Journal of Institute of Philosophy, Vietnam Academy of Social Sciences
Vietnamese Academy of Social Sciences (VASS)
SỰ TRUYỀN BÁ GIA LỄ Ở JOSEON VÀ VIỆT NAM QUA “SÁCH HÀNH LỄ”
Gia lễ do Chu Hi biên soạn, bao gồm thông lễ, quan lễ, hôn lễ, tang lễ, tế lễ, là cẩm nang cho “đời sống theo phương thức Nho giáo”, tạo thành đặc điểm chung của văn hóa Đông Á. Đương nhiên, sự tiếp nhận Gia lễ của các quốc gia Đông Á đều có những hình thức và đặc điểm riêng của mình. Mục đích của bài viết này là thông qua khái quát về loại hình trước tác gia lễ Việt Nam và Joseon để làm rõ phương thức tồn tại khác biệt của Gia lễ ở hai nước Việt Nam và Hàn Quốc. Về phương pháp nghiên cứu, bài viết này chú trọng “sách chú giải” với sự khảo chứng và truyền đạt tri thức, đồng thời coi trọng khái niệm “sách hành lễ” với tính thuận tiện thực tiễn, để so sánh loại hình trước tác gia lễ được bản địa hóa ở Việt Nam và Hàn Quốc, cũng như lý giải vai trò của nó.
SỰ TRUYỀN BÁ GIA LỄ Ở JOSEON VÀ VIỆT NAM QUA “SÁCH HÀNH LỄ” (Tiếp theo)
TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA LÊ QUÝ ĐÔN ĐẶC ĐIỂM VÀ MỘT VÀI ĐỐI SÁNH
Bài viết phân tích, luận giải những đặc điểm chính trong tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn, nhà triết học tiêu biểu của Việt Nam ở cuối thế kỷ XVIII nói riêng và trong suốt chiều dài của lịch sử triết học dân tộc nói chung. Tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn có sự kế thừa quan điểm của Tống Nho được vận dụng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn của đất nước là kết quả đúc rút từ quá trình hoạt động quan trường của bản thân đã kinh qua nhiều chức vụ quan trọng của triều Lê Trịnh. Thực tiễn quan trường, cùng với vốn tri thức khổng lồ của một nhà bác học thông tuệ nhiều lĩnh vực khác nhau đã tạo nên những đặc sắc mang tính biểu tượng cho thời đại trong quan điểm chính trị của Lê Quý Đôn.
NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA TRIẾT HỌC HIỆN SINH ĐỐI VỚI MỘT SỐ LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT
Bài viết trình bày ảnh hưởng của triết học hiện sinh đối với một số loại hình nghệ thuật. Triết học hiện sinh, với những tư tưởng về tự do, trách nhiệm cá nhân và sự phi lý của cuộc sống, đã truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ sáng tạo nên những tác phẩm đậm chất triết lý. Các tác phẩm này thường xoay quanh nỗi cô đơn, sự đấu tranh nội tâm và khát khao vượt qua giới hạn của con người trong một thế giới không có trật tự hoặc ý nghĩa cố hữu. Qua đó, nghệ thuật không chỉ là sự thể hiện của tư tưởng hiện sinh mà còn là phương tiện giúp người xem đối diện với những câu hỏi lớn về bản chất cuộc sống, ý nghĩa của tự do và trách nhiệm cá nhân. Triết học hiện sinh đã góp phần định hình nghệ thuật thành một không gian tư duy, nơi con người khám phá chiều sâu nội tâm và sự hiện hữu của mình trong thế giới.
PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC TRẦN ĐỨC THẢO
Trần Đức Thảo mang lại niềm tự hào cho dân tộc Việt Nam về triết học. Bằng quá trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc, tư duy sắc sảo và trí tuệ uyên bác, Trần Đức Thảo đã khẳng định giá trị to lớn, bảo vệ và làm sâu sắc hơn nội dung của phép biện chứng duy vật; vận dụng phép biện chứng duy vật vào luận giải, làm sâu sắc hơn nguồn gốc của ngôn ngữ và ý thức. Cống hiến của Trần Đức Thảo góp phần khẳng định giá trị và sức sống trường tồn của triết học Mác - Lênin nói chung, phép biện chứng duy vật nói riêng.
