Tạp chí Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh
Tạp chí của Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
VAI TRÒ CỦA TRI THỨC BẢN ĐỊA TRONG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU (Trường hợp cộng đồng ven biển Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh)
Nghiên cứu vận dụng thiết kế hỗn hợp, kết hợp khảo sát định lượng, phỏng vấn sâu và quan sát tham dự trong khung lý thuyết Sinh kế bền vững và Tri thức sinh thái địa phương, nhằm phân tích vai trò của tri thức bản địa trong thích ứng với biến đổi khí hậu tại cộng đồng ven biển Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh). Kết quả cho thấy, tri thức bản địa tiếp tục giữ vai trò nguồn lực quan trọng, song quá trình truyền thụ liên thế hệ đang bị gián đoạn do biến đổi nhanh của môi trường sinh thái và nhiều nguyên nhân khác mà hơn một nửa số người tham gia khảo sát xác nhận. Nghiên cứu đề xuất các chính sách thích ứng cần theo hướng từ dưới lên, công nhận và tích hợp tri thức bản địa như một thành tố thiết yếu trong xây dựng sinh kế bền vững cho các cộng đồng ven biển chịu tác động đồng thời của đô thị hóa và biến đổi khí hậu.
VAI TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG NỘI BỘ TRONG ỨNG PHÓ KHỦNG HOẢNG TRUYỀN THÔNG (Trường hợp các cơ sở giáo dục phổ thông vùng Đồng bằng sông Cửu Long)
Sử dụng thống kê mô tả, tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến phân tích dữ liệu khảo sát định lượng tại 5 địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu tìm hiểu vai trò của truyền thông nội bộ trong quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành vi ứng phó khủng hoảng truyền thông tại các cơ sở giáo dục phổ thông ở vùng này. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhận thức tương quan với hành vi ứng phó; đồng thời truyền thông nội bộ tương quan mạnh với cả hành vi ứng phó và nhận thức. Mô hình hồi quy cũng cho thấy, truyền thông nội bộ và nhận thức là yếu tố dự báo có ý nghĩa thống kê đối với hành vi ứng phó khủng hoảng truyền thông, trong đó truyền thông nội bô có mức độ tác động mạnh hơn.
QUAN NIỆM VỀ SINH CON VÀ Ý ĐỊNH CÓ CON CỦA THANH NIÊN CHƯA LẬP GIA ĐÌNH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Bài viết phân tích dữ liệu khảo sát từ 300 thanh niên chưa lập gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh (trước ngày 1/7/2025) để tìm hiểu nhận thức về sinh con và ảnh hưởng của những quan niệm này đến ý định sinh con trong thời gian tới, nhằm đóng góp thông tin hữu ích cho chương trình truyền thông về hôn nhân - gia đình, trong đó có vấn đề giải quyết thực trạng mức sinh thấp ảnh hưởng sự phát triển bền vững của gia đình trong bối cảnh xã hội hiện đại.
KIẾN THỨC VÀ THỰC HÀNH NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CỦA NÔNG DÂN (Nghiên cứu trường hợp nông dân tỉnh Hưng Yên)
Nông nghiệp bền vững được xem là định hướng quan trọng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu, suy thoái tài nguyên và bảo đảm sinh kế nông thôn. Dựa trên các dữ liệu định lượng và định tính khảo sát tại tỉnh Hưng Yên, bài viết trình bày kiến thức của nông dân về nông nghiệp bền vững và ảnh hưởng của kiến thức này đến thực hành sản xuất nhằm đưa đến một số hàm ý chính sách về phát triển nông nghiệp bền vững.
QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ CHĂM LO CHO CON NGƯỜI TRONG DI CHÚC VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Hơn nửa thế kỷ qua, những lời căn dặn và mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở bản Di chúc vô cùng giản dị, nhân văn và thiêng liêng có ý nghĩa lịch sử và thời đại sâu sắc. Một trong những nội dung quan trọng trong Di chúc là công việc đối với con người, bảo đảm cho mọi người dân được sống ấm no, hạnh phúc, trong một xã hội giàu giá trị nhân văn. Bài viết khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, nhất là những người yếu thế trong xã hội, chỉ ra ý nghĩa trong phát huy vai trò của con người ở Việt Nam hiện nay.
