Tạp chí của Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam
NGHIÊN CỨU LỰA CHỌN GIẢI PHÁP CÔNG NGHỆ HẠ ĐỘ SÂU TUYỂN NHẰM TĂNG TỶ LỆ THU HOẠCH QUẶNG TINH CHO NHÀ MÁY TUYỂN BÔ XIT ĐẮK NÔNG
Bài báo trình bày kết quả nghiên cứu đánh giá khả năng hạ độ sâu tuyển tại Nhà máy tuyển rửa quặng Bô xit Đắk Nông dựa trên kết quả phân tích thực tế tại Nhà máy và cân bằng khối lượng. Kết quả khảo sát bùn thải cho thấy cấp hạt +0,25 mm chiếm khoảng 6,65% so với quặng nguyên khai và có hàm lượng Al₂O₃ từ 43–44 % và mô đun silic khoảng 10, đủ tiêu chuẩn để phối trộn làm quặng tinh. Nếu thu hồi cấp +0,5 mm bằng sàng, thu hoạch quặng tinh tăng từ 48,25 % lên 50,58 %, tương ứng 66.500 tấn/năm, trong khi chất lượng quặng tinh hầu như không thay đổi (Al₂O₃ giảm 0,24 %, SiO₂ tăng 0,02 %). Dựa theo số liệu thực nghiệm, bài báo đã đưa ra ba giải pháp công nghệ hạ độ sâu tuyển, trong đó giải pháp tối ưu là sử dụng thêm sàng lỗ lưới 0,5(0,75) mm kết hợp điều chỉnh lưới sàng chính và giảm độ hạt ranh giới của máy rửa cánh vuông xuống 0,5 mm. Giải pháp này ít can thiệp vào dây chuyền, chi phí đầu tư thấp nhưng hiệu quả kinh tế – môi trường cao, phù hợp với chiến lược tận thu tài nguyên của TKV trong giai đoạn 2025–2030.
ĐẶC ĐIỂM CHẤT LƯỢNG VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG ĐÁ VÔI KHU VỰC NÚI THUNG TRỨNG TỈNH NINH BÌNH
Ninh Bình là khu vực có tiềm năng lớn về tài nguyên đá vôi, đặc biệt là các thành tạo carbonat thuộc hệ tầng Đồng Giao phân bố rộng rãi và có giá trị kinh tế cao. Việc đánh giá chất lượng và khả năng sử dụng nguồn đá vôi này có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng khai thác, chế biến và sử dụng hiệu quả tài nguyên khoáng sản. Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở tổng hợp kết quả phân tích thành phần khoáng vật, thành phần hóa học và các thí nghiệm công nghệ đối với các mẫu đá vôi và đá vôi dolomit thu thập tại mỏ đá vôi Thung Trứng.. Kết quả cho thấy đá vôi khu vực Thung Trứng có thành phần khoáng vật và thành phần hóa học tương đối ổn định, hàm lượng calcit cao, đáp ứng tốt yêu cầu sản xuất vôi công nghiệp. Các kết quả phân tích cho thấy: Đá vôi có hàm lượng CaO trung bình đạt 52,42%, MgO thấp, phù hợp làm nguyên liệu nung vôi công nghiệp. Đá có tính chất cơ lý tốt, độ bền cao, thuận lợi cho khai thác và chế biến. Ngoài sản xuất vôi công nghiệp, đá vôi cỡ hạt nhỏ còn có thể sử dụng để sản xuất bột carbonat canxi phục vụ nhiều ngành công nghiệp. Đá vôi dolomit đi kèm có thể sử dụng hiệu quả làm vật liệu xây dựng thông thường. Kết quả nghiên cứu khẳng định khu vực Thung Trứng có tiềm năng lớn cung cấp nguyên liệu cho ngành sản xuất vôi công nghiệp và các ngành công nghiệp sử dụng carbonat canxi. Những phát hiện này góp phần định hướng khai thác, chế biến và sử dụng tổng hợp tài nguyên đá vôi theo hướng hiệu quả và bền vững tại khu vực Ninh Bình.
ĐỊA CƠ HỌC, ĐỊA TIN HỌC, ĐỊA CHẤT, TRẮC ĐỊA
ĐẶC ĐIỂM CHẤT LƯỢNG VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG QUẶNG APATIT LOẠI IV MỎ KHAI TRƯỜNG 25, TỈNH LÀO CAI
Quặng apatit loại IV tại khai trường KT25 có trữ lượng khá lớn và có chất lượng quặng tương đối đồng đều với hàm lượng P2O5 trung bình đạt 15,18%. Quặng phân bố chủ yếu ở các vỉa V1A, V2, V4 và V5 trong đới nguyên sinh của các tầng Kốc San 4, 6 và 7 thuộc hệ tầng Cam Đường, cấu tạo phân phiến, thành phần khoáng vật khá phức tạp gồm apatit, carbonat, thạch anh, sericit. Thể trọng khô ổn định 2,82-2,86 tấn/m³ và độ ẩm thấp 0,17-0,53% là thông số kỹ thuật nền tảng khác biệt so với quặng phong hóa loại I, III. Bài báo tổng hợp các kết quả phân tích mẫu hóa học cơ bản và kết quả thí nghiệm mẫu công nghệ tuyển nổi, khẳng định khả năng chế biến quặng loại IV thành quặng tinh đạt tiêu chuẩn chất lượng cao phục vụ ngành công nghiệp sản xuất phân bón và hóa chất.
