng và những cú sốc từ bên ngoài. Chúng tôi đã phân tích dữ liệu hằng quý từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổng cục Thống kê Việt Nam để xây dựng mô hình. Sử dụng phần mềm STATA, tác giả đã thu được một số kết quả đáng chú ý. Mặc dù mô hình này có ý nghĩa thống kê (F-statistic = 8.51; p-value < 0.05), cho thấy một mối quan hệ hợp lệ, nhưng nó chỉ giải thích được khoảng 37.4% sự thay đổi của Cán cân thanh toán (R² = 0.3739). Điều này cho thấy rằng có nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến kết quả. Trong số các chỉ số kinh tế được xem xét, chỉ có cán cân thương mại (BOT) thể hiện tác động đáng kể lên cán cân thanh toán, với mối quan hệ tích cực và mạnh mẽ (hệ số = 0.66391; p-value = 0.001). Điều này ngụ ý rằng khi cán cân thương mại tăng một đơn vị, cán cân thanh toán sẽ tăng khoảng 0.66 đơn vị. Ngược lại, lãi suất, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê trong giai đoạn được khảo sát. Những phát hiện này nhấn mạnh vai trò then chốt của hiệu quả thương mại trong việc cải thiện cán cân thanh toán của Việt Nam. Để thúc đẩy ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trưởng bền vững, các chính sách nên ưu tiên tăng cường xuất khẩu, quản lý nhập khẩu một cách hiệu quả và duy trì một môi trường thương mại ổn định.
Ảnh hưởng của cấu trúc tài chính đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp dược niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam
Nghiên cứu này phân tích sự ảnh hưởng của cấu trúc tài chính đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp dược phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dựa trên dữ liệu từ 37 công ty trong giai đoạn 2016-2023, mô hình hồi quy được sử dụng để đánh giá tác động của các biến như tỷ lệ nợ ngắn hạn (SHD), tỷ lệ nợ dài hạn (LTA), hệ số nợ (DE), tỷ trọng tài sản cố định (CCTS) và quy mô doanh nghiệp (SIZE) đến hiệu quả tài chính, đo lường bằng ROA và ROE. Kết quả cho thấy, tỷ lệ nợ dài hạn (LTA) và hệ số nợ (DE) có ảnh hưởng tiêu cực và ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE, cho thấy việc sử dụng đòn bẩy tài chính cao có thể giảm hiệu quả tài chính. Tỷ trọng tài sản cố định (CCTS) có tác động tích cực đến ROE, gợi ý rằng đầu tư vào tài sản cố định có thể nâng cao khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ ngắn hạn (SHD) và quy mô doanh nghiệp (SIZE) không có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả tài chính. Dựa trên kết quả, nghiên cứu đề xuất các doanh nghiệp dược phẩm nên tái cơ cấu nợ, giảm thiểu đòn bẩy tài chính, tăng cường huy động vốn từ nguồn nội bộ và vốn chủ sở hữu, đầu tư hợp lý vào tài sản cố định và nâng cao quản trị tài chính. Những khuyến nghị này nhằm giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động và đóng góp vào sự phát triển bền vững của ngành dược phẩm Việt Nam.
Tổng quan về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán
Bài viết đưa ra cái nhìn tổng quan về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Thông qua phương pháp tổng quan bán hệ thống, nhóm tác giả phân tích các tài liệu nghiên cứu từ năm 1992 đến 2020, qua đó xác định 10 nhóm công nghệ AI cốt lõi đang và sẽ tiếp tục định hình hoạt động kế toán - kiểm toán, bao gồm: hệ thống chuyên gia, học máy, mạng nơ-ron, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, tự động hóa quy trình robot… Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng AI không chỉ mang lại hiệu quả vượt trội về năng suất, độ chính xác và quản lý rủi ro, mà còn đặt ra các thách thức mới về đạo đức nghề nghiệp, thất nghiệp công nghệ và yêu cầu tái cấu trúc đào tạo. Bài viết đồng thời thảo luận các giải pháp thích ứng từ góc độ chính sách, giáo dục và doanh nghiệp nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của nghề kế toán - kiểm toán trong kỷ nguyên số.
