Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam - B
Tạp chí của Bộ Khoa học và Công nghệ
Đặc điểm cấu trúc, sinh khối và đa dạng sinh học của một số trạng thái rừng tự nhiên trong phân khu phục hồi sinh thái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà
Phân khu phục hồi sinh thái của Khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Hòn Bà có diện tích khoảng 9.553,5 ha, gồm nhiều trạng thái rừng thường xanh núi đất đặc trưng. Bài báo sử dụng phương pháp điều tra trên các ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích 1.000 m2 (33,3x30,0 m) được bố trí tạm thời và điển hình trên các trạng thái của khu vực nghiên cứu để xác định một số đặc điểm về cấu trúc rừng, sinh khối và đa dạng sinh học (ĐDSH). Kết quả cho thấy, phân bố số cây theo cấp đường kính (n/D1.3) và số cây theo cấp chiều cao (n/Hvn) có sự tương đồng giữa các trạng thái và tập trung nhiều tại cỡ đường kính và chiều cao nhỏ. Trữ lượng dao động từ 36,7 đến 221,7 m3/ha và sinh khối dao động từ 30,16 đến 247,54 tấn/ha. Các trạng thái rừng ghi nhận từ 12 đến 36 loài cây gỗ, trong đó từ 6 đến 10 loài có ý nghĩa cao về sinh thái. Khu vực nghiên cứu có sự giảm mạnh về các chỉ tiêu mật độ, trữ lượng, số lượng loài và chỉ số ĐDSH so với mặt bằng chung. Từ đó cho thấy, khu vực nghiên cứu đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phục hồi và phát triển rừng liên quan đến tốc độ phục hồi của các trạng thái rừng trong phân khu phục hồi sinh thái.
Hoàng Thanh Sơn, Lương Văn Dũng, Nguyễn Văn Tuấn
Đánh giá tính bền vững của mô hình sinh thái tích hợp trong canh tác thanh long bằng phân tích emergy
long. Một mô hình sinh thái khép kín theo hướng tuần hoàn vật chất và năng lượng cho các hộ dân trồng cây thanh long đã được đề xuất và triển khai, dựa trên cơ sở xử lý chất thải từ sinh khối thanh long, kết hợp với chất thải chăn nuôi tạo ra các sản phẩm mới có giá trị. Bên cạnh đó, phương pháp phân tích emergy được áp dụng để đánh giá tính bền vững của mô hình sinh thái tích hợp đã triển khai cho các hộ dân. Kết quả cho thấy, hệ số năng suất năng lượng (EYR) của hệ thống là 0,99, nghĩa là không có đơn vị tài nguyên môi trường miễn phí nào có thể được khai thác khi một đơn vị đầu vào được đầu tư vào hệ thống tích hợp. Hệ số sức tải môi trường (ELR) của hệ thống là 0,35, cho thấy năng lượng tái tạo được sử dụng trong hệ thống này nhiều hơn năng lượng không tái tạo. Hơn nữa, chỉ số bền vững (EmSI) của mô hình sinh thái tích hợp đạt 2,8, cao hơn so với hệ thống nông nghiệp thông thường.
Hồ Thị Thiên Kim, Nguyễn Thanh Hùng, Lê Thanh Hải, Trần Thị Hiệu, Nguyễn Thị Phương Thảo, Trần Trung Kiên*
Xây dựng hệ thống tái sinh in vitro phục vụ chuyển gen ở giống lạc L27 (Arachis hypogaea L.)
Lạc (Arachis hypogaea L.) chứa nhiều giá trị dinh dưỡng tốt cho sức khỏe con người, nhưng phần lớn protein trong lạc có khả năng gây dị ứng cao, đồng thời hàm lượng các amino acid thiết yếu chứa lưu huỳnh thấp. Hơn nữa, sản lượng và giá trị dinh dưỡng ở cây lạc bị ảnh hưởng tiêu cực bởi hạn hán, nhiệt độ khắc nghiệt, độ mặn, lũ lụt và nồng độ CO2… Mục tiêu của nghiên cứu này nhằm xây dựng hệ thống tái sinh hiệu quả, phục vụ kỹ thuật chuyển gen qua trung gian Agrobacterium để nâng cao khả năng chống chịu và cải thiện chất lượng hạt lạc. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiệu quả khử trùng hạt lạc bằng HgCl2 0,1% là tốt nhất với tổng thời gian xử lý là 9 phút (5 phút lần 1 và 4 phút lần 2). Chồi ngọn tái sinh tốt nhất ở nồng độ 1,5 mg/l benzylaminopurine (BAP), còn nách lá mầm là 2,0 mg/l BAP. Chồi nách lá mầm cảm ứng tạo đa chồi tốt nhất ở nồng độ 2,0 mg/l BAP kết hợp với 0,7 mg/l α-naphthaleneacetic acid (α-NAA), đạt 4,43 chồi/mẫu. Ngược lại, chồi ngọn không cảm ứng tạo đa chồi. Chồi cảm ứng ra rễ tối ưu ở 0,7 mg/l α-NAA, đạt 8,32 rễ/chồi. Ngưỡng chọn lọc kanamycin hiệu quả ở giai đoạn tái sinh chồi là 75 mg/l, còn giai đoạn ra rễ là 50 mg/l.
Ảnh hưởng của mật độ cấy và lượng phân bón hóa học đến sinh trưởng và năng suất giống lúa Hương Thanh 10 tại Thanh Hóa
Nghiên cứu nhằm xác định mật độ cấy và lượng phân bón hóa học thích hợp cho giống lúa Hương Thanh 10 trồng tại tỉnh Thanh Hóa. Thí nghiệm được thực hiện trong vụ Xuân và vụ Mùa năm 2024 và được thiết kế theo kiểu ô lớn - ô nhỏ (split-plot) với 3 lần nhắc lại. Nhân tố ô chính là lượng phân hóa học cho 1 ha theo tỷ lệ N:P2O5:K2O, vụ Xuân ở các mức P1: 80:70:60 kg/ha, P2: 90:80:70 kg/ha, P3: 100:90:80 kg/ha, P4: 110:100:90 kg/ha; vụ Mùa ở các mức P1: 70:60:50 kg/ha, P2: 80:70:60 kg/ha, P3: 90:80:70 kg/ha, P4: 100:90:80 kg/ha. Nhân tố ô phụ là mật độ cấy: M1: 30 khóm/m2; M2: 40 khóm/m2; M3: 50 khóm/m2. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thời gian sinh trưởng, số nhánh tối đa, số hạt chắc/bông, khối lượng 1000 hạt đạt cao nhất ở mật độ cấy 30 khóm/m2 và lượng phân bón ở mức P3. Năng suất thực thu cao nhất ở công thức M2P3 đạt 6,8 tấn/ha ở vụ Xuân và đạt 4,6 tấn/ha ở vụ Mùa, tương ứng với mật độ cấy 40 khóm/m2 kết hợp bón phân cho 1 ha ở mức 100 kg N + 90 kg P2O5 + 80 kg K2O trong vụ Xuân và ở mức bón 90 kg N + 80 kg P2O5 + 70 kg K2O trong vụ Mùa.
