Tạp chí Ngôn ngữ là cơ quan ngôn luận của Viện Ngôn ngữ học và của ngành ngôn ngữ học (https://vienngonnguhoc.vass.gov.vn/tin-tuc/ngon-ngu.aspx), là diễn đàn học thuật, nơi trao đổi, công bố những công trình nghiên cứu lí luận thực tiễn về ngôn ngữ học, từ điển học, bách khoa thư của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Ra đời từ năm 1969 đến nay, Tạp chí Ngôn ngữ là tạp chí có uy tín trong ngành. Tạp chí Ngôn ngữ được Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước đưa vào Danh mục tạp chí khoa học được tính điểm ở các ngành, liên ngành: Ngôn ngữ học, Văn học, Luật học, Sử học, Khảo cổ học, Dân tộc học, Nhân học,Tâm lí học.
Phụ từ nghi vấn, đại từ nghi vấn và tiểu từ tình thái nghi vấn tiếng Việt
Trong số những phương tiện dùng để xây dựng câu nghi vấn tiếng Việt, các từ để hỏi đóng một vai trò hết sức quan trọng. Các từ này không thuần nhất về mặt từ loại và đương nhiên, cả về mục đích hỏi. Ba nhóm từ loại chuyên được dùng để thiết kế câu hỏi là đại từ, tiểu từ và phụ từ. Chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về ba nhóm này trong sự so sánh với nhau. Theo khung lí thuyết của Ngữ pháp chức năng, bài viết này làm rõ đặc trưng của phụ từ nghi vấn, đại từ nghi vấn và tiểu từ tình thái nghi vấn trên các bình diện ngữ pháp, ngữ nghĩa và ngữ dụng. Kết quả cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt giữa ba nhóm từ.
Nhận thức của sinh viên về việc sử dụng Ted Talks nhằm nâng cao kĩ năng thuyết trình trong lớp học nói đảo ngược
Bài báo nghiên cứu cách sinh viên nhận thức về việc sử dụng TED Talks nhằm nâng cao kỹ năng thuyết trình trong các lớp học nói mô hình đảo ngược thông qua khung lý thuyết của Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM) của Davis (1989). Bảng câu hỏi gồm 15 mục, được điều chỉnh từ Ajayi và cộng sự (2017) và Lewis (2019), bao gồm ba khía cạnh liên quan đến Nhận thức về tính hữu ích (PU), Nhận thức về tính dễ sử dụng (PEOU), và Sự phù hợp giữa nhiệm vụ và công nghệ (TTF) của TED Talks trong các lớp học nói tiếng Anh. Ba mươi hai sinh viên EFL bậc đại học đang theo học tại Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp đã trả lời bảng câu hỏi. Kết quả cho thấy nhận thức ở tất cả các khía cạnh đều tích cực, trong đó TTF đạt mức cao nhất, tiếp theo là PU và PEOU. Việc TED Talks đáp ứng nhu cầu phát triển kỹ năng thuyết trình, dễ sử dụng, và giúp cải thiện chất lượng bài thuyết trình, hiệu quả chuẩn bị, cũng như sự tự tin khi trình bày đã được sinh viên đánh giá cao. Kết quả nghiên cứu cho thấy TED Talks có thể trở thành tài liệu giáo dục đầy hứa hẹn trong mô hình lớp học đảo ngược, thúc đẩy việc áp dụng kiến thức lý thuyết vào các nhiệm vụ thực tế hàng ngày. Ngoài ra, TED Talks còn là nguồn tài liệu hữu ích để hỗ trợ phát triển kỹ năng thuyết trình miệng trong bối cảnh giảng dạy tiếng Anh ở bậc đại học.
Sự phân bố các biến thể của từ chỉ “mẹ” trong phương ngữ Bắc
Bài viết khảo sát các biến thể của từ chỉ “mẹ” trong phương ngữ Bắc dựa trên việc khảo sát ở các tỉnh thuộc phương ngữ Bắc và ứng dụng phần mềm ArcGIS để trực quan hóa sự phân bố không gian của từng biến thể. Kết quả cho thấy lớp từ này rất đa dạng, gồm các dạng phổ biến như mẹ, u, bu và các biến thể mang giá trị lịch sử – xã hội như bầm/ầm, đẻ, mợ. Mỗi biến thể có vùng phân bố đặc trưng: mẹ lan rộng toàn vùng, u tập trung ở đồng bằng ven biển, bu xuất hiện nhiều ở Hải Phòng, bầm ở trung du – miền núi, trong khi đẻ và mợ rải rác ở một số khu vực nhất định. Việc ứng dụng ArcGIS giúp xác lập rõ ràng ranh giới, vùng giao thoa của các biến thể, đồng thời góp phần nhận diện cấu trúc nội bộ của phương ngữ Bắc và gợi mở hướng xây dựng bản đồ phương ngữ tiếng Việt hiện đại.