Định hướng kinh tế tuần hoàn trong hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam
Khoáng sản là nguồn tài nguyên không tái tạo, giữ vai trò thiết yếu đối với phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh nguyên liệu quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động khai thác và chế biến khoáng sản tại Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu vận hành theo mô hình tuyến tính “khai thác – sử dụng – thải bỏ”, dẫn đến hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp, phát sinh khối lượng lớn chất thải mỏ và gia tăng áp lực môi trường. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển bền vững và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, việc áp dụng kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong ngành khai khoáng trở thành xu thế tất yếu. Bài báo phân tích cơ sở lý luận của KTTH trong khai khoáng, đồng thời làm rõ hành lang pháp lý liên quan tại Việt Nam, đặc biệt là Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 và Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị. Trên cơ sở tổng hợp, phân tích tài liệu và đánh giá thực tiễn, nghiên cứu chỉ ra các hạn chế chủ yếu của ngành khoáng sản Việt Nam, bao gồm công nghệ khai thác – chế biến còn lạc hậu, hiệu suất thu hồi tài nguyên thấp, tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế và công tác quản lý, tận dụng chất thải mỏ chưa hiệu quả. Điểm mới của nghiên cứu là xây dựng và đề xuất mô hình KTTH cụ thể thông qua nghiên cứu điển hình tại mỏ đa kim Núi Pháo (Thái Nguyên). Kết quả cho thấy một số hợp phần của KTTH đã được triển khai thực tế, bao gồm thu hồi đa sản phẩm từ thân quặng đa kim, tuần hoàn nước quy mô lớn (đạt khoảng 76–78% tổng nhu cầu nước), và phục hồi môi trường sau khai thác. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất mô hình KTTH cho mỏ đa kim theo hướng tích hợp đa vòng tuần hoàn, bao gồm: tối ưu hóa thu hồi tài nguyên, tuần hoàn nước, tận dụng và tái xử lý chất thải mỏ, phục hồi sinh thái và liên kết với tái chế hạ nguồn. Kết quả nghiên cứu cho thấy KTTH trong ngành khai khoáng tại Việt Nam có tính khả thi cao nếu được triển khai theo cách tiếp cận hệ thống, gắn với đổi mới công nghệ, hoàn thiện chính sách và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Nghiên cứu cũng đề xuất các định hướng ưu tiên, bao gồm quản lý tài nguyên theo vòng đời, thúc đẩy chế biến sâu, phát triển thị trường vật liệu thứ cấp và tích hợp KTTH vào chiến lược phát triển ngành, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hướng tới phát triển bền vững.
BÀN VỀ TRỮ LƯỢNG – TÀI NGUYÊN VÀ QUY HOẠCH THĂM DÒ, KHAI THÁC, CHẾ BIẾN SỬ DỤNG ĐẤT HIẾM
Đất hiếm là nguyên liệu không thể thiếu trong sản xuất các thiết bị công nghệ cao như điện thoại thông minh, máy tính, pin, tua-bin gió và xe điện, đặc biệt trong các ngành công nghiệp điện tử và năng lượng tái tạo. Các nguyên tố đất hiếm được sử dụng để chế tạo nam châm vĩnh cửu, cảm biến và nhiều thiết bị kỹ thuật tiên tiến. Bên cạnh đó, đất hiếm đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao nhất là trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệp 4.0 và cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, vai trò và giá các sản phẩm đất hiếm có khả năng tăng cao. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có trữ lượng đất hiếm đáng kể trên thế giới. Đây là lợi thế lớn để phát triển ngành công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản, đồng thời thu hút đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao. Tuy nhiên, việc khai thác đất hiếm cũng đặt ra nhiều thách thức về môi trường và công nghệ. Nếu không được quản lý chặt chẽ, hoạt động này có thể gây ô nhiễm đất, nước và ảnh hưởng đến đời sống người dân. Vì vậy, Việt Nam cần chú trọng phát triển công nghệ khai thác sạch, nâng cao năng lực chế biến sâu và xây dựng chính sách quản lý bền vững. Tóm lại, đất hiếm không chỉ là tài nguyên thiên nhiên quý giá mà còn là “chìa khóa” giúp Việt Nam thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nâng cao vị thế trong nền kinh tế toàn cầu. Trong khuân khổ bài báo này tác giả muốn có cái nhìn khách quan, đánh giá thực sự về trữ lượng - tài nguyên đất hiếm, cũng như định hướng quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất hiếm này nhằm góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước trong tương lai.
ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỨT GÃY F.NH01 VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI SỰ PHÂN BỐ THAN KHU VỰC MỎ THAN NÚI HỒNG - THÁI NGUYÊN
Trên các bản đồ địa chất khu vực Đại Từ-Thái Nguyên, ranh giới giữa hệ tầng Văn Lãng (T3n-rvl) và phức hệ magma Núi Chúa (vT3n-nc) trước đây được xác định là quan hệ bất chỉnh hợp địa tầng. Tuy nhiên, trên cơ sở tổng hợp tài liệu địa hình, địa mạo và địa chất thu thập trong quá trình thực hiện đề tài khoa học-công nghệ tại khu vực mỏ than Núi Hồng, nghiên cứu này đã làm sáng tỏ bản chất thực của ranh giới này là một đứt gãy kiến tạo, ký hiệu F.NH01. Kết quả phân tích đặc điểm phân bố không gian, hình thái, quy mô mặt trượt, tính chất và biên độ dịch chuyển, kết hợp với lịch sử phát triển kiến tạo, cho thấy đứt gãy F.NH01 có tuổi thành tạo Trias muộn (T3n) và đã trải qua các pha tái hoạt động mạnh trong kỷ Jura-Creta. Hoạt động kiến tạo của đứt gãy này, cùng với hệ thống đứt gãy cánh tây, đóng vai trò chi phối sự hình thành bồn trũng chứa than thuộc hệ tầng Văn Lãng trong khu vực nghiên cứu. Quá trình tái hoạt động kiến tạo đã gây biến dạng uốn nếp các trầm tích chứa than, hình thành cấu trúc nếp lõm có phương Tây Bắc-Đông Nam (nếp lõm Núi Hồng), đồng thời khống chế quy luật phân bố không gian của các vỉa than. Kết quả nghiên cứu đã xác định, khu vực trung tâm nếp lõm ở phần sâu được đánh giá có tiềm năng tài nguyên than lớn, cần điều tra đánh giá và thăm dò nhằm phục vụ định hướng phát triển mỏ trong tương lai.