Thực hành tuân thủ điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV ở nam quan hệ tình dục đồng giới tại Thanh Hóa
Mục tiêu: Mô tả thực hành tuân thủ điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV của nam quan hệ tình dục đồng giới (Men who have sex with men - MSM) tại tỉnh Thanh Hóa năm 2024. Phương pháp nghiên cứu: Mô tả cắt ngang được tiến hành với 374 nam giới từ 16 tuổi trở lên, có quan hệ tình dục đồng giới đang sử dụng dịch vụ điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) từ tháng 4/2024 đến tháng 6/2024. Kết quả cho thấy, 21,2% MSM sử dụng PrEP từ 12 tháng trở lên. Trong đó, 87,2% MSM sử dụng PrEP kết hợp với việc dùng bao cao su khi quan hệ tình dục; có 2,9% MSM quên uống thuốc PrEP trong một tháng; có 81,8% MSM quên thuốc trong vòng 1 đến 7 ngày và 18,2% MSM quên thuốc trên 7 ngày. Biện pháp nhắc uống thuốc phổ biến là đặt chuông báo thức (90,9%) và lên lịch uống thuốc (72,7%). Khi gặp tác dụng phụ, 91,4% MSM đã thông báo cho nhân viên phòng khám PrEP. Kết luận: Thực hành tuân thủ điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV của MSM còn thấp. Vì vậy, cần tăng cường truyền thông để duy trì tính bền vững với MSM sử dụng PrEP.
Đánh giá hiệu quả chương trình đào tạo “Cấp cứu sơ sinh” tại các bệnh viện của tỉnh Hà Nam
Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của chương trình đào tạo “Cấp cứu sơ sinh” tại các bệnh viện của tỉnh Hà Nam (trước sáp nhập), với trọng tâm là cải thiện kiến thức, kỹ năng thực hành của nhân viên y tế và giảm thiểu tỷ lệ bệnh tật cấp cứu, tử vong ở trẻ sơ sinh. Nghiên cứu can thiệp có so sánh trước sau được thực hiện trên 317 trẻ sơ sinh ≤30 ngày tuổi trong tình trạng cấp cứu, điều trị tại các bệnh viện thuộc tỉnh Hà Nam từ tháng 6/2023 đến tháng 6/2024. Đồng thời, 116 nhân viên y tế (bao gồm bác sỹ, điều dưỡng và nữ hộ sinh) tham gia chương trình đào tạo và được đánh giá sau đào tạo trong cùng thời gian trên. Kết quả cho thấy, sau chương trình đào tạo, tỷ lệ trẻ sơ sinh nặng lên và tử vong đều giảm (từ 2,3 xuống 0,9% và 0,7 xuống 0,6%), đồng thời số ca chuyển tuyến đến Bệnh viện Nhi Trung ương cũng giảm (từ 16,9 xuống 8,2%). Dù kiến thức lý thuyết của nhân viên y tế được cải thiện, kỹ năng thực hành vẫn cần nâng cao thêm. Chương trình đào tạo “Cấp cứu sơ sinh” đã chứng minh tính hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ sơ sinh tại tỉnh Hà Nam. Tuy nhiên, cần tiếp tục các chương trình đào tạo này và giám sát liên tục để đảm bảo tính bền vững trong việc cải thiện kỹ năng thực hành của nhân viên y tế.
Nguyễn Thị Quỳnh Nga, Phan Thị Nga, Quách Thị Hoa, Chu Lan Hương, Vương Thị Huyền Trang, Lê Thị Hồng, Nguyễn Huy Phú
Đánh giá tỷ lệ di căn hạch cổ trong ung thư amidan tại Bệnh viện Chợ Rẫy (2019-2024)
Mục tiêu: Đánh giá tỷ lệ di căn hạch cổ trong ung thư amidan từ năm 2019 đến 2024 tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Bệnh nhân đã được chẩn đoán xác định ung thư amidan bằng giải phẫu bệnh lý và được điều trị tại Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 6/2019 đến tháng 6/2024. Kết quả và bàn luận: Bệnh nhân tập trung chủ yếu trong độ tuổi từ 40 đến 60 (chiếm 70,8%). Tỷ lệ nam/nữ là 3,8/1. Triệu chứng đau tại u là triệu chứng cơ năng gặp nhiều nhất, chiếm 66,7%; tiếp theo là nuốt vướng và nổi hạch vùng cổ, chiếm lần lượt 50,0 và 33,3%. Vị trí khối u bên phải chiếm 54,2%, còn lại bên trái. Bệnh có liên quan đến các yếu tố nguy cơ như rượu, thuốc lá, nhai trầu. Kết quả giải phẫu bệnh là ung thư biểu mô tế bào gai amidan, thường khu trú ở một bên. Về hạch di căn, trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ bệnh nhân có hạch di căn là 70,8%, bệnh nhân không có hạch là 29,2%. Kết luận: U gặp chủ yếu ở T1 và T2 (chiếm 87,5%). Giai đoạn T1 có di căn hạch 40%, T2 là 75%, T3 là 100%; từ đó cho thấy, khi giai đoạn càng trễ thì tỷ lệ di căn hạch càng cao.
Cảm biến điện hóa với điện cực làm việc biến tính bằng hạt nano siêu thuận từ Fe3O4 để phát hiện dư lượng chloramphenicol trong mẫu sữa
Tồn dư kháng sinh trong thực phẩm, đặc biệt trong các sản phẩm nông nghiệp và thủy sản, đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng cần đưa ra giải pháp hữu hiệu tại Việt Nam. Nguyên nhân của hiện tượng này là việc lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi, không chỉ gây ra các hệ lụy đến sức khỏe cộng đồng mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín và giá trị thương mại của các sản phẩm xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, cảm biến điện hóa là một giải pháp tiềm năng nhờ các ưu điểm vượt trội về độ nhạy, chi phí thấp, thao tác đơn giản và khả năng sử dụng linh hoạt tại hiện trường. Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng hạt nano Fe3O4 có tính chất siêu thuận từ, độ truyền dẫn điện tử cao, độc tính thấp, tương thích sinh học tốt, có khả năng hấp phụ các chất hữu cơ như thuốc kháng sinh, để biến tính điện cực làm việc của các cảm biến điện hoá thương mại C110 (Metrohm, Thuỵ Sỹ) nhằm nâng cao tín hiệu điện hóa và cải thiện độ nhạy của cảm biến. Kết quả nghiên cứu cho thấy, cảm biến điện hóa phát hiện nồng độ kháng sinh chloramphenicol (CAP) trong dung dịch đệm phosphat (phosphate buffer solution - PBS) có giới hạn phát hiện thấp LOD=0,06 μM, độ lệch chuẩn RSD<5%, độ thu hồi 94,77%. Cảm biến đã được sử dụng để xác định nhanh dư lượng chất kháng sinh CAP trong mẫu sữa tại nồng độ CCAP=1 μM, có độ thu hồi đạt 95-109% và độ lệch chuẩn 2,14%. Các kết quả khả quan này là tiền đề cho việc phát triển cảm biến điện hoá - kỹ thuật phân tích không đánh dấu, hiện trường di động, ứng dụng trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng Việt Nam.