QUAN ĐIỂM VỀ CON NGƯỜI CỦA THOMAS HOBBES TRONG TÁC PHẨM LEVIATHAN
Khi nghiên cứu về tác phẩm của Hobbes, Marx (1995: 196) từng nhận xét: “Hobbes là người hệ thống hóa chủ nghĩa duy vật Bacon”. Dựa trên quan điểm đó, bài viết phân tích quan điểm con người – cỗ máy và con người công dân của Hobbes trong Leviathan nhằm tìm hiểu thêm về cách định hình và đánh giá năng lực nghiên cứu khoa học đối với con người trong điều kiện bùng nổ khoa học công nghệ ngày nay.
BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG CƯỜNG HÀO LÀNG XÃ THỜI NGUYỄN (1802 - 1884) - BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Trên cơ sở khảo cứu, thống kê tư liệu chính sử, bộ luật thời Nguyễn và các nghiên cứu trước, bài viết đã phác họa, phân tích những ưu điểm, hạn chế của các biện pháp phòng chống cường hào làng xã của các vị vua triều Nguyễn. Từ bài học lịch sử bài viết rút ra một số giá trị có thể kế thừa và phát huy trong điều kiện hiện nay.
ĐỌC MUỐI CỦA RỪNG CỦA NGUYỄN HUY THIỆP TỪ GÓC NHÌN PHÊ BÌNH SINH THÁI
Truyện ngắn Muối của rừng của Nguyễn Huy Thiệp là một tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại khi khắc họa mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Thông qua hành trình vào rừng săn bắn của nhân vật ông Diểu và cuộc đối diện với ranh giới sống - chết của đàn khỉ, tác phẩm gợi ra những suy ngẫm về cách con người ứng xử với thế giới tự nhiên. Bài viết tiếp cận tác phẩm từ góc nhìn phê bình sinh thái nhằm làm rõ sự biến chuyển trong nhận thức của nhân vật: từ tư duy săn bắn mang tính chinh phục, coi rừng như đối tượng khai thác, đến sự thức tỉnh về giá trị của sự sống và mối liên hệ gắn bó giữa con người với môi trường tự nhiên. Hình ảnh “muối của rừng” không chỉ gợi đến vẻ đẹp và sự bí ẩn của tự nhiên mà còn nhấn mạnh khả năng khơi dậy lòng trắc ẩn và ý thức về mối liên hệ giữa con người với các sinh thể khác trong hệ sinh thái.
VĂN HÓA DÒNG HỌ Ở NGHỆ AN: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY
Văn hóa dòng họ đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt, là một trong những nét đặc trưng của văn hóa truyền thống dân tộc. Tại Nghệ An, dòng họ không chỉ là đơn vị cơ bản của cấu trúc xã hội mà còn là nơi lưu giữ, bảo tồn và phát huy nhiều giá trị văn hóa quý báu. Từ nhận định của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa và dân tộc học kết hợp kết quả khảo sát và phân tích tư liệu về tổ chức dòng họ, gia phả, nghi lễ thờ cúng, các giá trị văn hóa - đạo đức được lưu truyền qua nhiều thế hệ ở Nghệ An, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa dòng họ ở Nghệ An trong bối cảnh hiện nay.
GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY DI SẢN DÂN CA CHĂM TRONG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ PHAN RANG - THÁP CHÀM TỈNH NINH THUẬN
Âm nhạc Chăm thể hiện giá trị tinh thần và bản sắc văn hóa của cộng đồng người Chăm ở khu vực Nam Trung Bộ, Dân ca Chăm là một phần không thể tách rời của di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Qua khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu, bài viết cho thấy mức độ nhận thức và tham gia của học sinh trung học cơ sở tại Ninh Thuận trong việc bảo tồn âm nhạc truyền thống. Từ phân tích thực trạng, bài viết đề xuất các giải pháp giáo dục thực tiễn và hoạt động nâng cao nhận thức, giúp tích hợp dân ca Chăm vào chương trình học đường một cách hiệu quả.