Vai trò tư vấn chiến lược của kế toán quản trị trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo
Bài báo sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, tổng hợp lý thuyết và tài liệu mới nhất, nhằm làm rõ cách trí tuệ nhân tạo (AI) giúp kế toán quản trị chuyển dịch từ việc tập trung vào tác nghiệp kế toán truyền thống sang vai trò đối tác chiến lược của ban lãnh đạo. Kết quả phân tích cho thấy AI đã và đang tự động hóa nhiều tác vụ kế toán lặp lại, tăng cường khả năng phân tích dữ liệu lớn và dự báo tương lai, nhờ đó kế toán quản trị có điều kiện tập trung hơn vào tư duy chiến lược, cung cấp thông tin và tư vấn chất lượng cao cho quá trình ra quyết định. Đồng thời, nghiên cứu cũng thảo luận những thách thức phát sinh, bao gồm yêu cầu về kỹ năng mới (như dữ liệu và phân tích), các vấn đề đạo đức và rủi ro khi phụ thuộc AI. Kết luận và khuyến nghị nhấn mạnh rằng để phát huy vai trò tư vấn chiến lược trong kỷ nguyên AI, kế toán quản trị cần chủ động thích ứng, nâng cao năng lực công nghệ - phân tích và kết hợp hài hòa giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người nhằm tạo ra giá trị chiến lược cho doanh nghiệp.
Phát triển mô hình cho vay ngang hàng tại Việt Nam: Thực trạng và yêu cầu hoàn thiện chính sách
Bài viết này phân tích sự phát triển mạnh mẽ của mô hình cho vay ngang hàng (P2P Lending) tại Việt Nam trong bối cảnh bùng nổ công nghệ tài chính (Fintech). Mô hình này giúp người dân tiếp cận vốn thuận tiện hơn, song cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do thiếu khung pháp lý rõ ràng, minh bạch thông tin và cơ chế giám sát hiệu quả. Nội dung tập trung làm rõ bản chất, đặc điểm hoạt động, thực trạng phát triển và những thách thức lớn như rủi ro tín dụng, bảo mật dữ liệu, gian lận, rửa tiền cũng như nguy cơ gây bất ổn hệ thống tài chính. Từ đó, đề xuất cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng độc lập, nâng cao minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng.
Hoàn thiện nội dung kiểm toán việc quản lý, sử dụng nguồn ngân sách nhà nước cho hoạt động đầu tư dự án công nghệ thông tin
Hiện nay, công nghệ thông tin đang trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển của các cơ quan nhà nước. Cùng với sự phát triển của công nghệ và mạng internet, nhu cầu về dịch vụ công nghệ hướng tới phát triển chính phủ điện tử, cung cấp dịch vụ công điện tử và tăng cường hiệu quả của công tác quản lý nhà nước là xu thế tất yếu, là mô hình phổ biến của nhiều quốc gia. Nhận thức được điều này, Nhà nước đã đề ra chủ trương ứng dụng công nghệ thông tin nhằm cải cách hành chính, hiện đại hóa cơ quan chính phủ, xây dựng một Chính phủ hiệu lực, hiệu quả hơn. Trong bối cảnh nguồn ngân sách nhà nước được đầu tư mạnh mẽ cho các dự án công nghệ thông tin, yêu cầu kiểm toán để đảm bảo việc quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn này ngày càng cấp thiết. Bài viết phân tích thực trạng công tác kiểm toán các dự án công nghệ thông tin, chỉ rõ những hạn chế tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nội dung kiểm toán, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước, tăng cường tính minh bạch, công khai trong các hoạt động đầu tư công nghệ thông tin.