Trần Văn Đình, Nguyễn Văn Khánh, Nguyễn Trường An, Lê Doãn Phúc, Nguyễn Thị Minh Hồng*
Chế tạo vật liệu tổ hợp TiO2/HAP bằng phương pháp thủy nhiệt và ứng dụng quang xúc tác phân hủy phẩm màu dệt nhuộm
Trong nghiên cứu này, vật liệu hấp phụ và quang xúc tác trên cơ sở HAP (từ tiền chất Ca(NO3)2, NH4H2PO4 và HAP cố định oxit titan (từ TiCl3 - TiO2/HAP) được chế tạo bằng phương pháp tổng hợp thủy nhiệt. Vật liệu chế tạo được đặc trưng tính chất: nhiễu xạ tia X, hiển vi điện tử quét kết hợp phân tích thành phần nguyên tố (SEM/EDX), xác định điện thế bề mặt - thế Zeta. Khả năng hấp phụ và quang xúc tác của vật liệu được đánh giá thông qua thí nghiệm phân hủy màu methylen xanh (MB), alizarin vàng G (AYG), xanh hồ thủy (XHT) là phẩm màu dệt nhuộm thu thập từ hộ gia đình làng nghề, phẩm màu trước và sau xử lý được xác định qua phép đo quang phổ UV-Vis. Kết quả đặc trưng tính chất cho thấy, oxit titan đã được cố định và phân tán đồng đều cùng vật liệu HAP; các hạt có khả năng ổn định tốt trong môi trường phân tán. Khả năng quang xúc tác oxy hóa và phân hủy của vật liệu TiO2/HAP đối với các phẩm màu đều đạt trên 90% sau 3 giờ chiếu sáng UV. Qua đó cho thấy tiềm năng ứng dụng của vật liệu tổ hợp TiO2/HAP trong xử lý quang xúc tác các chất màu ô nhiễm.
Lương Hoàng Minh, Phạm Thị Hằng, Nguyễn Xuân Hoàn*
Tổng hợp và nghiên cứu tính chất của composite PbO2-SnO2 trên nền thép không gỉ
Composite PbO2-SnO2 được tổng hợp thành công bằng phương pháp quét thế tuần hoàn (CV) trên nền thép không gỉ (SS) trong dung dịch Pb(NO3)2 0,5 M; HNO3 0,1 M; Cu(NO3)2 0,05 M; C2H6O2 0,1 M và SnO2 với hàm lượng từ 500 đến 2500 mg/l. Khi hàm lượng SnO2 trong dung dịch là 1500 mg/l, vật liệu composite có tính chất điện hóa tốt nhất. Cấu trúc hình thái học bề mặt và thành phần các nguyên tố có trong composite được nghiên cứu thông qua các phương pháp kính hiển vi điện tử quét (SEM), nhiễu xạ tia X (XRD) và tán xạ năng lượng tia X (EDX). Đặc tính điện hóa của điện cực SS/PbO2-SnO2 được nghiên cứu trong dung dịch H2SO4 0,5 M bằng phương pháp CV và phép đo đường cong phân cực I-E. Điện cực composite này được sử dụng làm anot cho quá trình xử lý metyl da cam (MO) ở điều kiện phù hợp với thời gian xử lý khác nhau. Hiệu suất của quá trình xử lý MO cao, đạt trên 90% sau 30 phút. Động học của quá trình xử lý MO tuân theo mô hình động học của phản ứng bậc 1 với độ tuyến tính R2=0,9736.
Nghiên cứu nhân giống loài Lan Hoàng thảo Thái Bình (Dendrobium moschatum Buch.-Ham. ex Sw.) bằng phương pháp nuôi cấy in vitro
Nhằm xác định môi trường nuôi cấy tối ưu để nhân giống in vitro cây Lan Hoàng thảo Thái Bình (Dendrobium moschatum Buch.-Ham. ex Sw.), một loài lan quý hiếm đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng, nghiên cứu này đã đánh giá tác động của các chất điều hòa sinh trưởng (GA3, BAP, TDZ, NAA) và than hoạt tính đến các giai đoạn sinh trưởng quan trọng như nảy mầm, tái sinh chồi và ra rễ trước khi tạo cây con hoàn chỉnh. Các thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy, môi trường Murashige & Skoog (MS), bổ sung 3% sucrose, 5 g/l agar, duy trì pH 5,8±0,1 cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất (89,67%). Ở giai đoạn tái sinh chồi, BAP 3,0 mg/l giúp gia tăng hiệu quả hình thành chồi, đạt 4,25 chồi/mẫu. Trong giai đoạn ra rễ, môi trường có bổ sung 0,2 mg/l NAA và 2,0 g/l than hoạt tính đạt hiệu suất ra rễ tốt nhất. Những kết quả này góp phần hoàn thiện quy trình nhân giống in vitro cây Lan Hoàng thảo Thái Bình, hỗ trợ công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen loài lan quý này.
Phạm Phương Thu*, Nguyễn Thị Tuyết Nhung, Phan Thị Thu Hiền, Vũ Thị Thương
Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng trong nuôi cấy tế bào gốc và ngân hàng tế bào gốc
Việc thiết lập các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng trong các phòng nuôi cấy tế bào gốc và ngân hàng lưu trữ tế bào gốc đóng vai trò then chốt để đảm bảo an toàn, hiệu quả và khả năng ứng dụng lâm sàng của liệu pháp điều trị sử dụng tế bào gốc. Hệ thống này yêu cầu các tiêu chí nghiêm ngặt về: nguồn gốc tế bào, đặc tính sinh học, độ tinh khiết, tỷ lệ sống, khả năng biệt hóa, sự ổn định bộ gen, đánh giá chất lượng định kỳ, hồ sơ đầy đủ để truy xuất nguồn gốc. Các cơ sở nuôi cấy và ngân hàng tế bào gốc cần tuân thủ quy trình thực hành sản xuất tốt (GMP) và Thực hành mô tốt (GTP) để kiểm soát tối đa nguy cơ nhiễm bẩn và duy trì điều kiện nuôi cấy tối ưu. Bên cạnh đó, các vấn đề về đạo đức y sinh, quy trình sàng lọc người hiến tặng và việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế (FDA, EMA) là những yếu tố không thể thiếu nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm tế bào gốc. Trong bài báo này, các tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng trong nuôi cấy tế bào gốc và ngân hàng tế bào gốc được trình bày cụ thể. Đặc biệt, các tiêu chuẩn cơ bản về cơ sở vật chất, nhận diện tế bào, đếm tế bào và đánh giá tỷ lệ sống, đánh giá an toàn vi sinh được mô tả cụ thể.