CƠ SỞ HẠ TẦNG VÀ NGUỒN NHÂN LỰC TRONG TĂNG TRƯỞNG CỦA DOANH NGHIỆP LOGISTICS TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – MỘT SỐ THÁCH THỨC
Dựa trên dữ liệu khảo sát định lượng 294 doanh nghiệp logistics tại TPHCM, nghiên cứu tìm hiểu thực trạng về cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực trong tăng trưởng của các doanh nghiệp này. Kết quả nghiên cứu cho thấy, bên cạnh những lợi thế, tình trạng quá tải của hệ thống đường bộ và sự thiếu kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải trực tiếp gây ra sự chậm trễ và làm gia tăng chi phí vận hành; đồng thời, sự thiếu hụt nguồn nhân lực có kỹ năng do hệ thống đào tạo chưa đáp ứng được nhu cầu làm hạn chế năng lực đổi mới và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Qua đó, nghiên cứu đề xuất một số hàm ý chính sách đối với cơ quan nhà nước và các doanh nghiệp logistics để cải thiện các vấn đề này trong thời gian tới.
BỐI CẢNH LỊCH SỬ, ĐẶC ĐIỂM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA BỬU SƠN KỲ HƯƠNG ĐỐI VỚI CÁC TRÀO LƯU TÔN GIÁO NỘI SINH NAM BỘ (THẾ KỶ XIX - XX)
Từ giữa thế kỷ XIX xuất hiện một số tôn giáo nội sinh bản địa ở miền Tây Nam Bộ, vốn là hiện tượng mới mẻ trong lịch sử Việt Nam. Bài viết tìm hiểu về Bửu Sơn Kỳ Hương, một trong số ít tôn giáo nội sinh bản địa xuất hiện trong thời kỳ cận và hiện đại của lịch sử Việt Nam. Trên cơ sở dữ liệu thứ cấp từ các nghiên cứu trước, bài viết phân tích bối cảnh lịch sử dẫn đến sự ra đời của Bửu Sơn Kỳ Hương; xem xét những đặc điểm của tôn giáo này cũng như sự ảnh hưởng của nó đến một số hiện tượng và trào lưu tôn giáo nội sinh bản địa ở miền Tây Nam Bộ tiếp nối sau. Qua đó cho thấy, việc xuất hiện của Bửu Sơn Kỳ Hương có cội rễ sâu xa trong hoàn cảnh lịch sử thế kỷ XIX và trong truyền thống tư tưởng - văn hóa lâu đời của tộc người Việt.
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỐNG CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN
Chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng là một trong những vấn đề cơ bản, xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh và là vấn đề Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm trong cả sự nghiệp cách mạng của Người. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực trong thực tiễn nước ta hiện nay. Bài viết sẽ tập trung vào trình bày tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân như: bản chất của chủ nghĩa cá nhân, các căn bệnh sinh ra từ chủ nghĩa cá nhân, sự nguy hại của nó; sự cần thiết của việc không ngừng “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, từ những tác phẩm, bài viết và lời dạy của Người.
SỰ THAM GIA CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC TỪ THỰC TIỄN CỘNG ĐỒNG (Nghiên cứu trường hợp tại Cần Giờ - Thành phố Hồ Chí Minh)
Bài viết dựa trên dữ liệu từ 20 cuộc phỏng vấn sâu và quan sát tham dự phân tích vai trò của phụ nữ trong phát triển du lịch bền vững tại Cần Giờ. Kết quả cho thấy phụ nữ tham gia tích cực trong các lĩnh vực như ẩm thực, homestay, thủ công truyền thống, hướng dẫn du lịch và cung ứng sản phẩm, qua đó tạo thu nhập, nâng cao kỹ năng, mở rộng quan hệ xã hội và gia tăng vị thế trong gia đình, cộng đồng. Tuy nhiên, họ vẫn đối mặt với nhiều rào cản về định kiến giới, hạn chế vốn và kỹ năng (đặc biệt ngoại ngữ, công nghệ), gánh nặng kép giữa lao động và chăm sóc gia đình, cũng như hạn chế trong tham gia ra quyết định. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp về tín dụng ưu đãi, đào tạo kỹ năng và nâng cao nhận thức xã hội nhằm thúc đẩy sự tham gia bình đẳng và hiệu quả của phụ nữ trong phát triển du lịch bền vững.