ỨNG DỤNG CHỈ SỐ SINH THÁI ĐẶC THÙ MỎ TRONG ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG SINH THÁI KHU VỰC KHAI THÁC QUẶNG BÔ XÍT NHÂN CƠ, LÂM ĐỒNG
Hoạt động khai thác mỏ đã làm thay đổi đáng kể các hệ sinh thái tự nhiên, dẫn đến suy thoái thảm thực vật, giảm độ ẩm đất, biến đổi nhiệt độ bề mặt đất và gia tăng ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá chất lượng môi trường sinh thái của khu vực khai thác quặng bô xít Nhân Cơ thuộc tỉnh Lâm Đồng, bằng cách sử dụng Chỉ số Môi trường Sinh thái Đặc thù Mỏ (MSEEI) được xây dựng từ dữ liệu viễn thám Landsat đa thời gian. Ảnh vệ tinh Landsat các năm 2015, 2020, 2025 được sử dụng để tính các chỉ số phổ, bao gồm Chỉ số Thảm thực vật Tăng cường (EVI - Enhanced Vegetation Index), Chỉ số giám sát độ ẩm đất (SMMI - Soil Moisture Monitoring Index), Chỉ số khác biệt chuẩn hóa giữa khu vực xây dựng và đất (NDBSI - Normalized Difference Built-up and Soil Index), Chỉ số khác biệt (DI - Difference Index) và Nhiệt độ bề mặt đất (LST - Land Surface Temperature). Các chỉ số này được chuẩn hóa và tích hợp bằng phương pháp phân tích thành phần chính (PCA) để xây dựng MSEEI, đại diện cho chất lượng môi trường sinh thái tổng thể của khu vực khai thác mỏ. Kết quả cho thấy chất lượng môi trường sinh thái trong khu vực khai thác quặng bô xít Nhân Cơ có thay đổi đáng kể trong giai đoạn 2015-2025, trong đó xu thế chính là sự phục hồi môi trường sinh thái. Những kết quả đạt được trong bài báo cung cấp cơ sở khoa học có giá trị cho việc lập kế hoạch phục hồi sinh thái và quản lý khai thác mỏ bền vững trong các khu vực khai thác mỏ.
NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG VẬT LIỆU NANO CACBON CHẾ TẠO THANH DẪN RÔTO TRONG ĐỘNG CƠ ĐỒNG BỘ NAM CHÂM VĨNH CỬU KHỞI ĐỘNG TRỰC TIẾP
Động cơ đồng bộ nam châm vĩnh cửu khởi động trực tiếp (Line-Start Permanent Magnet Synchronous Motor- LSPMSM) có khả năng tự khởi động trực tiếp từ lưới điện đồng thời duy trì hiệu suất và hệ số công suất cao. Trong thiết kế rôto LSPMSM, vật liệu thanh dẫn đóng vai trò quan trọng đối với hiệu suất khởi động, dao động mô men và trọng lượng tổng thể. Theo truyền thống, nhôm (Al) và đồng (Cu) được sử dụng phổ biến, nhưng vẫn tồn tại hạn chế về khối lượng, điện trở suất và khả năng chịu tải nhiệt. Bài báo này đánh giá tiềm năng của vật liệu nano carbon (carbon nanotube- CNT) trong chế tạo thanh dẫn rôto. CNT có độ dẫn điện cao, khối lượng nhẹ, khả năng chịu dòng điện lớn và hệ số nhiệt âm, giúp cải thiện hiệu suất dẫn điện, giảm trọng lượng và nâng cao độ ổn định tốc độ. Nhóm tác giả thực hiện mô phỏng động cơ LSPMSM 11 kW 4 cực để so sánh hiệu suất của các vật liệu truyền thống (Cu, Al) với các vật liệu CNT, tập trung vào các chỉ tiêu như mô men xoắn, độ ổn định tốc độ và khả năng khởi động. Kết quả nghiên cứu cho thấy CNT là vật liệu tiềm năng để nâng cao hiệu suất và độ ổn định của động cơ LSPMSM thế hệ mới, đồng thời mở ra hướng phát triển các động cơ điện hiệu suất cao, nhẹ và thân thiện với môi trường.
Nghiên cứu cơ chế phá hủy vỏ chống hầm trạm bơm dưới tác động của dao động cưỡng bức
Hầm bơm nước ở các mỏ than hầm lò với vai trò thu gom và thoát nước phục vụ duy trì sản xuất là công trình có tính chất quan trọng trong tổ hợp các công trình ngầm của hệ thống. Quá trình làm việc của hầm bơm ngoài chịu tải trọng đất đá xung quanh còn chịu tác dụng ảnh hưởng của vận hành các thiết bị trong hầm,… Thực tế sản xuất cho thấy, mặc dù hầm bơm được thiết kế với vỏ bê tông cốt thép dày, hiện tượng nứt và bong vỡ cục bộ vẫn xảy ra phổ biến. Bằng phương pháp phân tích giải tích dựa trên lý thuyết tương tác đá-kết cấu và tiêu chuẩn phá hoại Hoek-Brown nghiên cứu đã xác định việc đào hầm với tiết diện lớn (30 m2) ở độ sâu lớn tới (-520 m so với bề mặt địa hình) sinh ra vùng dẻo lan sâu 2,1 m vào nền đá, gây suy thoái nghiêm trọng độ cứng nền và chuyển hóa cơ chế chịu lực của vỏ chống sang nén-uốn kết hợp. Đặc biệt, dưới tác động của tải trọng dao động cưỡng bức từ tổ hợp máy bơm (1480 vòng/phút), hệ số khuếch đại động lực học được xác định đạt tới 2,71 lần, gây ra hiệu ứng tích lũy vi khe nứt do mỏi làm suy giảm 40 % cường độ chịu kéo của bê tông. Chỉ số trạng thái giới hạn tổng hợp tính toán được xấp sỉ 3,01 lần, chứng minh ứng suất kéo thực tế vượt gấp 3 lần ngưỡng an toàn của vật liệu. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải tích hợp thành phần nội lực uốn và hệ số động vào quy trình thiết kế, đồng thời đề xuất hướng ứng dụng giải pháp gia cố khối đá bằng hóa chất polyme để chủ động tiêu tán năng lượng rung động và bảo vệ kết cấu hầm bơm bền vững.
Ứng dụng dữ liệu vệ tinh SENTINEL 5P xác định nồng độ SO2 trong không khí khu vực tỉnh Lào Cai
Lào Cai là một địa phương có tốc độ phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, nhất là tại khu công nghiệp Tằng Loỏng, nơi tập trung nhiều cơ sở luyện kim, hóa chất và hoạt động giao thông - công nghiệp nặng. Các hoạt động này đã làm gia tăng áp lực lên chất lượng không khí tại địa phương, ảnh hưởng tới môi trường sống của người dân. Bài báo này trình bày kết quả ứng dụng dữ liệu vệ tinh Sentinel 5P với bộ cảm biến TROPOMI để xác định nồng độ SO2 trong không khí khu vực tỉnh Lào Cai giai đoạn 2019-2024. Quá trình xử lý dữ liệu được thực hiện trên nền tảng điện toán đám mây Google Earth Engine (GEE), sau đó được biên tập thành bản đồ phân bố nồng độ SO2 theo quý và năm. Kết quả nhận được cho thấy có sự phân hóa rõ rệt về không gian và thời gian của nồng độ SO₂ tại Lào Cai. Đây là nguồn thông tin khách quan và hiệu quả phục vụ công tác quản lý, giám sát chất lượng môi trường không khí tại khu vực nghiên cứu.