Bàn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu về chính sách thuế
Bài viết đề cập tới vai trò quan trọng của trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu và hoạch định chính sách thuế. Khác với phương pháp truyền thống, AI cho phép xử lý dữ liệu lớn, mô hình hóa mối quan hệ phi tuyến và dự báo tác động của các điều chỉnh chính sách như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng (VAT) hay thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) để tối ưu hóa chính sách thuế thông qua các thuật toán đa mục tiêu, góp phần cân bằng hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong học thuật và chính sách thuế còn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu dữ liệu mở, kết nối liên ngành hạn chế, thiếu khung pháp lý và chi phí công nghệ cao. Bài viết đề xuất tích hợp AI vào chương trình đào tạo và xây dựng trung tâm nghiên cứu liên ngành để nâng cao năng lực phân tích và đổi mới chính sách thuế tại Việt Nam.
Tác động của khả năng so sánh báo cáo tài chính đến độ trễ báo cáo kiểm toán các công ty niêm yết phi tài chính trên thị trường chứng khoán Việt Nam
Nghiên cứu được thực hiện nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động đối với khả năng so sánh báo cáo tài chính đến độ trễ báo cáo kiểm toán của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu 549 công ty niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong khoảng thời gian 2011 đến 2021. Tác giả sử dụng bằng phương pháp nghiên cứu định lượng thông qua kỹ thuật hồi quy hồi quy PraisWinsten và hồi quy phân vị phù hợp với dữ liệu bảng. Nghiên cứu cho thấy mối quan hệ nghịch chiều của khả năng so sánh báo cáo tài chính đến độ trễ báo cáo kiểm toán của các công ty niêm yết phi tài chính trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Vai trò của Kiểm toán nhà nước đối với việc nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể công trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước
Trách nhiệm giải trình là thuật ngữ có tính phổ biến trong quản trị nhà nước hiện đại, là một trong bốn trụ cột quản lý ngân sách nhà nước (tính minh bạch, tính tiên liệu, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của công chúng). Trong tiến trình xây dựng và phát triển, thông qua hoạt động kiểm toán, Kiểm toán nhà nước góp phần tích cực nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể công được phân giao, phân cấp quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước. Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác quản trị nhà nước, với vị thế của cơ quan kiểm toán được Quốc hội thành lập, Kiểm toán nhà nước cần không ngừng khẳng định vai trò đối với việc nâng cao trách nhiệm giải trình của các chủ thể công trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước. Một số giải pháp cơ bản được đề xuất, gồm: i) Bổ sung một số nội dung liên quan đến "trách nhiệm giải trình" tại Luật Ngân sách nhà nước, Luật Kiểm toán nhà nước, các quy định kiểm toán; ii) Mở rộng phạm vi kiểm toán; iii) Tăng cường công khai kết quả kiểm toán.
Sàn vàng Việt Nam: Muốn minh bạch và an toàn, phải bắt đầu từ spot vật chất và bù trừ tập trung
Bài viết phân tích yêu cầu xây dựng sàn vàng Việt Nam như một bước chuyển từ tư duy quản lý tình thế sang tư duy tổ chức thị trường trên nền tảng chuẩn hóa hạ tầng, dữ liệu minh bạch và kỷ luật giao dịch. Trên cơ sở đánh giá những bất cập của thị trường vàng hiện nay, đặc biệt là tình trạng chênh lệch giá kéo dài, phân mảnh giá tham chiếu, rủi ro đối tác và thiếu chuẩn hóa hậu giao dịch, bài viết cho rằng mô hình phù hợp trong giai đoạn đầu là sàn giao dịch spot vật chất fully-backed (giao dịch vàng vật chất giao ngay được bảo đảm 100% bằng tài sản vật chất thực tế đang tồn tại) gắn với cơ chế bù trừ tập trung. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất định hướng xây dựng sàn vàng theo lộ trình thận trọng, lấy kỷ luật thị trường, an toàn hệ thống và năng lực giám sát làm điều kiện tiên quyết.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục: Thực trạng và tác động đối với nhóm kỹ năng 4C của sinh viên Việt Nam