THỰC HÀNH DÂN CHỦ TRONG LỀ LỐI LÀM VIỆC CỦA CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TRONG BỐI CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 HIỆN NAY
Thực hành dân chủ trong lề lối làm việc là một trong những mục tiêu có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển xã hội. Trong những năm qua, đa số đội ngũ cán bộ, đảng viên nước ta đã phát huy tốt thực hành dân chủ, tuy nhiên, vẫn có một số cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, cả ở Trung ương lẫn địa phương còn có biểu hiện lộng quyền, mất dân chủ, v.v., gây nên những bức xúc trong dư luận xã hội. Trên cơ sở phân tích một số vấn đề lý luận và thực trạng về thực hành dân chủ trong lề lối làm việc của đội ngũ cán bộ, đảng viên của nước ta hiện nay, bài biết sẽ đề xuất một số gợi ý nhằm nâng cao hơn nữa thực hành dân chủ trong lề lối làm việc của cán bộ, đảng viên trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay.
CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ LÀ NỀN TẢNG CỦA CHUYỂN ĐỔI SỐ - TIẾP CẬN TỪ GÓC NHÌN TRIẾT HỌC
Chuyển đổi số là quá trình các cá nhân và các tổ chức trong xã hội thay đổi một cách tổng thể và toàn diện cách thức sản xuất, phương thức tương tác và hình thức xã hội trên nền tảng cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Đây là quá trình thay đổi phương thức sản xuất dựa trên nền tảng công nghệ số. Bài viết chỉ ra cách mạng công nghiệp lần thứ tư là nền tảng của chuyển đổi số từ góc độ tiếp cận triết học.
Henri Bergson là một trong những triết gia lớn của triết học Pháp cận - hiện đại và là đại biểu tiêu biểu của trào lưu triết học sự sống (hay triết học đời sống). Khi nghiên cứu về đạo đức, Bergson tiếp cận ở các phương diện về nguồn gốc, nguyên tắc, cơ chế hoạt động và định hướng giá trị đạo đức. Ông đề cập đến hai hình thái đạo đức: “đạo đức đóng” và “đạo đức mở”; phân biệt hai hình thái đạo đức với hai hình thái xã hội khác nhau. “Đạo đức đóng” thuộc về xã hội có nguồn gốc tự nhiên. “Đạo đức mở” thuộc về thế giới của những tâm hồn cao thượng, bắt nguồn từ tiếng gọi của “những người anh hùng” và lực đẩy của cảm xúc. Con người được tạo ra cho xã hội và bổn phận là một yếu tố luôn tồn tại trong bản chất con người, một sức mạnh thúc đẩy ý chí mỗi cá nhân, hướng tới sự đoàn kết xã hội.
PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CỦA HỒ CHÍ MINH ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ
Hồ Chí Minh là lãnh tụ cách mạng, nhà lãnh đạo kiệt xuất của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam. Trong di sản tinh thần mà Hồ Chí Minh để lại, ngoài tư tưởng chính trị đúng đắn, phẩm chất đạo đức cao đẹp, còn có phong cách hoạt động hiệu quả. Ở Hồ Chí Minh, phong cách hoạt động nói chung và phong cách lãnh đạo nói riêng biểu hiện rõ rệt nhất tầm vóc và trí tuệ của một nhà lãnh đạo thiên tài. Phong cách lãnh đạo của Hồ Chí Minh là tập hợp những nguyên tắc, lề lối, cách thức mà Người sử dụng để giáo dục, động viên, khích lệ, cổ vũ quần chúng tham gia vào sự nghiệp cách mạng vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Do vậy, việc nghiên cứu và làm sáng tỏ phong cách lãnh đạo Hồ Chí Minh có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong thời đại ngày nay.