Một số vấn đề cơ bản của phân tích diễn ngôn với sự trợ giúp của khối liệu
Bài báo này khảo sát phân tích diễn ngôn từ một góc nhìn liên ngành, tập trung vào sự giao thoa giữa phân tích diễn ngôn và ngôn ngữ học ngữ liệu. Nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò tương ứng của ngôn ngữ học ngữ liệu và phân tích diễn ngôn trong nghiên cứu ngôn ngữ học liên ngành. Việc tích hợp các công cụ và kỹ thuật tính toán vào nghiên cứu ngôn ngữ học là một bước tiến quan trọng, mang lại nhiều kết quả đầy hứa hẹn; tuy nhiên, những cách tiếp cận này không thể thay thế nhu cầu đối với các phân tích định tính, mang tính phê phán và nhạy cảm với ngữ cảnh. Nghiên cứu về ngôn ngữ trong sử dụng cần được đặt trên nền tảng lý thuyết của ngôn ngữ học và phân tích diễn ngôn. Bài báo này cung cấp một cái nhìn tổng quan mang tính nhập môn về chủ đề, hơn là một phân tích chuyên sâu, và hướng tới việc đặt nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo mang tính toàn diện hơn.
Cấu tạo từ trong tiếng Hà Nhì ở Lai Châu
Hà Nhì là một ngôn ngữ thuộc ngữ hệ Hán – Tạng, nhánh Tạng – Karen, tiểu nhánh Tạng – Miến, nhóm Miến – Lô Lô (Burmese – Lolo). Về mặt loại hình, tiếng Hà Nhì là một ngôn ngữ đơn lập. Phương thức cấu tạo từ trong tiếng Hà Nhì chủ yếu bao gồm các phương thức: từ hóa hình vị, ghép và láy nhưng được thể hiện đa dạng và có nhiều điểm độc đáo. Bài viết này sẽ tiến hành mô tả một số đặc điểm cơ bản của cấu tạo từ trong tiếng Hà Nhì ở Lai Châu trên bình diện đồng đại.
Các xu hướng nghiên cứu “siêu diễn ngôn” trên thế giới
Bài nghiên cứu này nhằm khái quát tình hình nghiên cứu toàn cầu liên quan đến lĩnh vực siêu diễn ngôn. Lý thuyết này được đề xuất bởi Hyland (2005) cung cấp một khung phân tích quan trọng để tiếp cận sự tương tác giữa người viết/người nói với người đọc/người nghe, cũng như nhằm làm rõ mối quan hệ giữa người viết/người nói với văn bản. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, phương pháp tổng hợp và thủ pháp thống kê đã được áp dụng để khái quát 20 công bố có liên quan, được tìm kiếm từ cơ sở dữ liệu Scopus. Nghiên cứu đã trình bày các khía cạnh nổi bật như tác giả uy tín, công trình xuất sắc, số lượng sách xuất bản theo năm và nội dung cơ bản của các quyển sách được xuất bản. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cái nhìn tổng thể về trạng thái hiện tại của nghiên cứu siêu diễn ngôn trên thế giới mà còn tạo điều kiện cho các học giả ở Việt Nam tiếp cận và ứng dụng lý thuyết này trong việc phân tích đa dạng các thể loại văn bản. Điều này mở ra cơ hội nghiên cứu mới và góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu trong lĩnh vực siêu diễn ngôn tại Việt Nam trong tương lai.