Nguyễn Phước Vinh, Bùi Thị Kim Lý, Vũ Văn Kiên
Ảnh hưởng của chất trợ tương hợp glycidyl methacrylate và khoáng sét montmorillonite đến tính chất và cấu trúc của blend PBAT/PLA
Polymer blend trên cơ sở polybutylene adipate terephthalate (PBAT) kết hợp với polylactic acid (PLA) với tính chất cơ lý được cải thiện đã được chế tạo thành công trên máy đùn trục vít, sử dụng chất trợ tương hợp glycidyl methacrylate (GMA) và chất gia cường khoáng sét montmorillonite (MMT). Các tính chất của blend được đánh giá bằng các phương pháp: kỹ thuật phản xạ toàn phần suy giảm - phổ hồng ngoại biến đổi Fourier (ATR-FTIR), phân tích nhiệt trọng lượng (TGA), kính hiển vi điện tử quét (SEM) và thử nghiệm cơ học. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ PBAT/PLA 40/60 cho các tính chất cơ học tối ưu, chất trợ tương hợp trên cơ sở GMA làm tăng tính tương hợp trong blend PBAT/PLA thông qua phản ứng giữa nhóm epoxy với các nhóm COOH và OH cuối mạch polymer. Việc sử dụng GMA kết hợp với clay đã cải thiện độ bền cơ học, độ bền nhiệt, độ ổn định cấu trúc của vật liệu. Blend PBAT/PLA/chất trợ tương hợp/clay với tỷ lệ khối lượng 40/60/10/20 cho độ bền kéo 30,06 MPa, độ dãn dài khi đứt 70,38%, module kéo 1568 MPa. Kết quả cho thấy, vật liệu có tiềm năng trong sản xuất bao bì và đồ đựng thực phẩm dùng một lần thân thiện với môi trường.
Tưởng Thị Nguyệt Ánh*, Hoàng Thị Hương, Đoàn Hoàng Linh, Nguyễn Tiến Đạt, Nghiêm Thị Thảo, Nguyễn Ngọc Diệp, Đặng Thảo Yến Linh, Đoàn Văn Hưởng, Chu Xuân Quang
Ảnh hưởng của phương pháp sấy đến thành phần hóa học và đặc tính hóa lý của tảo xoắn Spirulina platensis
Phương pháp sấy ảnh hưởng đến trạng thái, cấu trúc và thành phần hóa học, đặc biệt là các chất đặc trưng màu sắc có hoạt tính chống oxy hóa của tảo xoắn. Nghiên cứu này có ý nghĩa định hướng sử dụng phương pháp làm khô giúp gia tăng chuỗi giá trị tảo xoắn. Kết quả chỉ ra rằng, thành phần hóa học và một số đặc tính hóa lý khác của tảo Spirulina platensis bị ảnh hưởng ít nhất bởi phương pháp sấy thăng hoa ở 30oC, tiếp đến là sấy lạnh bơm nhiệt ở 50oC và nhiều nhất là sấy bằng không khí nóng ở 50oC. Trong phạm vi nghiên cứu, tảo xoắn sấy bằng không khí nóng có trị số peroxit cao và tốc độ lắng đọng trong nước nhanh nhất. Trong số các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu này, sấy thăng hoa tảo xoắn là phương pháp phù hợp nhất để giữ lại các chất chuyển hóa thứ cấp như sắc tố phycocyanin. Tuy nhiên, phương pháp sấy lạnh bơm nhiệt hoàn toàn có thể sử dụng để thay thế cho phương pháp sấy thăng hoa nhằm mục đích giảm chi phí sản xuất, nhưng vẫn giữ được giá trị ứng dụng của tảo Spirulina platensis nếu như hoạt tính chống oxy hóa không phải là mối quan tâm chính như màu sắc hay giá trị dinh dưỡng.
Phân tích methanol trong xăng bằng kỹ thuật chiết lỏng - lỏng kết hợp sắc ký khí detector ion hóa ngọn lửa (GC-FID)
Trong nghiên cứu này, methanol trong xăng được phân tích bằng kỹ thuật chiết lỏng - lỏng kết hợp phương pháp sắc ký khí - detector ion hóa ngọn lửa (GC-FID). Methanol trong mẫu được chuyển sang pha nước bằng kỹ thuật chiết lỏng - lỏng trước khi được phân tách trên cột Restek Rtx-Wax và được phát hiện bằng detector FID. Các điều kiện sắc ký khí bao gồm: chương trình nhiệt độ cột tách, tỷ lệ chia dòng, tốc độ khí mang được khảo sát và lựa chọn để phù hợp với mục tiêu phân tích methanol trong xăng. Nồng độ methanol trong xăng tuyến tính tốt trong khoảng 3,96-7920 mg/l với R²>0,99. Giới hạn phát hiện (MDL) và giới hạn định lượng (MQL) của phương pháp lần lượt là 1,49 và 4,96 mg/l. Độ lặp của phương pháp đạt 4,60-6,99%, hiệu suất thu hồi methanol trong xăng đạt 92,4-98,6%. Các kết quả này cho thấy, phương pháp phân tích đã phát triển đáp ứng được các yêu cầu về độ chính xác và có thể áp dụng để xác định hàm lượng methanol trong các mẫu xăng.