Nghiên cứu tính toán, lựa chọn xi lanh thủy lực hệ thống nâng cửa van cung của hồ chứa nước Núi Ngang – tỉnh Quảng Ngãi
Hiện nay, nhu cầu sử dụng các thiết bị nâng hạ phục vụ trong các ngành kinh tế của nước ta rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực thuỷ điện, thuỷ lợi. Tại Việt Nam, theo thống kế đang có 385 công trình thủy điện vận hành với trên 600 hồ thủy điện. Ngành thủy lợi đang quản lý, khai thác hơn 6.750 hồ chứa với các loại dung tích khác nhau và hàng chục ngàn cửa van (cửa van phẳng, cửa van cung) các loại phục vụ công tác điều tiết nước. Để nâng hạ các cửa van này, thiết bị nâng có thể là xi lanh, tời, trục ren. Hồ Núi Ngang, tỉnh Quảng Ngãi là một trong những hồ chứa nước thủy lợi quan trọng thuộc huyện Ba Tơ, nay là xã Ba Động, là hồ chứa lớn thứ 3 trong tỉnh cùng các hồ Nước Trong, hồ Liệt Sơn. Hồ được đưa vào sử dụng từ năm 1997 đến nay với trữ lượng nước đạt trên 19 triệu m3 nước. Để điều tiết nước, công trình hồ Núi Ngang sử dụng hệ thống thủy lực với 03 cửa van cung có thông số kỹ thuật BxH = (8x5)m, mỗi cửa sử dụng 02 xi lanh thủy lực lực nâng 25,5 Tấn để nâng hạ các cửa van này. Đến nay, sau gần 30 năm hoạt động, các thiết bị hệ thống xi lanh thủy lực đã xuống cấp cần nghiên cứu lựa chọn thay thế với các thiết bị công nghệ hiện đại ngày nay nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, chủ động ứng phó với điều kiện biến đội khí hậu ngày một phức tạp.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các thông số chế độ cắt đến chất lượng bề mặt và lực cắt khi tiện thép hợp kim SKD11 trên máy tiện CNC
Thép SKD11 là loại thép công cụ hợp kim cao, được sử dụng phổ biến trong chế tạo khuôn mẫu nhờ độ cứng và khả năng chống mài mòn vượt trội. Tuy nhiên, việc gia công thép SKD11 sau nhiệt luyện (tiện cứng) gặp nhiều thách thức do lực cắt lớn và nhiệt cắt cao. Bài báo này trình bày nghiên cứu thực nghiệm nhằm đánh giá ảnh hưởng của các thông số chế độ cắt (vận tốc cắt vc, lượng tiến dao fz, chiều sâu cắt ap) đến độ nhám bề mặt (Ra) và tải trọng trục chính (Load SPL) khi tiện trên máy CNC bằng mảnh cắt hợp kim Sumitomo. Sử dụng phương pháp thiết kế thực nghiệm Taguchi với mảng trực giao L_9, kết quả phân tích phương sai (ANOVA) cho thấy lượng tiến dao fz là yếu tố chi phối mạnh nhất đến độ nhám bề mặt với mức đóng góp 99,60%. Trong khi đó, chiều sâu cắt ap ảnh hưởng quyết định đến tải trọng trục chính với mức đóng góp 62,76%. Nghiên cứu đã xây dựng thành công các phương trình hồi quy bậc 2 với độ tin cậy cao (R2 > 96%). Bộ thông số tối ưu được xác định là vc = 130 m/phút, fz = 0,12 mm/r và ap = 1,0 mm, cho phép đạt chất lượng bề mặt tương đương mài tinh (Ra = 0,642 µm) trong khi vẫn đảm bảo an toàn tải trọng máy.
Tính toán thiết kế và kiểm nghiệm bền van cửa điện phòng nổ DN300 chịu áp lực cao trong khai thác mỏ hầm lò
Bài báo trình bày kết quả nghiên cứu thiết kế, tính toán và mô phỏng kiểm nghiệm bền cho van cầu điện phòng nổ DN300, phục vụ hệ thống bơm thoát nước tại các mỏ than hầm lò có điều kiện làm việc khắc nghiệt. Nghiên cứu tập trung vào việc xác định các thông số hình học tối ưu và lựa chọn vật liệu thép không gỉ SUS 304 nhằm chống ăn mòn trong môi trường nước a xit. Bằng phương pháp tính toán giải tích kết hợp với mô phỏng, nhóm tác giả đã xác định được chiều dày đĩa van cần thiết là 110 mm và chiều dày nắp van là 12 mm để chịu được áp suất làm việc 6,4 MPa. Kết quả mô phỏng cho thấy ứng suất và chuyển vị của thân van nằm trong giới hạn cho phép (chuyển vị lớn nhất 0,0289 mm), đảm bảo độ tin cậy và an toàn phòng nổ theo tiêu chuẩn TCVN và QCVN hiện hành.