Tích hợp dạy phát âm theo ngữ cảnh và phát triển kĩ năng nghe hiểu trong giảng dạy tiếng Việt (qua trường hợp nghiên cứu tại Đại học Columbia)
Khả năng nghe hiểu vẫn là một thách thức cốt lõi trong việc học tiếng Việt, một ngôn ngữ có thanh điệu với các cụm nguyên âm phức tạp. Dựa trên hơn 20 năm kinh nghiệm giảng dạy, tác giả đã phát triển các tài liệu nghe tập trung vào phát âm dành cho người học trình độ sơ cấp, nhằm khắc phục những khoảng trống mà thời lượng trên lớp không thể bù đắp. Dựa trên một thử nghiệm kéo dài bốn năm trong học phần Tiếng Việt năm thứ nhất tại Đại học Columbia, nghiên cứu theo dõi sự tiến bộ về phát âm và nghe hiểu của sinh viên sang năm học thứ hai. Kết quả cho thấy giá trị của việc tích hợp luyện phát âm với dạy nghe trong việc nâng cao năng lực ngôn ngữ và hỗ trợ học tập tự định hướng, đồng thời đề xuất một mô hình toàn diện cho giáo dục tiếng Việt hiện đại.
Hiệu ứng ngữ dụng từ sự diễn giải phi tương ứng với nghĩa của phát ngôn
Nghiên cứu này nhằm khảo sát những hiệu ứng ngữ dụng phát sinh từ sự phi tương ứng giữa ý nghĩa mà phát ngôn muốn truyền đạt và cách diễn giải của người tiếp nhận trong tiểu thuyết Tự truyện của Bí non của Gilles Paris, trên cơ sở Lý thuyết Phù hợp (Sperber & Wilson, 1986). Bằng phương pháp phân tích định tính các đoạn hội thoại và lời kể tiêu biểu, nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng cách giữa cách diễn giải của trẻ em và nghĩa phát ngôn của người lớn tạo ra những hiệu ứng ngữ dụng đặc sắc như nghịch lý kịch tính, tình huống hài hước, cảm xúc bi thương, đồng thời phản ánh phương thức tri nhận thế giới đặc trưng của trẻ em. Từ đó, để duy trì các hiệu ứng ngữ dụng, nghiên cứu đề xuất phương pháp dịch nguyên văn hay dịch ngữ nghĩa, kết hợp chú giải ngắn gọn khi cần thiết, giúp độc giả đích tiếp cận các tầng nghĩa và cảm xúc tương đương với nguyên bản.
Bài báo này thể hiện một nỗ lực nhằm giải quyết những lỗ hổng nghiên cứu đáng kể trong việc nghiên cứu ẩn dụ quan niệm thuộc bối cảnh văn học Việt Nam. Bài viết lập luận rằng việc nghiên cứu các ẩn dụ quan niệm trong văn học vẫn chưa được định nghĩa rõ ràng, với các mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu và phương pháp tiếp cận hoặc là chưa được xác định, hoặc là được xác định một cách không phù hợp. Điểm then chốt là các ẩn dụ quan niệm trong văn học không nên được nghiên cứu theo cùng một cách thức như các ẩn dụ trong ngôn ngữ đời thường, nghĩa là, bằng cách xử lý dữ liệu văn học như những dữ liệu ngôn ngữ thông thường thuần túy để xác định vị trí và phân tích các ánh xạ giữa miền nguồn và miền đích của ẩn dụ. Thay vào đó, nghiên cứu về ẩn dụ quan niệm văn học phải chỉ ra được cách thức mà các nhà văn/nhà thơ, dựa trên cơ sở các ẩn dụ quan niệm thông thường, thực hiện tính nghệ thuật và sự sáng tạo có chủ đích thông qua các quá trình mở rộng, chi tiết hóa, đặt nghi vấn và cấu tạo/kết hợp.