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc tái định hình phương thức dạy và học tại các cơ sở giáo dục đại học. Bài viết này hướng đến việc phân tích thực trạng sử dụng AI và đánh giá mức độ ảnh hưởng của công nghệ này đối với nhóm kỹ năng 4C (Critical Thinking - tư duy phản biện, Creativity - tư duy sáng tạo, Communication - kỹ năng giao tiếp, Collaboration - khả năng hợp tác) của sinh viên Việt Nam thông qua việc tổng hợp các bằng chứng thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, dù AI hỗ trợ tối ưu hóa hiệu suất đầu ra, song việc lạm dụng quá mức tiềm ẩn rủi ro làm suy giảm các kỹ năng 4C của sinh viên. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ việc kiện toàn hành lang pháp lý, xác lập tiêu chuẩn kỹ thuật đến cải tiến hạ tầng công nghệ và đổi mới phương pháp sư phạm số. Những phát hiện này đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho việc xây dựng chiến lược ứng dụng AI hiệu quả, đáp ứng các chuẩn mực giáo dục trong kỷ nguyên số.
Vai trò của thông tin kế toán đối với chống tẩy xanh: Thực tiễn tại Singapore và hàm ý cho Việt Nam
Nghiên cứu này phân tích vai trò của kế toán bền vững trong việc ngăn chặn hành vi “tẩy xanh” (greenwashing) trong bối cảnh nền kinh tế tuần hoàn, đồng thời làm rõ cách thức hệ thống kế toán bền vững minh bạch giúp biến các cam kết ESG thành hành động có trách nhiệm và đo lường được. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu tại bàn và phân tích tài liệu hệ thống kết hợp tham chiếu mô hình định lượng từ dữ liệu của 40 doanh nghiệp niêm yết tại Singapore năm 2024. Nền tảng lý luận của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Bất đối xứng Thông tin và Lý thuyết Phụ thuộc Tài nguyên (RDT). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng kế toán bền vững là giải pháp nền tảng giúp giảm thiểu sự chênh lệch thông tin và hỗ trợ các bên liên quan phân biệt tính thực chất với tính biểu tượng trong các báo cáo phát triển bền vững. Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như GRI, ISSB và TCFD được xác định là công cụ then chốt để nâng cao chất lượng báo cáo và uy tín doanh nghiệp. Nghiên cứu khẳng định kế toán bền vững giúp giảm ràng buộc tài chính và chi phí nợ. Dựa trên các phát hiện này, nhóm đề xuất các khuyến nghị cho Việt Nam nhằm phát hiện, ngăn chặn hành vi “tẩy xanh” để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Tài sản sinh học và hạch toán kế toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Tài sản sinh học là khoản mục có tính đặc thù cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro trong kế toán và kiểm toán doanh nghiệp, do chịu tác động mạnh của quá trình biến đổi sinh học và điều kiện thị trường. Trong thời gian dài, việc thiếu khung kế toán riêng đã dẫn đến ghi nhận không thống nhất, làm suy giảm tính minh bạch của báo cáo tài chính và gia tăng rủi ro sai sót trọng yếu trong kiểm toán. Thông tư 99/2025/TT-BTC đánh dấu bước chuyển quan trọng khi lần đầu tiên thiết lập chế độ kế toán riêng cho tài sản sinh học tại Việt Nam. Bài viết phân tích có hệ thống các quy định của Thông tư 99/2025/TT-BTC về ghi nhận, đo lường, hạch toán và trình bày tài sản sinh học, trên cơ sở nghiên cứu định tính kết hợp phân tích chính sách, so sánh với thông lệ quốc tế và thực tiễn doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung đánh giá các rủi ro kiểm toán phát sinh trong quá trình áp dụng quy định mới. Kết quả nghiên cứu cho thấy Thông tư 99/2025/TT-BTC góp phần chuẩn hóa thực hành kế toán tài sản sinh học, song vẫn tồn tại một số khoảng trống có thể ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật trong thời gian tới.