Nghiên cứu đặc tính động lực học phi tuyến tính hộp giảm tốc hành tinh hai cấp sử dụng cho tời trục mỏ
Hộp giảm tốc hành tinh được sử dụng rộng rãi cho tời trục mỏ nhờ khả năng truyền mô men lớn, kết cấu nhỏ gọn và hiệu suất cao. Tuy nhiên, trong điều kiện làm việc thực tế với tải trọng lớn và chế độ vận hành biến đổi, hộp giảm tốc hành tinh chịu tác động mạnh của các yếu tố phi tuyến, làm phát sinh dao động phức tạp và ảnh hưởng đến độ ổn định, độ bền và độ tin cậy của thiết bị. Trong nghiên cứu này, mô hình của hộp giảm tốc hành tinh hai cấp của tời trục mỏ JK2.5×2.0 được xây dựng trên phần mềm CAD 3D (Inventor, Solidworks), đồng thời, mô hình động lực học của hệ truyền động được thiết lập trên cơ sở phần mềm mô phỏng động lực học đa vật thể CAE (Ansys Workbench) để nghiên cứu động lực học của hệ thống. Bài toán động lực học va chạm được giải bằng bộ giải LS-DYNA theo phương pháp động lực học phi tuyến, cho phép mô phỏng chính xác quá trình tiếp xúc – tách rời, trượt – lăn, truyền xung lực và lan truyền sóng ứng suất trong thời gian ngắn. Kết quả mô phỏng cho thấy, quá trình va chạm làm xuất hiện các đỉnh lực tiếp xúc và ứng suất động lớn tại một số cặp ăn khớp đặc trưng, biên độ dao động tăng mạnh theo mức xung kích và độ lớn khe hở, dẫn đến nguy cơ tập trung ứng suất và hư hỏng sớm ở vùng chân răng và bề mặt tiếp xúc. Đồng thời, kết quả mô phỏng động lực học cũng chỉ ra rằng va đập ăn khớp giữa bánh răng hành tinh cấp hai và vành răng là nguồn gây rung động chủ yếu, trong thực tế sản xuất, có thể giảm thiểu va đập ăn khớp bánh răng bằng cách lựa chọn các phương thức bôi trơn khác nhau. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc lựa chọn tham số kết cấu, thiết kế tối ưu khe hở – độ cứng hệ, cũng như đề xuất giải pháp giảm chấn và nâng cao độ ổn định động lực học của hộp giảm tốc hành tinh sử dụng trong tời trục mỏ…
Nghiên cứu xác định một số thông số máy cưa di động dùng trong dây chuyền cán thép vì lò SVP
Theo chiến lược phát triển của ngành Than, hiện nay, sản lượng khai thác chủ yếu là các mỏ than hầm lò. Khi khai thác xuống sâu đòi hỏi công nghệ cũng như thiết bị hỗ trợ chống đỡ, do đó nhu cầu dùng thép vì lò SVP (CBΠ) và một số loại thép hình U, I, L ngày càng lớn. Để đáp ứng được nhu cầu đó Công ty Cổ phần Chế tạo máy – Vinacomin (VMC) đã được đầu tư dây chuyền cán thép vì lò hiện đại với năng suất khoảng 80.000 tấn/năm. Trong dây chuyền cán thép phôi thép được đưa vào lò nung ở nhiệt độ từ 1050°C đến 1150°C sau đó đưa qua lỗ hình để tạo hình dạng sơ bộ của chi tiết. Chi tiết sau quá trình cán định hình có nhiệt độ khoảng 750°C sẽ được máy cưa cắt phân đoạn theo chiều dài tiêu chuẩn, cuối cùng chi tiết được đưa vào khu vực làm nguội trước khi qua máy nắn thẳng để đảm bảo kích thước và chất lượng mong muốn. Trong nghiên cứu này nhóm tác giả tập trung vào công đoạn cưa phân đoạn chi tiết sau giai đoạn cán. Nội dung nghiên cứu đã giới thiệu cấu tạo, nguyên lý làm việc và trình bày một số cơ sở lý thuyết để tính toán thiết kế máy. Bên cạnh đó nghiên cứu đã chỉ ra được mối quan hệ của các thông số trong vận hành máy (chiều sâu cắt, tốc độ dẫn tiến máy, tốc độ cắt,…). Trên cơ sở đó xây dựng được kết cấu 3D của máy và tính toán thiết kế tối ưu của các chi tiết, cụm chi tiết bằng phần mềm NX12. Kết quả nghiên cứu đã đưa ra kết cấu, bộ thông số hợp lý của máy và kết quả này có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong tính toán thiết kế máy cưa di động.
Nghiên cứu công nghệ thi công vỏ chống lò bằng phun bê tông ướt chiều dày lớn tại các mỏ than hầm lò vùng Quảng Ninh
Công nghệ thi công vỏ chống lò bằng phun bê tông ướt với chiều dày lớn là một trong những giải pháp tiên tiến, đã được triển khai rộng rãi tại các quốc gia có nền công nghiệp khai khoáng phát triển như Đức, Mỹ, Nga, Trung Quốc... cũng như được áp dụng hiệu quả tại nhiều công trình ngầm lớn ở Việt Nam trong lĩnh vực giao thông, thủy điện và thủy lợi. Công nghệ này không chỉ góp phần nâng cao mức độ cơ giới hóa trong thi công hầm lò mà còn cải thiện rõ rệt chất lượng kết cấu vỏ chống, tăng tính ổn định và an toàn, đồng thời giảm chi phí xây dựng, rút ngắn thời gian thi công và mở rộng khả năng ứng dụng trong các điều kiện địa chất phức tạp. Trong khuôn khổ bài báo, nhóm tác giả đã tiến hành nghiên cứu tổng quan về quá trình hình thành, phát triển và thực tiễn ứng dụng công nghệ phun bê tông ướt chiều dày lớn trên thế giới và tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất một số sơ đồ công nghệ, đồng bộ thiết bị phù hợp với điều kiện các mỏ than hầm lò vùng Quảng Ninh.
Nghiên cứu ổn định của giá khung thủy lực quá độ GKQD-2000/1.6/2.4 tại ngã ba lò chợ bằng mô phỏng môi trường không liên tục
Bài báo trình bày kết quả kiểm tra và phân tích sự ổn định làm việc của giá khung thủy lực quá độ GKQD 2000/1.6/2.4 tại khu vực ngã ba lò chợ, thông qua phương pháp mô phỏng môi trường không liên tục (UDEC). Kết quả mô phỏng cho thấy, đã xây dựng thành công mô hình tương tác giữa giá khung và đá mỏ trong lò chợ liên tục theo tiến độ khai thác. Các biểu hiện tái phân bố ứng suất mỏ và dịch chuyển đá mỏ được mô phỏng đúng thực tế. Gương than và giá khung có kết cấu ổn định, đảm bảo an toàn trong giới hạn khai thác cho phép. Kết quả đánh giá chi tiết cho thấy xu hướng thay đổi lực chống và mô men trên giá chống phù hợp với diễn biến áp lực mỏ và dịch chuyển đất đá trong điều kiện khai thác bình thường trước khi vách cơ bản sập đổ. Trong bối cảnh việc quan trắc áp lực mỏ lò chợ và không gian thử nghiệm hoạt động giá bị hạn chế, kết quả phân tích sự ổn định giá khung trên mô hình số giúp bước đầu khẳng định sự an toàn của vì chống, và là cơ sở giúp cải tiến đặc tính giá khung phù hợp với các biểu hiện dịch chuyển đá vách cực đoan hơn trong các nghiên cứu tiếp theo.