NGHĨA BIỂU HIỆN TRONG TRANH TUYÊN TRUYỀN THỜI KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TỪ GÓC NHÌN DIỄN NGÔN ĐA PHƯƠNG THỨC
Bài viết áp dụng lý thuyết Ngôn ngữ học chức năng hệ thống kết hợp với Ngữ pháp hình ảnh và Hệ thống quan hệ giữa văn bản với hình ảnh để đề xuất cách tiếp cận nghĩa biểu hiện trong tranh tuyên truyền chính trị Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954) nhìn từ góc độ diễn ngôn đa phương thức. Cụ thể, bài viết hướng tới mục tiêu làm rõ quá trình tạo nghĩa và khả năng chuyển tải thông điệp của tranh tuyên tuyền chính trị Việt Nam thông qua việc xem xét các cách thức kết hợp giữa yếu tố hình ảnh và yếu tố ngôn ngữ trong tranh; từ đó góp phần làm sáng tỏ giá trị của các tác phẩm tuyên truyền này trong bối cảnh kháng chiến của dân tộc Việt Nam.
NAM CAO VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT CỦA ÔNG - NHÌN TỪ KHẢ NĂNG KIẾN TẠO DI SẢN VĂN HÓA VÙNG
Nhận diện trường hợp nhà văn và tác phẩm Nam Cao từ góc nhìn kiến tạo di sản văn hóa vùng. Xác định các tương quan nghiên cứu liên ngành văn hóa học, danh nhân, địa danh, bảo tàng, lưu trữ, điện ảnh và du lịch học. Phân tích các đặc điểm tác giả và tác phẩm Nam Cao gắn với quê hương, định vị và lan tỏa hình ảnh quê hương trong tầm nhìn của người đương thời và hậu thế, vùng quê xã Nam Lý (tỉnh Ninh Bình) với các vùng miền trong nước và thế giới. Nhấn mạnh bài học xây dựng hình ảnh danh nhân ngang tầm kiến tạo di sản văn hóa vùng và dân tộc, đất nước, thời đại.
Ý THỨC THẨM MỸ KỸ THUẬT SỐ VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO NỘI DUNG SỐ CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VIỆT NAM
Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục hiện nay, hoạt động sáng tạo nội dung số của học sinh trung học phổ thông Việt Nam chủ yếu mang tính tự phát, chịu ảnh hưởng mạnh của thị hiếu mạng và cơ chế thuật toán. Dựa trên nghiên cứu, phân tích thực trạng, bài viết làm rõ cơ sở lý luận về ý thức thẩm mỹ kỹ thuật số, khoảng cách giữa thẩm mỹ kỹ thuật số và định hướng giáo dục hiện hành, từ đó đề xuất hướng khung năng lực sáng tạo nội dung số gắn với ý thức thẩm mỹ kỹ thuật số và gợi ý mô hình giáo dục tích hợp phù hợp với giáo dục trung học phổ thông.
CHIẾN LƯỢC VĂN HÓA TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH – TỪ NGUỒN LỰC NỘI SINH ĐẾN SỨC MẠNH MỀM QUỐC GIA
Bài viết phân tích chiến lược văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh như một hệ thống toàn diện về xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Hệ thống tư tưởng này không chỉ giải thích những thắng lợi lịch sử của cách mạng Việt Nam, mà còn mang giá trị thời đại sâu sắc, định hướng cho việc xây dựng sức mạnh mềm và vị thế quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.