Tài chính dự án đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam: Phân tích so sánh các mô hình đầu tư công, PPP và đầu tư tư nhân
Nghiên cứu này đánh giá tính khả thi tài chính của các cấu trúc tài trợ thay thế cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam của Việt Nam. Dựa trên lý thuyết tài chính hạ tầng và tài chính dự án, bài viết xây dựng khung phân tích so sánh ba mô hình: đầu tư công, đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) có bảo lãnh của Chính phủ và mô hình có sự tham gia của khu vực tư nhân. Phân tích tập trung vào cấu trúc đòn bẩy, mức độ nhạy cảm trước biến động chi phí và doanh thu, cũng như nghĩa vụ tài khóa phát sinh từ các bảo lãnh công. Kết quả cho thấy tài trợ hoàn toàn từ khu vực tư nhân khó khả thi nếu không có hỗ trợ đáng kể từ Nhà nước. Các mô hình PPP có bảo lãnh giúp cải thiện khả năng huy động vốn nhưng đồng thời làm gia tăng nghĩa vụ tài khóa dự phòng. Ngược lại, mô hình đầu tư công cho thấy mức độ ổn định tài chính dài hạn cao hơn nhờ giảm rủi ro tái cấp vốn và tăng khả năng chống chịu trước bất định về nhu cầu.
Lý thuyết quản trị cấp cao và mức độ áp dụng kế toán quản trị: hàm ý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam
Nghiên cứu này làm rõ vai trò của lý thuyết quản trị cấp cao (Upper Echelon Theory) trong việc giải thích mức độ áp dụng kế toán quản trị tại doanh nghiệp. Trên cơ sở tổng hợp tài liệu và phân tích lý thuyết, kết quả cho thấy việc vận dụng các công cụ kế toán quản trị không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực hay hạ tầng thông tin của doanh nghiệp mà còn chịu ảnh hưởng đáng kể từ lăng kính nhận thức của nhà quản trị cấp cao. Từ cách tiếp cận này, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy việc áp dụng kế toán quản trị trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tại Việt Nam, nơi mà dấu ấn cá nhân của người lãnh đạo quyết định gần như mọi đường đi nước bước của tổ chức. Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức của nhà quản trị, linh hoạt trong tổ chức nhân sự kế toán và hoàn thiện khung thể chế hỗ trợ từ phía cơ quan quản lý nhà nước.
Quản trị trí tuệ nhân tạo và các thách thức đạo đức trong nghề kiểm toán: khung khổ lý thuyết và giải pháp thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số
Trong kỷ nguyên Cách mạng Công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái cấu trúc sâu sắc quy trình kiểm toán, chuyển dịch từ phương pháp chọn mẫu truyền thống sang giám sát liên tục dựa trên dữ liệu lớn. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào thuật toán làm nảy sinh các thách thức đạo đức nghiêm trọng như thiên kiến tự động hóa, tính minh bạch của “hộp đen” và rủi ro bảo mật dữ liệu. Bài báo này nghiên cứu mối quan hệ giữa Quản trị AI (AI Governance) và đạo đức nghề nghiệp, phân tích các khung pháp lý quốc tế (EU AI Act, NIST, ISO 42001) và Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đề xuất một khung quản trị đa tầng nhằm bảo vệ tính chính trực và sự tin cậy của công chúng đối với nghề kiểm toán trong môi trường số.