Hoàng Thị Hương Thảo*, Mai Thị Phương Thảo, Khuất Ngọc Hải
Chế tạo và nghiên cứu tính chất quang của vật liệu MgGa2O4 pha tạp Cr3+
LED ánh sáng đỏ xa hiện đang được quan tâm nghiên cứu nhờ những tác động tích cực đến sự phát triển của cây trồng. Khi cây được chiếu sáng bằng ánh sáng đỏ xa, PFR sẽ hấp thụ ánh sáng này và chuyển hóa thành PR, từ đó kích thích sự sinh trưởng của cây. Trong nghiên cứu này, vật liệu MgGa2O4:Cr³⁺ phát xạ ánh sáng đỏ xa đã được tổng hợp bằng phương pháp khuếch tán nhiệt. Giản đồ nhiễu xạ tia X cho thấy, ở nhiệt độ nung 1400°C, vật liệu thu được là đơn pha và có chất lượng tinh thể tốt. Ảnh hiển vi điện tử quét phát xạ trường cho thấy, vật liệu có kích thước hạt lớn (1-3 μm). Phổ kích thích phát quang cho thấy, vật liệu hấp thụ mạnh trong vùng ánh sáng nhìn thấy, với hai đỉnh hấp thụ cực đại xung quanh bước sóng 415 và 574 nm. Dưới kích thích tại bước sóng 415 nm, vật liệu phát xạ ánh sáng đỏ mạnh với đỉnh phát xạ tại 707 nm, tương ứng với quá trình chuyển mức ²E→4A2. Thử nghiệm LED sử dụng vật liệu này kết hợp với chip LED 430 nm đã được thực hiện thành công. Các kết quả thu được cho thấy, vật liệu MgGa2O4 pha tạp Cr³⁺ là ứng viên tiềm năng cho việc chế tạo đèn LED phát xạ ánh sáng đỏ xa, hướng tới ứng dụng trong chiếu sáng nông nghiệp.
Nguyễn Ánh Tuyết, Vũ Hồng Đăng, Trần Việt Hùng, Dương Thị Hảo Dung, Ngô Mai Chi, Nguyễn Văn Quang*
Đổi mới quy trình may đáp túi thông qua nghiên cứu, thiết kế, chế tạo hệ thống cữ, gá, dưỡng bán tự động lắp cho máy lập trình Juki AMS-221EN/2516
Công đoạn may đáp túi trong sản xuất veston/jacket thường thực hiện trên máy một kim. Khi may, người vận hành phải gấp mép và giữ mép đáp liên tục để bảo đảm độ chính xác đường may mí, đồng thời lấy và sắp xếp bán thành phẩm sau may. Các thao tác này làm tăng thời gian chu trình may và gây biến động chất lượng. Bài báo đề xuất đổi mới quy trình may đáp túi trên máy Juki AMS-221EN/2516 bằng hệ thống cữ-gá-dưỡng bán tự động. Hệ thống tích hợp cơ cấu gấp mép và ép giữ vải dùng khí nén, điều khiển PLC (bộ điều khiển logic khả trình) theo mô hình chu trình-trạng thái để đồng bộ với chuyển động may và tự động lấy, sắp xếp bán thành phẩm sau may; nhờ đó quản lý liên động rõ ràng và tăng độ tin cậy khi vận hành lặp lại. Thử nghiệm sản xuất được thực hiện 30 lần trong 30 ngày (mỗi lần 4 giờ; n=30 cho mỗi phương án). Kết quả cho thấy, thời gian chu trình trung bình giảm từ 11,9±0,7 giây/chi tiết xuống 8,3±0,5 giây/chi tiết (giảm 30,3%; Welch t-test, p<0,001), tương ứng sản lượng tăng từ 1212 lên 1739 chi tiết/4 giờ (tăng 43,5%). Đường may mí ổn định hơn và ít phụ thuộc tay nghề nhờ loại bỏ thao tác giữ mép.
Hoàng Xuân Hiệp, Nguyễn Sỹ An*, Nguyễn Văn Lâm, Đỗ Xuân Chữ, Dương Thị Hoàn
Ảnh hưởng của chất lượng nước tưới đến tính chất đất trồng rau khu vực Gia Lâm, Hà Nội
Nghiên cứu được thực hiện thông qua thí nghiệm chậu trong nhà lưới kết hợp lấy mẫu khảo sát ngẫu nhiên tại khu vực tưới nước sông Cầu Bây, để so sánh đặc tính của đất trước và sau 3 vụ thí nghiệm bằng các loại nước khác nhau, gồm nước thải sinh hoạt đã xử lý, nước sông Cầu Bây và nước giếng khoan có bón phân hóa học cho một số loại rau ăn lá trồng trên đất phù sa sông Hồng, vùng Gia Lâm (Hà Nội). Kết quả cho thấy, việc sử dụng nước thải và nước sông Cầu Bây có thể bổ sung hàm lượng nitơ (N), phốt pho (P) và chất hữu cơ cho đất. Các chỉ số về pH, độ ẩm và dinh dưỡng trong đất đều được cải thiện so với công thức tưới nước giếng khoan. Tuy nhiên, tưới bằng nước sông Cầu Bây thường xuyên, hàm lượng N và P tích lũy trong đất cao hơn từ 1,4 đến 1,5 lần so với tưới nước giếng khoan. Đây là nguy cơ gây tích lũy nitrat vào đất và rau nếu không được kiểm soát đầy đủ cân bằng dinh dưỡng trong nước tưới, đất và phân bón.
Đánh giá khả năng kháng xuyên của một số vật liệu cát ứng dụng đắp ụ bảo vệ tàu bay
Giải pháp đắp ụ dã chiến sử dụng vật liệu địa phương để bảo vệ tàu bay trước khả năng xuyên phá của vật thể xuyên nhọn là giải pháp thường được áp dụng khi triển khai nhanh kết cấu bảo vệ tại các sân đỗ tàu bay. Giải pháp này có ưu điểm là tính linh hoạt, cơ động cao, dễ thi công và tiết kiệm chi phí so với các giải pháp kết cấu bảo vệ tàu bay khác. Bài báo tập trung mô phỏng số bằng phần mềm Abaqus khả năng xuyên của các vật thể xuyên bằng thép, khi sử dụng vật liệu nhồi là cát sạn san hô ở vùng biển Đông và cát đỏ tại khu vực Phan Thiết ở Việt Nam. Kết quả nghiên cứu mô phỏng số chỉ ra rằng, vật liệu cát sạn san hô tại khu vực quần đảo xa bờ của Việt Nam có khả năng kháng xuyên tốt hơn so với cát đỏ Phan Thiết vốn có mô đun cỡ hạt nhỏ. Chiều sâu xuyên của vật thể xuyên trong trường hợp môi trường cát đỏ và cát sạn san hô lần lượt là 0,700 và 0,495 m, tương ứng với hệ số Kx tính toán là 69,3.10-7 và 49,0.10-7. Đây là cơ sở ban đầu cho việc nghiên cứu thiết kế và ứng dụng dạng kết cấu ụ dã chiến bảo vệ tàu bay sử dụng vật liệu địa phương.