CÁCH TIẾP CẬN CỦA MARX TRONG TƯ BẢN ĐỐI VỚI PHÉP BIỆN CHỨNG HEGEL TRONG KHOA HỌC LOGIC
Bài viết phân tích về ý nghĩa về phương pháp của phép biện chứng Hegel trong The Science of Logic (Khoa học Logic) trong tác phẩm Tư bản của Marx. Trên cơ sở khái quát các nội dung cơ bản của phép biện chứng Hegel, bài viết làm rõ sự kế thừa và cải biến của Marx, đặc biệt ở ba phương diện: (1) phương pháp giải quyết mối quan hệ giữa chủ thể và khách thể, trong đó Marx khắc phục lập trường duy tâm của Hegel để lý giải mối quan hệ này dựa trên lập trường duy vật triệt để và hiện thực lịch sử - xã hội; (2) phương pháp đi từ trừu tượng đến cụ thể và đến toàn thể, qua đó Marx làm rõ toàn bộ cấu trúc phức tạp và khuynh hướng vận động của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa; (3) vận dụng các quy luật của phép biện chứng Hegel trong việc giải thích và đánh giá về chủ nghĩa tư bản. Nhờ vậy, Marx đã biến phép biện chứng Hegel từ một hệ thống lý thuyết mang tính duy tâm thành công cụ khoa học để phân tích bản chất, mâu thuẫn và xu hướng vận động tất yếu của chủ nghĩa tư bản. Qua đó, bài viết cho thấy sự kế thừa và cải biến của Marx có ý nghĩa sâu sắc về phương pháp cho việc nghiên cứu lý luận và cải tạo hiện thực kinh tế - xã hội.
THỰC HÀNH BỐ THÍ CỦA TĂNG NI, PHẬT TỬ TẠI ĐÔNG NAM BỘ HIỆN NAY
Bố thí Ba-la-mật là một trong sáu pháp thực hành để đạt giác ngộ của Phật giáo. Bố thí Ba-la-mật gồm: Tài thí, pháp thí, và vô úy thí. Dựa trên kết quả điều tra định tính tại 8 cơ sở thờ tự Phật giáo ở Đông Nam Bộ cùng một số tài liệu thứ cấp cho thấy, các tăng, ni, phật tử vùng Đông Nam Bộ thông qua các hoạt động tài thí như, nuôi dưỡng trẻ mồ côi, người già neo đơn, tặng nhà tình thương cho người nghèo, hay hỗ trợ xã hội trong đại dịch COVID-19, đã đồng thời thực hiện vô úy thí, vì đã góp phần động viên, an ủi những người kém may mắn và những người rơi vào tình thế nguy nan. Hoạt động pháp thí không chỉ giúp cho phật tử có nhận thức và hành vi tích cực trong đời sống, mà còn giúp họ chữa lành những tổn thương.
BƯỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU DI TÍCH KIẾN TRÚC AN PHÚ - GIA LAI
Di tích An Phú (Pleiku - Gia Lai) được xác định là kiến trúc Bơmong Yang. Bơmong Yang là một ngôi tháp bằng gạch có tường bao nằm trên một gò thấp nghiêng thoải dốc hướng xuống vùng bình nguyên Kơdơ rộng lớn. Từ năm 2022 đến nay, di tích đã liên tục được thăm dò, khai quật. Tư liệu phát hiện ở An Phú cho phép bước đầu đi đến nhận định đây là một kiến trúc đền tháp Phật giáo có niên đại ước định vào khoảng thế kỷ VII - VIII đến thế kỷ X, có mối quan hệ với các di tích Phật giáo ở duyên hải Nam Trung Bộ và khu vực. Phát hiện này đem lại nhận thức mới về mối quan hệ của loại hình kiến trúc tôn giáo ở Tây Nguyên, về lịch sử xuất hiện và phát triển của Phật giáo ở miền cao Trường Sơn - Tây Nguyên; cũng như gợi mở hướng nghiên cứu về vai trò của Phật giáo ở miền đất này, ở Tây Nguyên và khu vực.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ DI CƯ CỦA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ ĐẾN VÙNG ĐÔNG NAM BỘ
Vùng Đông Nam Bộ, trung tâm kinh tế năng động của Việt Nam, là điểm đến của nhiều dòng di cư, trong đó có các nhóm dân tộc thiểu số. Bài viết tổng quan các nghiên cứu về di cư của các dân tộc thiểu số đến vùng Đông Nam Bộ nhằm xác định những chủ đề trọng tâm và khoảng trống nghiên cứu. Kết quả cho thấy hầu hết các nghiên cứu tập trung vào nguyên nhân di cư, sinh kế, việc làm và hội nhập xã hội, trong khi các khía cạnh về thể chế, chính sách vùng, quá trình định cư lâu dài, khả năng thích nghi và duy trì bản sắc văn hóa ít được quan tâm. Các nghiên cứu mang tính hệ thống hoặc so sánh liên vùng, liên tộc người cũng còn hạn chế. Việc nhận diện những khoảng trống này sẽ góp phần định hướng các nghiên cứu tiếp theo và cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng, điều chỉnh chính sách đối với cộng đồng dân tộc thiểu số tại vùng Đông Nam Bộ.