Kiểm toán ngân sách địa phương theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp - những vấn đề đặt ra và giải pháp
Việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai ở Việt Nam. Mô hình này hướng tới tinh gọn bộ máy, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương. Tuy nhiên, sự thay đổi về cấu trúc tổ chức chính quyền địa phương sẽ kéo theo những thay đổi đáng kể trong quản lý ngân sách địa phương và đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động kiểm toán ngân sách địa phương của Kiểm toán nhà nước. Bài viết phân tích cơ sở lý luận về kiểm toán ngân sách địa phương trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đánh giá những vấn đề đặt ra đối với hoạt động kiểm toán ngân sách khi thay đổi mô hình tổ chức chính quyền, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện phương thức kiểm toán, tổ chức kiểm toán và khung pháp lý để nâng cao hiệu quả kiểm toán ngân sách địa phương trong bối cảnh mới.
Quản lý ngân sách nhà nước gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và những vấn đề đặt ra đối với Kiểm toán nhà nước trong tổ chức kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương
Ngân sách nhà nước là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý kinh tế - xã hội và bảo đảm nguồn lực tài chính cho hoạt động của bộ máy công quyền. Trong hệ thống ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương có vai trò trực tiếp bảo đảm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. Trong bối cảnh cải cách tổ chức bộ máy hành chính và định hướng xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cơ chế quản lý ngân sách địa phương cần được điều chỉnh phù hợp nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý tài chính công. Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường phân cấp quản lý ngân sách, nâng cao tính tự chủ tài chính của địa phương và tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính. Đồng thời, khoản 2 Điều 73 của Luật quy định Kiểm toán nhà nước thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương trước khi gửi Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét, phê chuẩn. Bài viết phân tích những vấn đề về quản lý ngân sách nhà nước ở địa phương theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời làm rõ những vấn đề đặt ra đối với Kiểm toán nhà nước trong kiểm toán báo cáo quyết toán ngân sách địa phương trong bối cảnh cải cách tổ chức chính quyền địa phương.
Vai trò của chính sách năng lượng cấp bang trong chuyển đổi xanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Hoa Kỳ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Biến đổi khí hậu và nhu cầu phát triển bền vững đã thúc đẩy xu thế chuyển đổi năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch sang các nguồn năng lượng tái tạo, ít phát thải trên phạm vi toàn cầu. Quá trình này không chỉ nhằm mục tiêu môi trường mà còn mở ra cơ hội kinh tế thông qua tạo việc làm mới, đổi mới công nghệ và thu hút đầu tư. Tại Hoa Kỳ, bên cạnh các chính sách cấp liên bang, chính quyền địa phương và tiểu bang cũng giữ vai trò quan trọng trong định hình chiến lược năng lượng xanh. Nhiều bang đã tiên phong thực hiện các chính sách chuyển đổi năng lượng nhằm giảm phát thải carbon, tăng sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và việc làm xanh. Trong phạm vi nghiên cứu, bài viết này sẽ phân tích bối cảnh toàn cầu về chuyển đổi năng lượng và vai trò của chính sách cấp địa phương, đánh giá tổng quan chính sách năng lượng cấp bang tại Hoa Kỳ, so sánh với thực tiễn Việt Nam, từ đó đề xuất giải pháp nhằm xây dựng khung chính sách toàn diện cho Việt Nam.
Kiểm toán giao dịch các bên liên quan do kiểm toán độc lập thực hiện
Giao dịch giữa các bên liên quan trong tổ chức nếu không được kiểm soát tốt có thể tạo ra cơ hội trực tiếp cho các nhà quản lý, giám đốc và các bên liên quan rút nguồn lực, chiếm đoạt tài sản từ các cổ đông thiểu số và các nhà đầu tư/người cho vay khác. Những giao dịch phức tạp, qua nhiều trạm có liên quan trực tiếp đến các vụ bê bối tài chính, gian lận và chất lượng lợi nhuận giảm sút. Kiểm toán độc lập đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo độ tin cậy của thông tin cũng như lợi ích của người sử dụng thông tin. Bài viết làm rõ những thách thức của kiểm toán độc lập trong kiểm toán các bên liên quan, từ đó kiến nghị các lưu ý và thủ tục kiểm toán cần thiết nhằm tăng hiệu quả và chất lượng cuộc kiểm toán.