Diễn giải các yếu tố thường đứng trước danh từ tiếng Việt theo quan điểm của ngữ pháp nhận thức
Các yếu tố thường đứng trước danh từ tiếng Việt tuy có số lượng không nhiều nhưng được các nhà Việt ngữ học diễn giải rất khác nhau về ý nghĩa và từ loại. Trong bài này, chúng tôi chỉ ra những bất cập trong những cách xử lí hiện có và từ góc độ của ngữ pháp nhận thức, chúng tôi cố gắng tìm một cách diễn giải nhất quán hơn. Chúng ta có thể quy những từ đứng trước danh từ tiếng Việt thành hai loại là lượng từ và quán từ. Lượng từ gồm hai loại là lượng từ tuyết đối, đó là các số từ, và lượng từ tương đối. Lượng từ tương đối gồm lượng từ tỉ lệ và lượng từ tượng trưng. Lượng từ và quán từ là các yếu tố tiếp nền danh ngữ.. Tiếp nền (grounding) là quá trình định vị một thực thể so với nền. Tiếp nền cho phép những người tham gia hành động ngôn từ thiết lập mối liên hệ tinh thần với thực thể được chỉ định. Yếu tố tiếp nền (Grounding elements) là những yếu tố chuyên phục vụ cho chức năng tiếp nền này
Đặc điểm vốn từ vựng tiếng Việt của trẻ khiếm thính lứa tuổi mẫu giáo cấy ốc tai điện tử (Khảo sát tại Sunny AVT Center)
Bài viết tìm hiểu thực trạng vốn từ vựng tiếng Việt của trẻ khiếm thính tuổi mẫu giáo, từ đó tìm ra những hướng giúp đỡ để trẻ có vốn từ vựng tiếng Việt tốt hơn. Khảo sát cho thấy: Nói chung, vốn từ vựng của các trẻ được khảo sát đều không cao. Một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do phần lớn trẻ được cấy ghép ốc tai điện tử khá muộn. Trong số vốn từ của hầu hết các trẻ, ở cả 3 nhóm trẻ, danh từ đều chiếm số lượng nhiều nhất, rồi đến động từ, tính từ và các từ loại khác chiếm số lượng ít nhất. Có nhiều yếu tố tác động đến vốn từ vựng tiếng Việt của các trẻ khiếm thính được khảo sát; trong đó, việc cấy ghép ốc tai điện tử và trị liệu nghe nói là những yếu tố có tác động nhiều nhất; ngoài ra, các yếu tố khác (năng lực tự thân, sự hợp tác, sức khỏe của trẻ khiếm thính; sự hỗ trợ của gia đình trẻ,...) cũng có ảnh hưởng rất nhiều đến vốn từ vựng của trẻ.
Đặc điểm ngữ nghĩa của từ ngữ phương ngữ Nam Bộ khi thâm nhập vào tiếng Việt toàn dân
Trong quá trình giao lưu văn hóa – xã hội, đặc biệt dưới tác động của truyền thông đại chúng và mạng xã hội, một số lượng đáng kể từ ngữ phương ngữ Nam Bộ đã thâm nhập vào tiếng Việt toàn dân. Bài báo này khảo sát hiện tượng trên dưới góc độ ngữ nghĩa, tập trung vào việc mô tả đặc điểm nghĩa của nhóm từ ngữ Nam bộ khi thâm nhập vào tiếng Việt toàn dân. Kết quả cho thấy ba xu hướng nổi bật: (1) từ ngữ giữ nguyên nghĩa gốc, (2) từ ngữ mở rộng nghĩa/ sắc thái nghĩa, (3) từ ngữ thu hẹp nghĩa/sắc thái nghĩa. Qua đó, nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của phương ngữ Nam Bộ trong việc làm giàu vốn từ vựng và sắc thái biểu đạt của tiếng Việt toàn dân.
Hệ thống tên gọi đồ uống từ cà phê ở Hà Nội hiện nay là một tiểu hệ thống ngôn ngữ đặc thù, nơi diễn ra đồng thời ba quá trình: vay mượn, Việt hoá và sáng tạo ngôn ngữ. Nó phản ánh sự mở rộng của trường từ vựng ẩm thực; Xu hướng đa ngữ hóa và giao thoa văn hoá, cũng như tác động của ngôn ngữ thương mại và truyền thông thị giác. Nghiên cứu này trên cớ ở phân tích đặc điểm ngôn ngữ của 112 tên gọi đồ uống từ cà phê nhằm góp phần nhận diện một dạng “ngôn ngữ sống” trong đô thị Việt Nam, nơi tiếng Việt không ngừng thích ứng, tiếp biến và tái tạo để phản ánh đời sống hiện đại.
Đặc điểm ngôn ngữ - văn hoá lớp từ ngữ chỉ nhân vật trong truyện cổ tích của người Việt
Trong truyện cổ tích, nhân vật là trung tâm, là linh hồn của tác phẩm bởi vì từ nhân vật mà các sự kiện, tình tiết trong truyện được diễn ra. Nhân vật trong truyện cổ tích rất đa dạng và mỗi nhân vật được định danh bằng những tên gọi khác nhau gắn với số phận, phẩm chất, ngoại hình, tâm lý, tính cách, hành động và cách ứng xử khác nhau. Do đó, nghiên cứu từ ngữ chỉ nhân vật trong truyện cổ tích dưới góc độ ngôn ngữ - văn hóa không những cho thấy sự đa dạng trong cách thức định danh tên gọi nhân vật mà còn giúp hiểu rõ hơn một số nét đặc trưng văn hóa - dân tộc được thể hiện thông qua ý nghĩa của một số tên gọi nhân vật.