NHẬN DIỆN GIÁ TRỊ VĂN HÓA RAGLAI TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI TỈNH KHÁNH HÒA (Trường hợp Ninh Thuận cũ)
Bài viết tập trung phân tích tiềm năng khai thác các giá trị văn hóa truyền thống của người Raglai nhằm phục vụ phát triển du lịch cộng đồng tại tỉnh Khánh Hòa (trường hợp tỉnh Ninh Thuận cũ). Trên cơ sở khảo sát thực địa với phương pháp thu thập dữ liệu định tính dựa trên các phỏng vấn sâu tại các địa bàn Bác Ái Tây và Vĩnh Hải, kết hợp tổng hợp tài liệu nghiên cứu và chính sách địa phương, bài viết nhận diện hệ thống giá trị văn hóa bao gồm thể hiện dưới dạng thức vật thể và phi vật thể. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sự tương tác giữa các yếu tố văn hóa truyền thống với các yếu tố tác động của xã hội đương đại đã tạo nên một văn hóa Raglai luôn biến động nhưng vẫn giữ được những nét riêng biệt. Chính nét riêng biệt đặc thù này đã làm cho văn hóa Raglai trở thành một nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch trong bối cảnh bức tranh du lịch địa phương còn đang thiếu vắng mảnh ghép văn hóa Raglai.
GIÁO DỤC HÒA NHẬP TRONG KỶ NGUYÊN SỐ: NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM
Nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục, đảm bảo tính bình đẳng trong giáo dục, tạo cơ hội học tập cho tất cả mọi người. Tương tư như giáo dục thông thường, trong thời đại khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ hiện nay, việc áp dụng các tiến bộ của khoa học công nghệ vào trong quá trình thực hiện công tác giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật là rất cần thiết, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục. Trong bài viết này, thông qua việc tổng quan các tài liệu gần đây, tác giả giới thiệu về vấn đề giáo dục hòa nhập, và tập trung phân tích những cơ hội cũng như thách thức trong việc ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào trong chương trình giáo dục hòa nhập ở Việt Nam. Từ đó, tác giả đề xuất những giải pháp phù hợp để cho công tác giáo dục hòa nhập tại Việt Nam.
CÁC LÝ THUYẾT VÀ CÁCH TIẾP CẬN TRONG NGHIÊN CỨU HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG HỌC CỦA HỌC SINH
Môi trường học đường đóng vai trò quan trọng trong quá trình xã hội hóa trẻ em. Trong đó, sự cảm nhận về hạnh phúc của học sinh được các nhà nghiên cứu quan tâm dưới các lý thuyết và cách tiếp cận khác nhau: lý thuyết hạnh phúc chủ quan, lý thuyết hệ sinh thái, lý thuyết tâm lý học tích cực, lý thuyết tự quyết và tiếp cận quyền trẻ em. Mỗi lý thuyết, cách tiếp cận có đặc điểm và tính ứng dụng khác nhau, được áp dụng tùy theo bối cảnh nghiên cứu. Đặc biệt, các lý thuyết nền tảng như lý thuyết hạnh phúc chủ quan, lý thuyết hệ sinh thái và tiếp cận quyền trẻ em có thể gợi mở các hướng nghiên cứu về hạnh phúc của học sinh và xây dựng mô hình trường học hạnh phúc ở Việt Nam.
PHÁT HUY BẢN SẮC DÂN TỘC TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP SỐ: GÓC NHÌN TỪ VIỆT NAM
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy của tiến trình hội nhập số. Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội phát triển, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc. Làm thế nào để bản sắc của một dân tộc không bị hòa tan giữa dòng chảy toàn cầu, mà ngược lại, trở thành điểm tựa và động lực trong thời đại số? Bài viết trình bày một số vấn đề mang tính lý luận nhằm bước đầu trả lời cho câu hỏi cấp thiết này qua góc nhìn từ Việt Nam.
HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI RAGLAI Ở KHÁNH HÒA: TỪ MẪU HỆ TRUYỀN THỐNG ĐẾN XU HƯỚNG LƯỠNG HỢP
Bài viết phân tích quá trình chuyển đổi trong cấu trúc hôn nhân của người Raglai ở Khánh Hòa – một cộng đồng tiêu biểu của xã hội mẫu hệ Nam Trung Bộ. Dựa trên phương pháp định tính và điền dã dân tộc học, kết hợp tư liệu thứ cấp, nghiên cứu vận dụng lý thuyết cấu trúc - chức năng và quan điểm giới trong hệ mẫu hệ để giải thích sự biến đổi hôn nhân trong bối cảnh hiện nay. Kết quả cho thấy, hôn nhân của người Raglai đang dịch chuyển từ mô hình mẫu hệ truyền thống sang xu hướng “lưỡng hợp”, – quyền ra quyết định liên quan đến gia đình, kinh tế có xu hướng được chia sẻ hơn giữa hai giới.
THỜI KHẮC ĐỂ THẢO LUẬN SÂU RỘNG: NỬA THẾ KỶ XÃ HỘI HỌC VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI ĐÃ ĐẠT ĐƯỢC NHỮNG GÌ?
Năm 2025-2026 là thời điểm đầy ý nghĩa để giới xã hội học tổng kết sâu rộng và nghiêm túc thành tựu và hạn chế của xã hội học đương đại ở Việt Nam sau nửa thế kỷ (1975-2025) và sau 40 năm Đổi mới (1986-2026), đề ra tầm nhìn cho giai đoạn tiếp theo. Để làm tốt việc này, cần cam kết và đồng thuận cao ở những người đứng đầu các tổ chức nghiên cứu và đào tạo xã hội học, với sự phối hợp của Hội Xã hội học Việt Nam. Tiếp theo, để triển khai việc phát huy thành quả, khắc phục hạn chế, hiện thực hóa tầm nhìn mới, lại cần một quyết tâm cao, chấp nhận thay đổi, và năng lực quản trị trong lĩnh vực xã hội học ở Việt Nam.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ÁP DỤNG HÓA ĐƠN ĐIỆN TỬ THEO NGHỊ ĐỊNH 70/2025/NĐ-CP: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP HỘ KINH DOANH VÀ CÁ NHÂN KINH DOANH TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Kết quả khảo sát, tìm hiểu về khả năng ảnh hưởng đến sử dụng hóa đơn điện tử (E-Invoicing) theo Nghị định số 70/2025/ND-CP của 5 yếu tố: sự hữu ích, dễ sử dụng, chuẩn chủ quan, chi phí và nguồn lực công nghệ, chính xác và tính bảo mật, thì “sự hữu ích” thể hiện mức độ tác động mạnh nhất đến ý định sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT), trong khi “tiêu chuẩn chủ quan” có tác động yếu nhất. Điều này cho thấy quyết định sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) của hộ và cá nhân kinh doanh chịu ảnh hưởng chủ yếu từ lợi ích thiết thực mà hệ thống mang lại hơn là từ áp lực hay ảnh hưởng xã hội. Vì vậy, cơ quan quản lý cần tập trung tăng cường trải nghiệm người dùng để từ đó làm nổi bật các lợi ích cụ thể và giá trị thực tiễn của việc áp dụng hóa đơn điện tử tại các hộ và cá nhân kinh doanh theo nghị định của Chính phủ.
TRUNG TÂM PHỤC VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG – TRƯỜNG HỢP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG TRIỂN KHAI CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 2 CẤP
Phương hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045, Bộ Chính trị xác định Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm lớn về kinh tế - tài chính - thương mại, văn hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục và đào tạo của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả nước. Trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, TPHCM thực hiện đổi mới quản trị xã hội, triển khai kiện toàn tổ chức và vận hành bộ máy hệ thống chính trị “tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực - hiệu quả” với chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 01/7/2025 trong bối cảnh thực hiện chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Từ nguồn tư liệu thứ cấp và qua khảo sát các Trung tâm Phục vụ hành chính công phường, xã tại TPHCM, bài viết phác thảo đôi nét về cải cách hành chính của Thành phố trong điều kiện tổ chức và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xây dựng chính quyền số những tháng qua.