Đào tạo kỹ sư cơ khí mỏ của Trường Đại học Mỏ - Địa chất : Định hướng đổi mới trong giai đoạn đột phá khoa học công nghệ
Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), đào tạo kỹ sư cơ khí mỏ đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nhằm đáp ứng giai đoạn đột phá khoa học công nghệ. Trên cơ sở kết quả 60 năm đào tạo và phát triển của ngành cơ khí mỏ tại Bộ môn Máy và Thiết bị công nghiệp, Khoa Cơ - Điện, Trường Đại học Mỏ – Địa chất, bài báo tập trung đánh giá thực trạng đào tạo hiện nay, phân tích những tồn tại, thách thức và yêu cầu đặt ra. Đồng thời, nghiên cứu tổng hợp các xu hướng đào tạo kỹ thuật tiên tiến trên thế giới, qua đó đề xuất các định hướng đổi mới chương trình đào tạo kỹ sư cơ khí mỏ phù hợp với Nghị quyết 57 và xu thế phát triển khoa học – công nghệ hiện đại.
Áp dụng phân tích EFA xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh tại Công ty than Mạo Khê – TKV
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế quan trọng, là nguồn thông tin hữu ích cho các quyết định quản trị cũng như các nghiên cứu khoa học. Trên cơ sở tổng quan những nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh, bài báo sử dụng nghiên cứu định lượng để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh tại Công ty than Mạo Khê - TKV. Nhìn từ góc độ sự vận động của dòng vật chất, hiệu quả sản xuất kinh doanh được hình thành qua các khâu chuẩn bị sản xuất, sản xuất, tiêu thụ và thuê ngoài. Nhóm tác giả sử dụng thang đo Likert 5 mức để xây dựng mẫu phiếu khảo sát thực tế, kết quả khảo sát thu về sau khi lược bỏ các mẫu bị lỗi, sẽ sử dụng kiểm định Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan, phân tích hồi quy trên nền tảng phần mềm SPSS 27. Kết quả phân tích thu được 3 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh tại Công ty than Mạo Khê - TKV gồm các nhân tố thuộc khâu sản xuất, tiêu thụ và thuê ngoài. Kết quả hồi quy đảm bảo ý nghĩa thống kê nhỏ hơn 0,05 và giải thích được 68,2% vấn đề nghiên cứu. Trong đó nhóm yếu tố thuộc khâu sản xuất có mức độ ảnh hưởng mạnh nhất tới hiệu quả sản xuất kinh doanh với hệ số là 0,554 tiếp theo đến nhóm yếu tố thuộc khâu tiêu thụ và thuê ngoài.
Petrovietnam đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Trong bối cảnh thế giới đối mặt với những biến động sâu sắc và xu thế chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, việc đổi mới mô hình tăng trưởng đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam. Mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào tài nguyên đang dần bộc lộ những hạn chế. Bài báo này phân tích định hướng chuyển đổi của Tập đoàn sang một mô hình tăng trưởng mới, lấy Khoa học công nghệ (KHCN), Đổi mới sáng tạo (ĐMST) và Chuyển đổi số (CĐS) làm động lực cốt lõi, dựa trên "Chiến lược Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2050" đang được xây dựng. Bài báo tập trung trình bày các định hướng công nghệ chiến lược mà Tập đoàn dự kiến ưu tiên phát triển và ứng dụng, bao gồm: tối ưu hóa hoạt động hiện hữu bằng công nghệ số và AI; phát triển năng lượng sạch và hóa chất “xanh”; công nghệ khử carbon và kinh tế tuần hoàn; và công nghệ năng lượng, vật liệu tiên tiến. Đồng thời, bài báo giới thiệu các giải pháp thực thi mang tính hệ thống đang được đề xuất, đặc biệt là việc xây dựng "Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Petrovietnam (PIVOT)", nhằm đảm bảo quá trình chuyển đổi thành công, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo sự phát triển bền vững của Tập đoàn trong bối cảnh mới.
Xác định chế độ làm việc của quạt gió chính hợp lý trong ngày mỏ không làm việc nhằm tiết kiệm điện tại mỏ than Khe Chàm I, Công ty than Hạ Long- TKV
Theo quy định hiện hành, các mỏ than hầm lò phải được thông gió suốt ngày đêm. Có nghĩa là các quạt gió chính đặt trên mặt đất và các quạt cục bộ đặt trong mỏ phải làm việc 24/24 giờ. Tuy vậy, trong 01 năm các mỏ than hầm lò thường không làm việc vào các ngày lễ, tết, chủ nhật…Trong những ngày này, ở trong mỏ không có các hoạt động sản xuất. Vì vậy, các yếu tố gây ô nhiễm môi trường không khí, gây mối nguy hiểm về cháy nổ khí, nổ bụi giảm đi rất nhiều so với ngày mỏ làm việc. Thực tế này cho thấy các quạt gió chính không cần làm việc như ngày bình thường để đưa gió sạch vào mỏ. Song, chế độ làm việc của quạt gió chính như thế nào để góp phần vào việc giảm giá thành sản xuất than nhờ tiết kiệm điện là điều cần bàn tới. Bài báo giới thiệu khả năng giảm chi phí điện năng nhờ xác định chế độ làm việc hợp lý của quạt gió chính trong những ngày mỏ không làm việc.