Một số đặc điểm từ loại danh từ trong tiếng Khơ Mú ở Việt Nam
Bài viết này nghiên cứu về đặc điểm của từ loại danh từ trong tiếng Khơ Mú ở Việt Nam. Thông qua nghiên cứu này, bài viết đã cho thấy một bức tranh cụ thể về các đặc điểm của từ loại danh từ trong tiếng Khơ Mú như: Ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp và chức năng của nó trong các kết cấu lớn hơn. Ngoài ra, bài viết cũng tiến hành phân loại từ loại danh từ trong tiếng Khơ Mú thành các nhóm nhỏ dựa trên các tiêu chí về ý nghĩa, chức năng và khả năng kết hợp của chúng.
Ngôn ngữ trực tuyến của sinh viên: góc nhìn từ thuyết quan yếu
Nghiên cứu này phân tích việc sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh sử dụng ngôn ngữ tối giản và phi chuẩn trong giao tiếp trực tuyến dưới góc độ của thuyết quan yếu (Relevance Theory). Bằng cách khảo sát sinh viên từ ba trường đại học khác nhau, nghiên cứu chỉ ra rằng những hành vi ngôn ngữ này không phải là "lỗi" mà là một chiến lược có chủ đích nhằm đạt được sự quan yếu tối ưu. Sinh viên ưu tiên sử dụng các hình thức như viết tắt và lược bỏ để giảm thiểu nỗ lực xử lý trong việc gõ phím và sản xuất ngôn ngữ. Đồng thời, các hình thức này vẫn đảm bảo thông điệp được hiểu nhanh chóng và chính xác trong một cộng đồng có cùng mã giao tiếp. Nghiên cứu cũng phát hiện sinh viên có sự nhạy bén ngữ dụng cao. Họ nhận thức rằng trong các ngữ cảnh trang trọng như học thuật, công việc, hay giao tiếp với người lớn tuổi, việc sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực là cần thiết để đảm bảo sự rõ ràng, chính xác và chuyên nghiệp. Sự linh hoạt trong việc chuyển đổi giữa các phong cách ngôn ngữ này là minh chứng cho khả năng thích ứng của sinh viên.
Chiến lược ngôn ngữ chỉ thang độ áp dụng trong diễn ngôn quảng cáo du lịch tiếng Việt trên Website của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam
Bài báo này vận dụng khung đánh giá (Appraisal) do J.R. Martin và P.R.R. White [17] phát triển nhằm khám phá các chiến lược Thang độ (Graduation), bao gồm Focus (tiêu điểm) và Force (cường độ), được sử dụng trong diễn ngôn du lịch tiếng Việt trên trang web chính thức của Tổng cục Du lịch Việt Nam (https://vietnamtourism.gov.vn/). Hai mươi bài viết quảng bá được đăng tải trên trang web trong giai đoạn 2024–2025 đã được khảo sát bằng phương pháp miêu tả ngôn ngữ kết hợp với phương pháp thống kê nhằm làm rõ các đặc điểm của loại diễn ngôn này. Kết quả nghiên cứu cho thấy diễn ngôn du lịch tiếng Việt sử dụng đa dạng các chiến lược Thang độ để thuyết phục khách hàng tiềm năng, trong đó nổi bật là sự phụ thuộc đáng kể vào Force, đặc biệt là các biểu thức nhằm tăng cường trải nghiệm du lịch của du khách. Bên cạnh đó, bài báo cũng đưa ra một số khuyến nghị nhằm nâng cao tính tương tác và sức thuyết phục của trang web được khảo sát.
Đặc điểm định danh cây ăn quả trong tiếng Việt
Bài viết khảo sát 1218 tên gọi cây ăn quả trong tiếng Việt, qua đó xác lập 14 mô hình định danh tiêu biểu dựa trên các đặc điểm như địa danh, màu sắc, hình dạng, kích thước, hương vị, nguồn gốc dân tộc, truyền thuyết dân gian,… Kết quả cho thấy tư duy định danh của người Việt gắn chặt với tri giác cảm quan, kinh nghiệm canh tác và văn hóa bản địa. Các mô hình định danh và các đặc trưng định danh phản ánh sự phong phú, linh hoạt trong cấu trúc từ vựng và cách người Việt ngôn ngữ hóa thế giới thực vật. Nghiên cứu góp phần làm rõ cơ chế tri nhận ngôn ngữ, đồng thời cung cấp tư liệu hữu ích cho từ điển học, giáo dục và bảo tồn tri thức dân gian.