Nguyễn Văn Hiếu, Dương Duy Khánh*, Nguyễn Xuân Bàng
Nghiên cứu thiết kế hệ thống thiết bị hiệu chuẩn/kiểm định thước cuộn, thước vạch có phạm vi đo đến 30 m
Để đáp ứng nhu cầu hiệu chuẩn thiết bị đo độ dài lớn như: thước cuộn, thước vạch, thiết bị đo khoảng cách bằng laser… trong các ngành xây dựng, giao thông và công nghiệp, nhóm nghiên cứu đã thiết kế hệ thống thiết bị hiệu chuẩn/kiểm định thước cuộn, thước vạch có phạm vi đo đến 30 m sử dụng giao thoa kế laser dẫn xuất từ chuẩn đầu độ dài. Qua nghiên cứu, phân tích các hệ thống chuẩn hiện đang có tại các viện đo lường quốc gia trên thế giới, nhóm nghiên cứu đã đưa ra cấu tạo, nguyên lý và thiết kế hệ thống phù hợp với điều kiện kỹ thuật, kinh tế và hạ tầng trong nước. Đồng thời cũng đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và tính ứng dụng cao trong thực tiễn. Hệ thống gồm: giao thoa kế laser, camera, các bộ phận cơ khí, thiết bị đo môi trường và nhiệt độ vật liệu. Hệ thống này sẽ đảm bảo tính liên kết chuẩn cho các thiết bị đo độ dài lớn như thước cuộn, thước vạch, thiết bị đo khoảng cách bằng laser…, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn ngày càng cao của các ngành sản xuất và xây dựng hiện đại.
Trần Xuân Đạt, Tống Công Dũng*, Lê Xuân Dũng, Trần Nam Anh, Vũ Khánh Phan
Nghiên cứu và đánh giá tính an toàn của chủng Bacillus subtilis Eramic 26 ứng dụng trong sản xuất probiotic
Nghiên cứu này đánh giá tính an toàn của chủng Bacillus subtilis Eramic 26 thông qua các thử nghiệm về đặc tính kháng khuẩn, khả năng gây tan máu, độc tính tế bào và phân tích gen độc lực/kháng kháng sinh, dựa theo hướng dẫn của Generally Recognised As Safe (GRAS) do Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) ban hành. Khả năng kháng khuẩn được kiểm tra với 5 chủng vi khuẩn thử nghiệm gồm Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus và Shigella flexneri. Độc tính tế bào được đánh giá trên hai dòng tế bào là HT-29 và Vero. Kết quả cho thấy, B. subtilis Eramic 26 không ức chế các vi khuẩn thử nghiệm, cũng như không gây độc cho hai dòng tế bào HT-29 và Vero thử nghiệm. Phân tích di truyền phát hiện các gen kháng kháng sinh như fosB, satA, ydhE/norM, cùng các đột biến trên gyrA và gyrB, nhưng tất cả đều nằm trên nhiễm sắc thể, không liên quan đến yếu tố di động. Chủng này mang các gen mã hóa bacteriocin như bacilysin và subtilosin, giúp tăng khả năng cạnh tranh sinh học. Tổng hợp kết quả cho thấy, B. subtilis Eramic 26 là chủng vi khuẩn an toàn, có tiềm năng ứng dụng trong sản xuất probiotic.
Đoàn Thị Thùy Linh, Lưu Thị Thủy Ngân, Ngô Bá Bình
Đào Gia Bách, Hoàng Thị Thanh Hoa, Lê Thị Hội*
Khảo sát thành phần hóa học, hoạt tính kháng vi sinh vật và kháng oxy hóa của cao chiết từ vỏ lụa hạt điều (Anacardium occidentale L.)
Vỏ lụa hạt điều (Anacardium occidentale L.) là một phụ phẩm nông nghiệp giàu tiềm năng, chứa nhiều hợp chất tự nhiên với các hoạt tính sinh học quan trọng. Nghiên cứu này khảo sát thành phần hóa học, hoạt tính kháng vi sinh vật và kháng oxy hóa của cao chiết ethyl acetate từ vỏ lụa hạt điều. Phân tích định tính cho thấy, cao chiết chứa các nhóm hợp chất như polyphenol, flavonoid, coumarin, tanin, nhưng không phát hiện alkaloid và saponin. Tổng hàm lượng polyphenol và catechin cùng các dẫn xuất lần lượt đạt 566,50±0,76 mg GAE/g và 517,50 mg/g, trong đó catechin (247,21 mg/g) chiếm tỷ lệ cao nhất, tiếp theo là epigallocatechin gallate (166,27 mg/g) và epicatechin (94,49 mg/g). Cao chiết thể hiện hoạt tính kháng vi sinh vật mạnh, đặc biệt là với Staphylococcus aureus (21,00±0,50 mm) và Candida albicans (11,33±0,58 mm). Ngoài ra, hoạt tính kháng oxy hóa của cao chiết cũng rất đáng chú ý, với giá trị IC50 đạt 10,05±0,06 μg/ml, thấp hơn vitamin C (11,62±0,18 μg/ml). Kết quả nghiên cứu đã chứng minh cao chiết ethyl acetate từ vỏ lụa hạt điều là nguồn nguyên liệu giàu tiềm năng, hứa hẹn ứng dụng trong dược liệu và thực phẩm chức năng.
Nguyễn Thị Dung, Nguyễn Văn Toàn, Phạm Hải Sơn, Bùi Lê Khả Tú, Nguyễn Thị Liễu, Bùi Bảo Thịnh*
Căn nguyên vi khuẩn trong dịch tỵ hầu ở bệnh nhân viêm phổi thùy tại Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 3/2023 đến tháng 2/2024
Viêm phổi thùy là bệnh lý tổn thương phổi nặng ở trẻ em và diễn biến thường cấp tính. Xác định căn nguyên gây viêm phổi thùy bằng cách lấy mẫu tại vị trí tổn thương còn gặp nhiều khó khăn. Nghiên cứu tìm hiểu căn nguyên vi khuẩn trong dịch tỵ hầu ở bệnh nhân viêm phổi thùy, tỷ lệ đồng nhiễm và một số yếu tố liên quan đến đồng nhiễm vi khuẩn điển hình ở bệnh nhân viêm phổi thùy do Mycoplasma pneumoniae. Kết quả cho thấy, khi phân lập bằng phương pháp multiplex real-time PCR trên mẫu dịch tỵ hầu cho tỷ lệ trẻ dương tính là 555/835 (66,5%), trong đó vi khuẩn M. pneumoniae, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae chiếm tỷ lệ lần lượt là 32,1, 28,1 và 21,9%. Kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu chỉ có 272/835 (32,6%) trẻ dương tính với H. influenzae (17,5%), M. catarrhalis (7,9%) và S. pneumoniae (7,4%). So với kết quả nuôi cấy dịch tỵ hầu, phương pháp multiplex real-time PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trên 80%. Tỷ lệ bệnh nhân viêm phổi do M. pneumoniae là 223/835 (26,7%), hay gặp ở nhóm 2-5 tuổi. Trong đó, có 39/223 (17,5%) trẻ đồng nhiễm với căn nguyên vi khuẩn điển hình. Không có sự khác biệt giữa nhóm đơn nhiễm và đồng nhiễm ở bệnh nhân viêm phổi thùy do M. pneumoniae về các yếu tố liên quan đến đặc điểm đối tượng và lâm sàng.