Đánh giá khả năng áp dụng ô tô tải lai pin nhiêu liệu và pin điện phục vụ khai thác mỏ lộ thiên
Khi ngành công nghiệp khai khoáng tìm cách phát triển bền vững hơn, các tập đoàn khai khoáng mong muốn tìm nguồn năng lượng phát thải cacbon thấp cho các xe tải vận chuyển khoáng sản. Thay thế động cơ diesel xe tải mỏ bằng pin điện hoặc bằng pin nhiên liệu đã được nghiên cứu áp dụng. Mỗi hệ thống có những ưu, nhược điểm riêng. Gần đây, trên thế giới đã có những nghiên cứu áp dụng hệ thống động lực lai giữa pin nhiên liệu và pin điện dùng cho ô tô tải mỏ. Pin nhiên liệu kết hợp hydro và oxy để tạo ra điện, pin điện lưu trữ điện năng để sử dụng khi cần tăng công suất đột ngột và tái tạo năng lượng khi phanh. Khi thay thế động cơ diesel, thách thức đặt ra là phải cải tiến xe tải được thiết kế ban đầu dùng động cơ diesel thành xe tải sử dụng pin nhiên liệu đồng thời với pin điện. Bài báo này đưa ra những đánh giá ban đầu một số chỉ tiêu ô tô mỏ công suất lớn dùng động cơ diesel, cải tạo sang sử dụng hệ thống động lực lai giữa pin nhiêu liệu và pin điện, làm cơ sở cho việc lựa chọn hệ thống động lực ô tô tải mỏ thân thiện với môi trường.
Tính toán kiểm tra bền vỏ cầu dao chân không phòng nổ THCDPN-660(1140) dùng trong mỏ than hầm lò
Khi thiết kế các thiết bị điện sử dụng trong các môi trường có khí và bụi nổ trong các mỏ than hầm lò, vỏ của thiết bị có vai trò quan trọng. Vỏ của thiết bị phải đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn, quy chuẩn đối với vỏ không xuyên nổ - dạng bảo vệ "d". Do đó, thiết kế đòi hỏi phải đáp ứng các yêu cầu đối với vỏ, kết hợp và phải tính toán kiểm tra bền khi thiết kế. Bài báo đưa ra yêu cầu đối với vỏ cầu dao chân không và phương pháp, kết quả tính toán kiểm tra bền khi thiết kế. Các phương pháp nghiên cứu, trình tự thiết kế và kết quả được đề cập cụ thể trong bài viết có thể áp dụng khi thiết kế vỏ cho thiết bị điện phòng nổ dùng trong mỏ than hầm lò nói chung.
Nghiên cứu sử dụng bùn thải của Nhà máy tuyển đồng Tả Phời thay thế cát tự nhiên trong chế tạo bê tông xanh không xi măng
Bài báo trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm về khả năng sử dụng bùn thải của Nhà máy tuyển đồng Tả Phời làm cốt liệu nhỏ thay thế cát tự nhiên trong chế tạo bê tông xanh không xi măng. Mỗi tháng, nhà máy phát sinh khoảng 60.000 m³ bùn thải và quặng đuôi – lượng chất thải lớn này gây áp lực lên hệ thống hồ chứa và tiềm ẩn rủi ro môi trường. Nghiên cứu sử dụng các tiêu chuẩn Việt Nam hiện hành để đánh giá tính công tác và cường độ nén của bê tông xanh sử dụng bùn thải với hàm lượng thay thế từ 0÷30%. Hỗn hợp bê tông thu được có độ sụt từ 14,5 đến 20,0 cm, khối lượng thể tích dao động nhẹ, cường độ nén ở tuổi 28 ngày đều đạt trên 40 MPa. Thành phần tối ưu với 10% bùn thải cho kết quả cường độ cao nhất (55,5 MPa). Kết quả cho thấy, bùn thải có thể đóng vai trò như cát mịn nhân tạo, góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu chất thải rắn và thúc đẩy phát triển ngành vật liệu xây dựng bền vững.
Đổi mới mô hình quản trị và tổ chức sản xuất bằng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đối với các mỏ khai thác than hầm lò vùng Quảng Ninh
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển như một công nghệ có khả năng giải quyết những thách thức mang tính hệ thống của các ngành, các lĩnh vực trong đó có ngành khai thác khoáng sản, bao gồm tối ưu hóa vận hành, giảm chi phí sản xuất, tăng cường an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Mặc dù tiềm năng đã được khẳng định, mức độ ứng dụng AI trong khai thác than hầm lò vẫn còn hạn chế do rào cản về chi phí đầu tư, thiếu khung chính sách hỗ trợ và tâm lý thận trọng trong đổi mới công nghệ. Để khắc phục, cần sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, qua đó hình thành nguồn nhân lực có năng lực số và thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh các mỏ than hầm lò tại Quảng Ninh, khu vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong sản lượng than cả nước còn đang chịu sự ảnh hưởng và chi phối của mô hình quản trị truyền thống, quy trình vận hành thủ công và hạn chế về tự động hóa, nghiên cứu này tập trung phân tích thực trạng quản trị và tổ chức sản xuất. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất mô hình ứng dụng AI nhằm đổi mới phương thức quản trị và tổ chức khai thác than hầm lò, hướng tới tăng năng suất, đảm bảo an toàn lao động và phát triển bền vững. Từ đó làm cơ sở nghiên cứu xây dựng lộ trình triển khai AI phù hợp với điều kiện thực tế của các doanh nghiệp khai thác than hầm lò tại vùng Quảng Ninh.
Nghiên cứu lựa chọn phương pháp và các thông số khoan nổ mìn hợp lý cho các mỏ than lộ thiên vùng Quảng Ninh của TKV
Bài báo trình bày quá trình nghiên cứu lựa chọn phương pháp và các thông số khoan nổ mìn hợp lý cho các mỏ than lộ thiên vùng Quảng Ninh của TKV, và kết quả nổ mìn thử nghiệm trên mỏ than Cao Sơn. Kết quả nghiên cứu và thử nghiệm cho thấy, mặc dù chỉ tiêu thuốc nổ tăng từ 7,5÷21,1 % so với định mức hiện hành tùy theo từng loại dung tích gàu của máy xúc và tính chất cơ lý của đất đá, nhưng năng suất của tổ hợp xúc bốc vận tải được cải thiện rõ rệt, thời gian chu kỳ xúc của máy xúc giảm trung bình khoảng 19,74 %, năng suất của máy xúc tăng trung bình khoảng 21,86 %; năng suất của ô tô tăng từ 5÷8,33 % so với định mức; giảm khối lượng khoan nổ lần 2. Kết quả tính toán trong điều kiện mỏ Cao Sơn cho thấy giá thành bóc đất đá bình quân sẽ giảm 542 đồng/m3 khi áp dụng các thông số khoan nổ mìn đề xuất.