Một số thông số âm học của phụ âm đầu tiếng Việt hướng đến xây dựng bảng đo thính lực lời (Khảo sát trường độ, cường độ và tần số cơ bản)
Bài nghiên cứu này khảo sát ba thông số âm học cơ bản của 22 phụ âm đầu tiếng Việt, bao gồm trường độ (duration), cường độ (intensity) và tần số cơ bản (fundamental frequency - F₀). Kết quả cho thấy mỗi nhóm phụ âm (tắc, xát, mũi, bên) có đặc trưng riêng biệt về các tham số âm học, đồng thời tồn tại sự khác biệt đáng kể giữa người nói nam và nữ. Những phát hiện này góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa đặc trưng âm học và cơ chế cấu âm trong tiếng Việt, đồng thời cung cấp dữ liệu tham chiếu hữu ích cho các nghiên cứu xử lý tiếng nói, nhận dạng người nói và thiết kế bảng từ đo thính lực lời.
Đề xuất cấu trúc vĩ mô kiểu mới cho từ điển thuật ngữ hành chính tiếng Việt
Bài viết này phân tích cấu trúc vĩ mô của từ điển thuật ngữ hành chính, nhấn mạnh vai trò quan trọng của nó trong việc đảm bảo tính hệ thống, khả năng truy cập và thân thiện với người dùng. Dựa trên các lí thuyết từ điển học hiện đại, nghiên cứu đề xuất một mô hình cấu trúc vĩ mô mới cho thuật ngữ hành chính tiếng Việt, bao gồm hai phần: Hệ thống thuật ngữ hành chính theo cấu trúc phân cấp tầng bậc: Hệ thống >> tiểu hệ thống >> nhóm >> tiểu nhóm >> vi nhóm; Danh sách thuật ngữ hành chính theo thứ tự chữ cái kèm mã định vị. Kết quả nghiên cứu cho thấy cấu trúc vĩ mô không chỉ là vấn đề trình bày mà còn thể hiện tư duy khoa học và phương pháp luận của người biên soạn. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của cấu trúc vĩ mô trong việc nâng cao giá trị ứng dụng thực tiễn và giá trị học thuật của từ điển thuật ngữ hành chính, đồng thời định hướng cho việc biên soạn từ điển chuyên ngành trong tương lai theo các chuẩn mực quốc tế.
Vị thế, vai trò của tiếng Phù Lá trong đời sống hiện nay
Tiếng Phù Lá thuộc ngữ hệ Hán – Tạng, nhánh Tạng – Karen, tiểu nhánh Tạng – Miến, nhóm Miến – Lô Lô (Burmese - Lolo). Hiện nay tiếng Phù Lá được xếp vào diện cực kì mai một. Nghiên cứu chỉ ra đặc điểm sử dụng ngôn ngữ trong giao gia đình Phù Lá hiện nay là, người Phù Lá sử dụng cả tiếng Phù Lá, tiếng Quan Hoả và tiếng Việt. Trong đó tỉ lệ sử dụng tiếng Quan Hoả là cao nhất. Tiếng Việt có xu hướng được tăng cường học tập và sử dụng đối với trẻ em ở lứa tuổi tiền học đường và tiểu học. Tiếng Phù Lá đang bị thu hẹp nhiều về vai trò và chức năng, hiện được sử dụng rất ít và chỉ có người cao tuổi lưu giữ. Đại đa số CTV Phù Lá (93%) cho rằng người Phù Lá cần phải biết tiếng Phù Lá và mong muốn tiếng Phù Lá được dạy trong nhà trường bởi vì muốn tiếng Phù Lá được truyền dạy, được bảo tồn và gìn giữ văn hoá dân tộc.