Nguyễn Thị Mai*, Trần Thanh Tú, Dương Thị Thụy, Nguyễn Ngọc Văn, Nguyễn Thị Thu Hằng, Vũ Đức Anh, Nguyễn Huy Khánh
Tỷ lệ mắc sarcopenia ở người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Phổi Nghệ An năm 2024
Mục tiêu: Xác định tỷ lệ hiện mắc sarcopenia ở người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD - chronic obstructive pulmonary disease) điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Phổi Nghệ An năm 2024. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 399 người bệnh COPD điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Phổi Nghệ An năm 2024. Xác định khối cơ xương bằng thiết bị Inbody 770. Sarcopenia được chia thành các nhóm: bình thường, tiền sarcopenia, sarcopenia vừa và sarcopenia nặng theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp hội Thiểu cơ châu Á. Kết quả: có 38,1% không mắc sarcopenia, 52,1% ở mức tiền sarcopenia (có khối cơ thấp). Tỷ lệ mắc sarcopenia là 9,8%. Tình trạng tắc nghẽn đường thở càng cao thì tỷ lệ mắc sarcopenia càng lớn. Tỷ lệ mắc là 7% ở nhóm GOLD 1-2 và 18,5% ở nhóm GOLD 4. Nhóm bệnh E có tỷ lệ mắc cao nhất là 11,8%, hai nhóm A, B có tỷ lệ mắc là 8,3%. Kết luận: Tỷ lệ mắc sarcopenia là 9,8%. Tỷ lệ mắc ở nữ cao hơn so với nam (lần lượt là 10,5 và 9,6%, p>0,05). Tỷ lệ mắc ở nhóm trên 60 tuổi cao hơn nhóm dưới 60 tuổi (lần lượt là 10,3 và 7,9%; p>0,05). Tỷ lệ mắc tăng dần theo mức độ bệnh và mức độ tắc nghẽn đường thở (p<0,05).
Tối ưu điều kiện sấy bơm nhiệt kết hợp bức xạ hồng ngoại cho cá dứa Pangasius krempfi
Cá dứa (Pangasius krempfi) là loài thủy sản có giá trị cao, nhưng các phương pháp sấy truyền thống như phơi nắng và sấy lò thông thường có một số hạn chế, bao gồm thời gian sấy kéo dài, chất lượng sản phẩm không đồng đều và kiểm soát quy trình hạn chế. Nghiên cứu này nhằm tối ưu hóa quá trình sấy cá dứa bằng công nghệ sấy kết hợp bơm nhiệt và bức xạ hồng ngoại. Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp bề mặt đáp ứng (RSM) với bốn yếu tố khảo sát: nhiệt độ sấy (40-60°C), vận tốc gió (1-3 m/s), chiều dày nguyên liệu (1-2 cm) và nồng độ dung dịch sorbitol (5-25%). Các chỉ tiêu đánh giá gồm: thời gian sấy, tỷ lệ hoàn nguyên, điểm cảm quan và hoạt độ nước. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp hồi quy bậc hai và phân tích phương sai (ANOVA). Kết quả cho thấy, nhiệt độ sấy và nồng độ sorbitol có ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ tiêu chất lượng sản phẩm (p<0,01). Điều kiện tối ưu gồm: nhiệt độ 60°C, vận tốc gió 1,4 m/s, chiều dày nguyên liệu 1,0 cm, nồng độ sorbitol 5%, giúp đạt thời gian sấy 5,2 giờ, tỷ lệ hoàn nguyên 63%, cảm quan 18,34/20 và hoạt độ nước 0,57. Kết quả góp phần hoàn thiện cơ sở khoa học cho ứng dụng công nghệ sấy kết hợp trong chế biến cá dứa và các sản phẩm thủy sản tương tự.
Hoàng Thái Hà*, Đặng Xuân Cường, Vũ Quang Vinh, Lê Thành Đạt, Đoàn Hoàng Thái, Trần Duy Thuận, Nguyễn Thúy Nga, Trần Đình Toàn Anh
Tổng hợp vật liệu nano sắt bằng dịch chiết lá bàng (Terminalia catappa L.) và ứng dụng kích thích nảy mầm hạt ngô
Tổng hợp vật liệu nano bằng phương pháp hóa học xanh đang trở thành xu hướng nổi bật nhờ tính thân thiện môi trường và khả năng ứng dụng cao trong nông nghiệp bền vững. Trong nghiên cứu này, dịch chiết lá bàng (Terminalia catappa L.) được sử dụng làm tác nhân khử sinh học để khử ion sắt (III) thành sắt kim loại (Feo), qua đó tổng hợp vật liệu nano sắt. Dịch chiết được thu nhận bằng phương pháp chiết siêu âm với dung môi ethanol 70%, có hàm lượng polyphenol và flavonoid lần lượt đạt 85,12±0,97 mg GAE/g chất khô và 104,6±8,72 mg QE/g chất khô. Các điều kiện ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp, bao gồm nồng độ tiền chất Fe3+, nhiệt độ và thời gian phản ứng, được khảo sát và tối ưu thông qua thử nghiệm đánh giá khả năng kích thích nảy mầm của hạt ngô. Đặc trưng cấu trúc và hình thái của vật liệu được xác định bằng các phương pháp phổ nhiễu xạ tia X (XRD), phổ hồng ngoại biến đổi Fourier (FTIR) và ảnh hiển vi điện tử quét (SEM). Kết quả cho thấy, vật liệu thu được có đỉnh nhiễu xạ đặc trưng của Feo tại 2θ=45,7o, kích thước hạt dao động trong khoảng 20-100 nm, trung bình ∼80 nm. Nano sắt tổng hợp bằng phương pháp xanh thể hiện khả năng kích thích nảy mầm đáng kể, gợi mở tiềm năng ứng dụng làm chế phẩm sinh học hỗ trợ tăng trưởng cây trồng.