Nghiên cứu đề xuất phương pháp xác định nguồn xuất lộ nước vào lò chợ 11-1.10 mức -175/-180 khu III vỉa 11 Công ty cổ phần than Hà Lầm - Vinacomin
Khu mỏ than Hà Lầm, Công ty Cổ phần Than Hà Lầm - Vinacomin được khai thác bằng phương pháp hầm lò và lộ thiên. Hiện tại, các khai trường lộ thiên đã kết thúc khai thác và cơ bản đã được đổ thải, san lấp với cốt cao bề mặt bãi thải lớn hơn hoặc bằng mức thông thủy khu vực. Công tác khai thác hầm lò phía dưới bãi thải vẫn đang diễn ra, quá trình khai thác lò chợ 11-1.10 mức -175/-180 khu III vỉa 11 dưới bãi thải vỉa 14 cánh Tây đã xảy ra sự cố xuất lộ nước vào lò chợ, làm ảnh hưởng đến sản xuất. Bài viết này trình bày phương pháp xác định nguồn xuất lộ nước vào lò chợ, làm cơ sở đề xuất giải pháp nâng cao mức độ an toàn khi khai thác phần trữ lượng còn lại.
Nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí nhận dạng đất hiếm trong vỏ phong hóa
Các mỏ đất hiếm kiểu hấp phụ ion trong vỏ phong hóa là một trong những loại hình khoáng sản chiến lược có giá trị cao và công nghệ khai thác tuyển đơn giản, đã được phát hiện và khai thác rộng rãi tại Trung Quốc, Myanmar và gần đây là Việt Nam. Bài báo này trình bày một hệ thống 6 nhóm tiêu chí nhận dạng địa chất–môi trường phục vụ công tác điều tra, thăm dò và đánh giá tiềm năng mỏ đất hiếm trong vỏ phong hóa, bao gồm: (1) Đặc điểm đá mẹ, (2) Địa hình–địa mạo, (3) Chỉ số biến đổi hóa học, (4) Điều kiện khí hậu, (5) Thành phần khoáng vật sét hấp phụ, và (6) Dạng tồn tại của REE và phương pháp nhận dạng hiện trường. Thông qua tổng hợp các nguồn tài liệu trên thế giới và dữ liệu thực địa tại Việt Nam, bài viết nhấn mạnh vai trò ảnh hưởng của đá mẹ felsic giàu REE, khí hậu nhiệt đới–cận nhiệt đới ẩm kéo dài, địa hình đồi thoải, quá trình phong hóa và sự hiện diện của các khoáng vật sét có khả năng trao đổi ion cao (kaolinit, halloysit, illit...) đối với sự hình thành đất hiếm trong vỏ phong hóa. Đồng thời, bài báo cũng đề xuất một số tiêu chí phụ như độ dày tầng phong hóa, chỉ số HREE/LREE, Ce/Ce*… giúp hỗ trợ đánh giá và dự báo tiềm năng quặng hóa. Kết quả nghiên cứu này góp phần xây dựng khung tiêu chí chuẩn hóa, phục vụ định hướng công tác điều tra và đánh giá tài nguyên đất hiếm tại Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu đất hiếm toàn cầu ngày càng gia tăng.
Ứng dụng học máy và phương pháp Kriging trong nghiên cứu địa chất mỏ đất hiếm dạng hấp phụ ion
Mỏ đất hiếm dạng hấp phụ ion là loại hình khoáng sản có giá trị chiến lược, phân bố phổ biến trong các vỏ phong hóa tại vùng nhiệt đới ẩm. Tuy nhiên, việc đánh giá tài nguyên và phân vùng triển vọng đối với kiểu mỏ này còn gặp nhiều thách thức do đặc điểm phân bố phức tạp và dữ liệu thực địa hạn chế. Trong nghiên cứu này, các phương pháp hiện đại gồm nội suy địa thống kê Kriging và mô hình học máy như Random Forest (RF) và Support Vector Machine (SVM) đã được tích hợp để phân tích dữ liệu địa hóa và mô hình hóa phân bố tài nguyên đất hiếm (REE) trên diện tích khảo sát 10 km². Trên cơ sở 30 điểm mẫu thực nghiệm và lưới dữ liệu mô phỏng gồm 10.000 điểm, các mô hình học máy đã được huấn luyện để xác định vùng triển vọng theo hàm lượng REE_sum. Kết quả phân vùng cho thấy khu vực trung tâm có xác suất triển vọng cao, được cả hai mô hình RF và SVM đồng thuận. Phép nội suy Kriging cho thấy phân bố hàm lượng REE giảm dần từ trung tâm ra rìa với mức độ liên tục không gian cao. Dữ liệu cũng được chia theo block 500 m × 500 m để tính toán tài nguyên, với tổng tài nguyên ước tính đạt khoảng 11.300 tấn REE, chủ yếu tập trung tại các block trung tâm. Mô hình khối 3D đã được xây dựng nhằm hỗ trợ trực quan hóa và định hướng khai thác. Nghiên cứu này khẳng định hiệu quả của việc tích hợp phương pháp Kriging và các mô hình học máy (machine learning models) trong mô hình hóa không gian và đánh giá tài nguyên mỏ đất hiếm hấp phụ ion. Kết quả không chỉ có ý nghĩa phương pháp mà còn mang giá trị khoa học và thực tiễn, góp phần định hướng các nghiên cứu và điều tra tài nguyên đất hiếm (REE_sum) tại Việt Nam trong thời gian tới.
Ứng dụng phương pháp giảm cường độ cắt trong nghiên cứu và xác định vùng biến dạng của mái dốc
Quá trình thay đổi giá trị thông số cường độ chống cắt của đất tạo nên vùng biến dạng dẻo của mái dốc. Tại trạng thái sau biến dạng, vật liệu sẽ thay đổi và không còn ở trạng thái nguyên dạng như trước, các liên kết trong vật liệu bị phá vỡ và kết cấu bị phá hủy. Trong bài báo này, phương pháp giảm cường độ cắt được sử dụng để xác định cơ chế hình thành, quá trình phát triển, khả năng dịch chuyển cũng như vị trí chính xác của vùng biến dạng dẻo trên bề mặt trượt của mái dốc. Mô hình mái dốc 3D được xây dựng, phân tích, tính toán hệ số an toàn cũng như xác định vùng biến dạng dẻo gây nguy cơ trượt lở mái dốc bằng phần mềm Midas GTS NX tích hợp phương pháp giảm sức chống cắt.