Tiếng Kri Phoọng ở Việt Nam thuộc thuộc nhóm Việt (Vietic), chi Môn - Khơ Me (Mon - Khmer) của ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic). Mô hình từ âm vị học: C1vC2C3VC4 + T.Hệ thống thanh điệu tiếng Kri Phoọng gồm 5 thanh: Trong âm tiết vang: [44];[25ʔ];[52ʔ].Trong âm tiết không vang:[13];[35]. Về âm đầu và vần tiếng Kri Phoọng, âm đầu gồm: /p;t;ʈ;c;k;ʔ;pʰ;tʰ;kʰ;ɓ;ɗ;s;ʂ;h;v;z;ʑ;m;n;ɲ;ŋ;l;r/.Các nhóm tổ hợp phụ âm đầu có yếu tố thứ 2 là các phụ âm /l/, /w/và /r/. Trong âm tiết chính,âm chính của vần tiếng Kri Phoọng là các nguyên âm đơn /i/i:; ɯ/ɯ:; u/u:; e/eː; ɤ/ɤː; o/oː; ɛ/ɛː; a/aː; ɔ/ɔː/;và ba nguyên âm đôi /iɤ, ɯɤ, uɤ/. Âm cuối của tiếng Kri Phoọng gồm /p; t; c; k; m; n; ɲ; ŋ; w; l; j; h; r/. Âm cuối kép trong tiếng Kri Phoọng là /jh/. Trong xu thế biến chuyển của các ngôn ngữ khu vực Đông Nam Á cũng như các ngôn ngữ Vietic,tiếng Kri Phoọng có cơ cấu ngữ âm tương đối cổ, mang những đặc tính đứng giữa loại hình “cổ” và “trung” trong loại hình các ngôn ngữ đơn lập: vừa có âm tiết phụ vừa có thanh điệu. Cũng như nhiều ngôn ngữ ở Việt Nam nói chung,các ngôn ngữ thuộc nhánh Vietic nói riêng,tiếng Kri Phoọng đang đứng trước ngưỡng cửa tiêu vong. Các kết quả nghiên cứu của bài viết được kì vọng góp phần vào việc bảo tồn ngôn ngữ này.
Đặc điểm phát âm thanh điệu tiếng Việt của trẻ 5 - 6 tuổi (Khảo sát tại Hà Nội)
Bài viết nghiên cứu đặc điểm phát âm thanh điệu tiếng Việt của trẻ 5 - 6 tuổi tại Hà Nội nhằm làm rõ vai trò của thanh điệu trong quá trình hình thành ngôn ngữ và năng lực giao tiếp ở trẻ mầm non, tiền tiểu học. Xuất phát từ khoảng trống trong các nghiên cứu trước đây như ít chú trọng đến thanh điệu so với các thành phần âm tiết khác, bài viết tập trung khảo sát đặc trưng âm học và khả năng phát âm của trẻ nói tiếng Việt phương ngữ Bắc. Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt về giá trị F0 giữa các thanh điệu, phản ánh đặc điểm âm vực và độ biến thiên của từng thanh. Yếu tố giới tính và độ tuổi cũng ảnh hưởng đến cao độ giọng nói, với trẻ nữ và trẻ 6 tuổi thường có F0 cao hơn. Bên cạnh đó, các lỗi phát âm phổ biến như thanh ngã bị thay thế bằng thanh sắc, thanh hỏi bị thay thế bằng thanh nặng cho thấy trẻ còn gặp khó khăn trong việc kiểm soát cao độ và ngắt quãng âm thanh. Những phát hiện này là cơ sở quan trọng để xây dựng chiến lược sửa lỗi phát âm phù hợp, góp phần hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ một cách toàn diện và chính xác hơn trong giáo dục mầm non.
Một số chức năng ngữ dụng của lời chỉnh sửa trong giao tiếp hội thoại tiếng Việt
Lời chỉnh sửa hội thoại là một trong những hiện tượng phổ biến trong tương tác hội thoại và bắt đầu thu hút được sự quan tâm nghiên cứu ở Việt Nam trong những năm gần đây. Chức năng chính của lời chỉnh sửa là giải thích, điều chỉnh, làm rõ nhằm khắc phục sự cố nảy sinh trong quá trình tương tác nhằm duy trì tính mạch lạc và liên tục của hội thoại. Ngoài chức năng này, lời chỉnh sửa còn thực hiện một số chức năng ngữ dụng khác. Trong phạm vi của bài viết, chúng tôi sẽ phân tích một số chức năng ngữ dụng của lời chỉnh sửa trong giao tiếp hội thoại tiếng Việt.