Cơ sở pháp lý về kiểm toán môi trường của một số Cơ quan kiểm toán tối cao và bài học cho Kiểm toán nhà nước Việt Nam
Trong bối cảnh các quốc gia đang phải đối mặt với những thách thức môi trường ngày càng lớn như biến đổi khí hậu, ô nhiễm và suy thoái tài nguyên thiên nhiên, kiểm toán môi trường trở thành một công cụ quan trọng giúp đánh giá hiệu quả quản lý của Nhà nước trong việc bảo vệ môi trường và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs). Nhận thức được tầm quan trọng đó, Tổ chức quốc tế các Cơ quan kiểm toán tối cao (INTOSAI) và các tổ chức các Cơ quan kiểm toán tối cao khu vực như (EUROSAI, ASOSAI, AFROSAI…) đã ban hành một hệ thống chuẩn mực, hướng dẫn và định hướng chiến lược nhằm xây dựng nền tảng cơ bản, thống nhất cho hoạt động kiểm toán môi trường trên phạm vi toàn cầu và khu vực. Bài viết giới thiệu một số hướng dẫn cũng như cơ sở pháp lý của một số cơ quan kiểm toán tối cao và một số tổ chức quốc tế liên quan đến kiểm toán môi trường. Từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm cho Kiểm toán nhà nước Việt Nam.
Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
Nghiên cứu phân tích các yếu tố nội tại ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng của 15 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2015-2024, sử dụng phương pháp phân tích dữ liệu bảng với các mô hình hồi quy Pooled OLS, FEM và REM. Kết quả thực nghiệm cho thấy tăng trưởng tín dụng chịu tác động đáng kể từ quy mô ngân hàng, khả năng huy động tiền gửi, hiệu quả sử dụng vốn và cấu trúc vốn tự có, trong khi yếu tố thanh khoản không thể hiện vai trò quyết định. Nghiên cứu chỉ ra sự đánh đổi rõ rệt giữa mục tiêu mở rộng tín dụng và yêu cầu đảm bảo an toàn vốn trong bối cảnh các ngân hàng ngày càng chịu áp lực tuân thủ chuẩn mực an toàn. Trên cơ sở đó, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm hữu ích cho công tác quản trị ngân hàng và điều hành chính sách tín dụng. Bên cạnh những kết quả đạt được, nghiên cứu còn tồn tại một số hạn chế về phạm vi mẫu, thời gian nghiên cứu và việc chưa xem xét các yếu tố kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu vẫn góp phần làm rõ cơ chế vận hành tín dụng tại Việt Nam và mở ra hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai theo chiều thời gian dài hơn, phạm vi quốc tế và tích hợp các nhân tố vĩ mô.
Tránh thuế trong các loại hình doanh nghiệp
Tránh thuế là một hình thức lập kế hoạch thuế hợp pháp nhằm giảm thiểu nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Các loại hình doanh nghiệp khác nhau (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân/cổ phần, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) có đặc điểm sở hữu, mục tiêu và cơ cấu quản trị khác nhau, dẫn đến hành vi tránh thuế khác biệt. Bài tổng quan này nhằm khảo sát các nghiên cứu học thuật liên quan, so sánh sự khác biệt về tránh thuế giữa ba loại hình trên và liên hệ với bối cảnh Việt Nam. Kết quả cho thấy doanh nghiệp nhà nước thường có xu hướng tránh thuế thấp hơn doanh nghiệp tư nhân vì mục tiêu chính không chỉ là tối đa hóa lợi nhuận; ngược lại doanh nghiệp tư nhân và cổ phần (đặc biệt khi sở hữu cổ đông phân tán và cổ đông tổ chức tăng) thường tích cực tìm cách giảm thuế. Doanh nghiệp FDI nổi bật với các chiến lược chuyển giá và tránh thuế xuyên biên giới, thường tránh thuế mạnh mẽ nhất trong ba nhóm, đặc biệt là các công ty con của tập đoàn ở thiên đường thuế.