Đào Văn Minh, Nguyễn Thị Việt Quỳnh, Phan Thị Vân Anh*
Nguyễn Thị Hồng Phượng, Nguyễn Hoài Phương
Khác biệt về tỷ lệ thành công của phẫu thuật tạo đường vào mạch máu để thẩm tách máu trên người bệnh có và không có đái tháo đường
Phương pháp tiếp cận mạch máu thường được sử dụng để thẩm tách máu cho người có bệnh thận mạn giai đoạn cuối, là tạo cầu nối động - tĩnh mạch tự thân (AVF). Tuy nhiên, một tỷ lệ đáng kể AVF không sử dụng được. Trong số các yếu tố, sự hiện diện của bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) là một trong những yếu tố nguy cơ dẫn đến suy đường vào mạch máu, mặc dù một số nghiên cứu khác lại cho là không ảnh hưởng. Do đó, nghiên cứu này nhằm đánh giá mối tương quan giữa bệnh ĐTĐ và tỷ lệ thành công của AVF. Kết quả nghiên cứu trên 125 người bệnh (trong đó có 75 nữ, 60%) cho thấy, có tổng cộng 151 AVF được thực hiện. Trong đó, 22 người bệnh được phẫu thuật 2 lần ở 2 vị trí khác nhau (17,6%), 2 người bệnh được phẫu thuật 3 lần ở 3 vị trí khác nhau (1,6%). Tắc cầu nối sớm và cầu nối không thành công có 34/151 trường hợp (22,5%). Trong nhóm người bệnh có ĐTĐ, 54/67 trường hợp (80,6%) phẫu thuật thành công có thể thẩm tách máu; ở nhóm không mắc ĐTĐ, tỷ lệ này là 63/84 (75%). Khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Bệnh lý mạch máu do ĐTĐ, đặc biệt ở giai đoạn cuối, có một số vấn đề cụ thể, trong đó quan trọng nhất dường như là tình trạng vôi hóa và xơ cứng động mạch.
Tetrahydrocurcumin (THC) có tên khoa học là 1,7-bis(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-heptane-3,5-dione, công thức thực nghiệm là C21H24O6 và khối lượng phân tử là 372 g/mol, là một beta-diketone tự nhiên có nhiều hoạt tính sinh học quan trọng, được phân lập từ nghệ hoặc bán tổng hợp từ curcumin. THC có hoạt tính ức chế quá trình peroxy lipid ở màng hồng cầu do tert-butyl hydroperoxide gây ra mạnh hơn curcumin, đồng thời cải thiện stress oxy hóa trong thận. Hơn thế nữa, THC còn có hoạt tính chống viêm, oxy hoá, làm chậm quá trình lão hoá da và tạo sắc tố da. Trong bài báo này, THC được bán tổng hợp từ curcumin bằng hai phương pháp. Ở phương pháp thứ nhất, curcumin được acetyl hoá với anhydric acetic trong pyridin thu được curcumin acetyl (1); sau đó, tạo thành THC acetyl (2) bằng cách sử dụng xúc tác hydro hóa 10%Pd/C trong dung môi EtOH ở nhiệt độ phòng, tiếp theo phản ứng deacetyl hoá với NaOH 8% ở pH 9 thu được THC (3). Phương pháp thứ hai sử dụng xúc tác hydro hóa với sự có mặt của 10% Pd/C trong dung môi hoặc EtOH/NaOHrắn, hoặc EtOH/NH4OH 25% ở nhiệt độ phòng, thu được THC (3) với hiệu suất cao. Cấu trúc của các chất được xác định bằng các phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) và sắc ký lỏng - ion hóa phun điện - phổ khối (LC-ESI-MS).
Trần Thanh Hà, Lê Thị Phương, Phạm Hải Long, Nguyễn Thị Hà*
Nghiên cứu tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm của cao nước toàn phần cây Me chua đất hoa vàng (Oxalis corniculata L.)
Me chua đất hoa vàng (Oxalis corniculata L.) thường được sử dụng trong y học cổ truyền với tác dụng kháng khuẩn, kháng viêm và chữa lành vết thương. Tuy nhiên, tác dụng dược lý của Me chua đất hoa vàng vẫn chưa có nhiều nghiên cứu được công bố tại Việt Nam. Do đó, nghiên cứu này được tiến hành giúp đánh giá hoạt tính kháng khuẩn và kháng viêm của cao nước toàn phần (CNTP) từ cây Me chua đất hoa vàng. Tác dụng kháng khuẩn được xác định bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch đối với Staphylococcus aureus, Escherichia coli và Pseudomonas aeruginosa. Hoạt tính kháng viêm được đánh giá thông qua mô hình gây phù chân chuột bằng carrageenan. Kết quả cho thấy, CNTP có tác dụng kháng khuẩn với S. aureus (vòng ức chế 11 mm) ở liều 300 mg/ml nhưng không có tác dụng rõ rệt đối với E. coli và P. aeruginosa. Trong mô hình phù chân chuột, CNTP liều 1000 mg/kg có tác dụng làm giảm độ sưng phù chân tương đương ibuprofen 7,5 mg/kg từ ngày 1 đến 6, trong khi liều 500 mg/kg có tác dụng tương tự vào các ngày 1, 2 và 4. Kết quả này gợi mở khả năng ứng dụng của Me chua đất hoa vàng trong nghiên cứu và phát triển dược phẩm có nguồn gốc từ dược liệu.
Nguyễn Thị Bé, Đào Thị Thanh Thảo, Đoàn Văn Viên*
Mối liên quan giữa một số yếu tố trầm cảm, rối loạn lo âu, stress, rối loạn giấc ngủ và rối loạn ăn uống ở sinh viên y khoa Trường Đại học Y Dược Thái Bình
Mục tiêu: Phân tích mối liên quan giữa một số yếu tố trầm cảm, rối loạn lo âu, căng thẳng (stress), rối loạn giấc ngủ và rối loạn ăn uống (ED) ở sinh viên y khoa năm nhất Trường Đại học Y Dược Thái Bình năm 2024-2025. Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện với 394 sinh viên. Các thang đo EAT-26, PSQI và DASS-21 được sử dụng để thu thập dữ liệu từ sinh viên. Kết quả: Nhóm sinh viên thừa cân - béo phì có khả năng ED cao hơn so với nhóm không thừa cân - béo phì với OR=3,21 (95% CI: 1,27-8,08). Bên cạnh đó, sức khỏe tâm thần có mối liên quan với ED. Cụ thể, nhóm sinh viên có triệu chứng trầm cảm có khả năng ED cao gấp 2,43 lần so với nhóm không có triệu chứng trầm cảm, nhóm có triệu chứng rối loạn lo âu có khả năng ED cao hơn so với nhóm không có triệu chứng rối loạn lo âu với OR=2,29 (95% CI: 1,15-4,55), nhóm có triệu chứng stress có khả năng ED cao gấp 2,45 lần so với nhóm không có triệu chứng stress. Ngoài ra, chất lượng giấc ngủ cũng có mối liên quan đến tình trạng ăn uống, nhóm sinh viên có chất lượng giấc ngủ kém có khả năng ED gấp 2,83 lần so với nhóm có chất lượng giấc ngủ tốt. Kết luận: Không chỉ sự hiện diện, mà mức độ của các yếu tố liên quan cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc ED.
Trần Quang Minh, Phùng Mạnh Duy, Nguyễn Khánh Ly, Nguyễn An Tuấn, Chu Phương Anh, Nguyễn Đức Thái, Samath Sony, Vũ Phong Túc∗