Biểu hiện của nhóm từ có ý nghĩa “mức độ” trong những văn bản tiếng Việt cổ đến trung đại
Bài viết khảo sát nhóm từ biểu thị ý nghĩa “mức độ” trong giai đoạn tiếng Việt cổ đến trung đại dựa trên 16 văn bản tiêu biểu. Kết quả cho thấy một số yếu tố có tần suất xuất hiện cao và ổn định, giữ vai trò trung tâm trong hệ thống. Một số yếu tố từng hoạt động mạnh ở giai đoạn trung đại nhưng dần suy giảm và mất chức năng ngữ pháp. Kết quả cũng cho thấy các phó từ chỉ mức độ cao chiếm ưu thế rõ rệt, trong khi các yếu tố biểu thị mức độ thấp và trung bình (hơi, khá) xuất hiện muộn. Sự biến đổi của nhóm từ mức độ phản ánh xu hướng ngữ pháp hoá để bù đắp và hoàn thiện dải thang độ trong diễn ngôn tiếng Việt qua các thời kì.
“Tiêu điểm” trong ngôn ngữ đánh giá ngoại hình tiếng Việt
Ngôn ngữ đánh giá – ngôn ngữ thể hiện thái độ, cảm xúc cá nhân, đánh giá hành vi của người khác và đánh giá sự vật hoặc hiện tượng, là một phần quan trọng trong giao tiếp. Bài viết nghiên cứu, tìm hiểu về ngôn ngữ đánh giá ngoại hình trong tiếng Việt dưới góc nhìn của lý thuyết đánh giá theo trường phái ngôn ngữ học chức năng hệ thống. Cụ thể, bài viết đi sâu nghiên cứu về “Tiêu điểm” (Focus) trong ngôn ngữ đánh giá ngoại hình trong tiếng Việt – một khía cạnh quan trọng trong tiểu hệ thống Thang độ (Graduation) thuộc Khung thẩm định (Appraisal framework) của Martin và White (2005).
Hệ thống thanh điệu tiếng Tống ở Việt Nam
Ở Việt Nam, tiếng Tống là ngôn ngữ duy nhất thuộc tiểu nhánh Kam – Sui, nhánh Kam - Tai, ngữ hệ Tai – Kadai. Ngôn ngữ này có số lượng người nói rất ít và có nguy cơ tiêu vong cao. Hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu về cấu trúc tiếng Tống ở Việt Nam. Bài viết này miêu tả thanh điệu tiếng Tống trên bình diện đồng đại và lịch đại, trong đó có sử dụng phần mềm Praat để làm rõ một số đặc điểm âm học của thanh điệu tiếng Tống. Trên bình diện lịch đại, bài viết cũng sử dụng phương pháp so sánh lịch sử để chỉ ra xu hướng biến đổi của hệ thống thanh điệu từ Proto Kam – Sui đến tiếng Tống.
Những dạng rối loạn phát âm âm vị tiếng Việt thường gặp của trẻ 5 - 6 tuổi (Khảo sát tại Hà Nội)
Phát âm là kĩ năng nền tảng trong quá trình phát triển ngôn ngữ và tư duy của trẻ. Ở độ tuổi 5-6, trẻ bắt đầu hoàn thiện hệ thống âm vị tiếng Việt, tuy nhiên vẫn tồn tại những khó khăn nhất định trong việc phát âm chuẩn xác, đặc biệt ở âm chính, phụ âm cuối và thanh điệu. Khảo sát thực hiện tại Hà Nội (đại diện cho khu vực nói phương ngữ Bắc) cho thấy tỉ lệ trẻ phát âm sai giảm dần theo độ tuổi, không có sự khác biệt rõ rệt giữa trẻ nam và nữ. Bài viết tiến hành phân loại các dạng rối loạn âm vị tiếng Việt thường gặp, đồng thời đề xuất chiến lược can thiệp như điều chỉnh vị trí và phương thức cấu âm, rèn luyện đặc điểm tính thanh và thanh điệu, nhằm hỗ trợ trẻ phát triển ngôn ngữ hiệu quả trước khi bước vào bậc tiểu học.
Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược lịch sự trong hành vi ngôn ngữ phàn nàn
Phàn nàn là hành vi ngôn ngữ phổ biến mà chúng ta thường gặp trong đời sống xã hội, tuy nhiên, hành vi này lại có tính đe doạ thể diện khá lớn đối với những người tham gia giao tiếp. Do đó, phép lịch sự cũng được coi là một chiến lược cần thiết để thiết lập hay duy trì mối quan hệ hài hòa trong giao tiếp giữa người nói và người nghe. Bài viết này tìm hiểu và phân tích ba yếu tố quan trọng có ảnh hưởng lớn đến việc lựa chọn và sử dụng các chiến lược lịch sự trong hành vi ngôn ngữ phàn nàn. Đó là: quyền lực quan hệ (relative power), khoảng cách xã hội (social distance) và mức độ áp đặt (imposition rank).