LÝ THUYẾT CHIẾN LƯỢC TIẾN HÓA BỀN VỮNG NHÌN TỪ BA QUY LUẬT CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
Mục đích của bài viết này là vận dụng ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật trong triết học Mác - Lênin vào nghiên cứu lý thuyết chiến lược tiến hóa bền vững (ESS). Thông qua đó, bài viết cho rằng, lý thuyết ESS là sự cụ thể hóa ba quy luật của phép biện chứng. Bài viết không chỉ thiết lập mối liên hệ sâu sắc giữa phép biện chứng và lý thuyết ESS, mà còn cung cấp các công cụ toán học chặt chẽ để hình thức hóa, mô hình hóa định lượng và chứng minh tính lôgíc cho ba quy luật biện chứng trong lý thuyết ESS.
TRIẾT HỌC NHÂN VỊ - THÀNH TỐ TRUNG TÂM TRONG TƯ TƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ TẠI VIỆT NAM GIỮA THẾ KỶ XX
Bài viết tập trung phân tích vai trò trung tâm của khái niệm “nhân vị” trong hệ tư tưởng của chủ nghĩa hiện sinh. Từ nền tảng triết học phương Tây hiện đại, chủ nghĩa hiện sinh đặt con người cá thể – với tự do, trách nhiệm và tính hiện tồn – làm trọng tâm của triết lý sống. Bên cạnh việc bác bỏ những hệ hình tư duy trừu tượng truyền thống, các nhà hiện sinh khẳng định rằng chỉ thông qua việc khôi phục “nhân vị”, triết học mới thực sự trở lại với đời sống. Bài viết cũng phân tích ảnh hưởng của khái niệm này đến triết học Việt Nam giữa thế kỷ XX, đặc biệt là trong bối cảnh văn hóa xã hội có nhiều biến động.
CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA CHU DỊCH TRONG HOÀNG ĐẾ NỘI KINH
Bài viết khảo sát cơ sở triết học của Chu dịch (周易) trong Hoàng đế nội kinh (黄帝内经) – một tác phẩm kinh điển đặt nền móng cho y học cổ truyền. Thông qua phân tích các mô-đun triết học (Âm – dương, Ngũ hành, Thiên – nhân hợp nhất, Tượng – số), bài viết cho thấy Hoàng đế nội kinh đã “y học hóa” (medicalization) các nguyên lý của Dịch học, từ vũ trụ luận đến nhân thể luận, đóng góp vào hiểu biết về triết học Trung Hoa tiền hiện đại như một hình thức hệ thống luận sơ khai, đồng thời gợi mở phương pháp luận cho nghiên cứu hiện đại về Y học cổ truyền.
BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƯỜI TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
An ninh con người và biến đổi khí hậu có mối quan hệ biện chứng với nhau và là một nội dung trọng yếu của an ninh quốc gia trong thế kỷ XXI, khi khí hậu toàn cầu thay đổi nhanh chóng, các mối đe dọa đến an ninh con người ngày càng biểu hiện rõ rệt. Việt Nam hiện đang là một trong 5 quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất từ biến đổi khí hậu. Bài viết này tập trung làm rõ những tác động của biến đổi khí hậu đến an ninh con người nói chung và an ninh con người ở Việt Nam nói riêng, đồng thời đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm bảo đảm an ninh con người trong bối cảnh biến đổi khí hậu ở Việt Nam hiện nay.
NGUỒN LỰC NHÂN VĂN VÀ GIÁ TRỊ Ở VIỆT NAM - NHỮNG NỘI DUNG CHỦ YẾU CẦN LƯU Ý
Nghiên cứu, phát huy giá trị và nguồn lực nhân văn phục vụ phát triển đất nước là một trong những hướng nghiên cứu khoa học trọng điểm hiện nay. Bài viết tiếp cận nguồn lực nhân văn từ góc độ hệ thống - cấu trúc và lý thuyết giá trị học, xác định một số nội dung lý luận chủ yếu của khái niệm ở chiều cạnh nội dung, đặc điểm và chức năng. Từ góc độ hệ thống – cấu trúc, bài viết chỉ ra bảy thành tố cơ bản, chủ yếu của nguồn lực nhân văn: sức khỏe; vốn kiến thức, thông tin; vốn xã hội; các di sản vật thể và phi vật thể; đạo đức; chất lượng thể chế; hệ/bảng giá trị dân tộc - quốc gia. Trong đó, hệ/bảng giá trị dân tộc – quốc gia là thành tố đặc biệt xuyên suốt các thành tố khác. Bài viết cũng chỉ ra bảy chức năng cơ bản của nguồn lực nhân văn: chức năng nhận thức, chức năng đánh giá, chức năng định hướng, chức năng giảm sốc, chức năng chuẩn mực, chức năng di truyền xã hội, chức năng động lực.
NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG DỰ THẢO BÁO CÁO CHÍNH TRỊ TRÌNH ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG
Vừa qua, Ban Chấp hành Trung ương đã công bố Dự thảo Các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng1 , trong đó có Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, để lấy ý kiến đóng góp rộng rãi từ cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Dự thảo Các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng không chỉ kế thừa các giá trị cốt lõi, mà còn có nhiều điểm mới nổi bật, định hình những bước phát triển chiến lược của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình, với phương châm “Đoàn kết - Dân chủ - Kỷ cương - Đột phá - Phát triển”. Trong bài viết này, tác giả tập trung làm rõ những điểm mới trong Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
HƯỚNG TỚI KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI CỦA DÂN TỘC
QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA XÃ HỘI SINH THÁI VỀ KINH TẾ TRONG MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN CỦA XÃ HỘI TƯƠNG LAI
Chủ nghĩa xã hội sinh thái (Eco-socialism) là một trào lưu tư tưởng mới được hình thành từ trong phong trào sinh thái phát triển mạnh mẽ ở Mỹ và Châu Âu những năm 1960 - 1970 của thế kỷ XX. Đến nay, quá trình hình thành, phát triển của chủ nghĩa xã hội sinh thái trải qua 3 giai đoạn, đi từ khởi phát (những năm 1960 - 1970) đến phát triển (những năm 1980) và cơ bản trưởng thành (những năm 1990) với nhiều đại diện tiêu biểu. Chủ nghĩa xã hội sinh thái ghi dấu ấn trong lĩnh vực tư tưởng bởi hệ thống quan niệm, quan điểm về mô hình xã hội chủ nghĩa sinh thái và quá trình chuyển đổi của nó, trong đó, quan niệm về kinh tế là nổi bật và sắc nét hơn cả. Quan niệm về kinh tế trong mô hình phát triển của xã hội chủ nghĩa sinh thái phản ánh tư duy mới, mang tính cách mạng bởi nguyên tắc trung tâm bất biến là coi trọng sinh thái và lấy sinh thái làm trung tâm trong hoạt động kinh tế (bao gồm cả hoạt động sản xuất và tiêu dùng). Trên cơ sở giới thiệu khái quát về lịch sử hình thành, phát triển của chủ nghĩa xã hội sinh thái, bài báo hướng đến hệ thống, phân tích và làm rõ những quan niệm, quan điểm của chủ nghĩa xã hội sinh thái về kinh tế trong mô hình phát triển của xã hội xã hội chủ nghĩa sinh thái.
QUAN ĐIỂM CỦA NHO GIÁO VỀ ĐƯỜNG LỐI ĐỨC TRỊ VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN VIỆT NAM THỜI KỲ LÊ SƠ
Tư tưởng đức trị của Nho giáo là những quan điểm về đường lối trị nước và quản lý xã hội, trong đó đặc biệt đề cao vai trò của đạo đức. Các phạm trù “nhân”, “lễ”, “chính danh” không những là nội dung cơ bản, mà còn là biện pháp để thực hiện đường lối chính trị đó. Dưới sự ảnh hưởng của Nho giáo, các triều đại phong kiến Việt Nam đã vận dụng đường lối đức trị để xây dựng một xã hội ổn định, thịnh vượng; trong đó có triều đại Lê Sơ. Trong phạm vi bài viết, tác giả tập trung phân tích quan điểm của Nho giáo về đường lối đức trị, đồng thời gắn với những đặc điểm chính trị - xã hội Việt Nam thời kỳ Lê Sơ; từ đó nêu bật những ảnh hưởng của nó đến Việt Nam thời kỳ Lê Sơ.
PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CÔNG NGHIỆP VÀ ĐỘI NGŨ CÔNG NHÂN TỈNH VĨNH LONG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ
Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang chi phối, tác động mạnh mẽ đến mọi phương diện của đời sống xã hội, mọi lực lượng của nền sản xuất xã hội. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng nguồn nhân lực công nghiệp, nâng cao chất lượng giai cấp công nhân được coi là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trên cơ sở làm rõ những nội dung mới về lý luận của việc xây dựng nguồn nhân lực lao động công nghiệp trong cách mạng công nghiệp 4.0, đồng thời dựa trên các kết quả nghiên cứu khảo sát và những tài liệu thứ cấp về thực trạng đội ngũ công nhân và lao động công nghiệp tỉnh Vĩnh Long, bài viết phân tích thực trạng, phát triển đội ngũ này và đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng nguồn nhân lực lao động công nghiệp và đội ngũ công nhân Vĩnh Long đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ TRONG XÂY DỰNG HỆ GIÁ TRỊ CON NGƯỜI TRUNG QUỐC ĐƯƠNG ĐẠI
Sau hơn 40 năm kiên trì thực hiện chính sách cải cách và mở cửa, xây dựng chủ nghĩa xã hội, Trung Quốc đã trở thành một cường quốc về kinh tế. Tuy nhiên, xã hội Trung Quốc cũng nảy sinh những xung đột giá trị, đạo đức xã hội xuống cấp. Những vấn đề này có ảnh hưởng tiêu cực tới sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Do vậy, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đề ra mục tiêu xây dựng hệ giá trị con người Trung Quốc đương đại để định hướng cho việc giáo dục và bồi dưỡng những phẩm chất và năng lực cho những con người có sứ mệnh phục hưng dân tộc Trung Hoa. Trong bài viết này, chúng tôi tập trung làm rõ một số vấn đề xây dựng hệ giá trị con người Trung Quốc đương đại.
SỰ HÌNH THÀNH, PHỔ BIẾN VÀ THỰC HÀNH CÁC GIÁ TRỊ CỐT LÕI XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA TRUNG QUỐC VÀ MỘT SỐ GỢI Ý CHO VIỆT NAM
Việc đúc kết giá trị quan cốt lõi xã hội chủ nghĩa là yêu cầu tất yếu đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc, là nhu cầu của thời đại trước tình hình phức tạp mà Trung Quốc phải đối mặt trong giai đoạn quan trọng của cuộc cải cách sâu rộng, toàn diện. Nhận thức được điều đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc hết sức coi trọng việc đề xuất giá trị quan cốt lõi xã hội chủ nghĩa như là một sự tích hợp các yêu cầu giá trị liên quan đến đất nước, xã hội và công dân, định hướng việc xây dựng quốc gia, xã hội và hình mẫu công dân, thiết lập nên định hướng giá trị cho con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc. Trong bài viết này, chúng tôi nhìn lại quá trình hình thành, sự phổ biến và thực hành các giá trị cốt lõi xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc, từ đó, bước đầu chỉ ra một số gợi ý cho Việt Nam trong quá trình xây dựng hệ giá trị quốc gia thời kỳ mới.
MỘT SỐ QUAN ĐIỂM CÓ TÍNH ĐỊNH HƯỚNG ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG HỆ GIÁ TRỊ QUỐC GIA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN MỚI
Đối với Việt Nam hiện nay, xây dựng hệ giá trị quốc gia nhằm kiến tạo giá đỡ, phát huy nội lực và hình thành động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững đất nước là hết sức cần thiết và cấp bách. Góp phần thực hiện nhiệm vụ quan trọng đó, bài viết này đề xuất và luận giải một số định hướng cơ bản đối với việc xây dựng hệ giá trị quốc gia Việt Nam trong thời kỳ mới. Đó là: thứ nhất, xây dựng hệ giá trị quốc gia Việt Nam cần quán triệt phương châm “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”; thứ hai, xây dựng hệ giá trị quốc gia Việt Nam phải phù hợp với thực tiễn, điều kiện lịch sử cụ thể của đất nước; thứ ba, xây dựng hệ giá trị quốc gia Việt Nam bảo đảm tạo nguồn lực nội sinh, hình thành động lực thúc đẩy phát triển bền vững đất nước, vì hạnh phúc của nhân dân; thứ tư, hệ giá trị quốc gia Việt Nam thống nhất với các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội.
ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG THỨC BẢO VỆ CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG TÌNH HÌNH MỚI
Nhận thấy vai trò, giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đối với Đảng ta và đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam, các thế lực thù địch đã ra sức xuyên tạc giá trị, tính khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin, xuyên tạc, phủ nhận công lao và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh. Trước yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần đẩy mạnh cuộc đấu tranh bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên phương diện lý luận; tiếp tục làm sáng tỏ nội dung, giá trị của các nguyên lý, luận điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; không ngừng bổ sung, phát triển tư tưởng, lý luận trên cơ sở thực tiễn đời sống; chủ động ứng phó, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng; bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bằng thực tiễn cách mạng: đổi mới trong vận dụng lý luận, tạo nên những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội để minh chứng cho sự đúng đắn của tư tưởng, lý luận nền tảng.
GIÁ TRỊ VÀ SỨC SỐNG BỀN VỮNG CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN
MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG XÂY DỰNG NỀN DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ TƯ
Xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là một trong những mục tiêu quan trọng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Hiện nay, xây dựng chủ nghĩa xã hội nói chung, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa nói riêng đang có nhiều thời cơ, song cũng gặp không ít thách thức. Bài viết luận giải một số vấn đề đặt ra trong xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta trước tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và khuyến nghị phương hướng nhằm xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới.
ĐÔI NÉT VỀ PHÂN HÓA XÃ HỘI TẠI VIỆT NAM VÀ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ PHÂN HÓA XÃ HỘI
Phân hóa xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới là một quá trình phức tạp, vừa phản ánh xu hướng biến đổi khách quan của sự phát triển, vừa là hệ quả chủ quan của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trước vấn đề này, Đảng ta đã có những nhận định từ sớm nhằm đảm bảo định hướng quá trình phát triển xã hội chủ nghĩa không đi chệch hướng. Trên cơ sở khái quát xu hướng nghiên cứu và hệ thống hóa những dòng quan điểm chủ đạo, phổ quát về phân hóa xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới, bài viết tập trung phân tích làm rõ nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về phân hóa xã hội.
KHUYNH HƯỚNG DUY KHOA HỌC TRONG KHOA HỌC VÀ TRIẾT HỌC PHƯƠNG TÂY
Bắt đầu từ thời kỳ Khai sáng, sự phát triển của khoa học và triết học châu Âu đã diễn ra theo khuynh hướng duy khoa học. Đó là mô hình triết học khoa học tuyệt đối hóa mô hình và phương pháp nghiên cứu của khoa học tự nhiên; phủ nhận vai trò thế giới quan và phương pháp luận của triết học. Những người theo chủ nghĩa duy khoa học kiên quyết loại bỏ những nội dung siêu hình học khỏi nhận thức khoa học để thay thế chúng bằng những tri thức và phương pháp thực chứng. Theo quan niệm của họ, khoa học tự nhiên không những tốt hơn triết học trong việc giải quyết các vấn đề chân lý và nhận thức, mà còn là phương tiện duy nhất đủ khả năng mang lại tri thức chân thực. Khoa học xã hội cũng phải được xây dựng dựa trên mô hình và sử dụng các phương pháp nghiên cứu của khoa học tự nhiên. Mong muốn của họ là xây dựng một khoa học thống nhất. Trong bài viết này, chúng tôi cố gắng làm rõ những nét đặc trưng của khuynh hướng đó.
Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG YÊU NƯỚC VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ XX ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG YÊU NƯỚC HIỆN NAY
Bài viết tìm hiểu những ý nghĩa mà tư tưởng yêu nước Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX để lại đối với tư tưởng yêu nước Việt Nam hiện nay. Trước tiên có thể thấy, tư tưởng yêu nước Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX là một bộ phận của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, là cội nguồn sức mạnh tinh thần đưa dân tộc Việt Nam vượt qua thử thách của lịch sử để đi đến mục tiêu độc lập, tự do, hạnh phúc. Tư tưởng ấy đóng góp những giá trị phong phú, làm giàu cho chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, trở thành đặc trưng tiêu biểu của phẩm chất tinh thần con người Việt Nam. Tư tưởng yêu nước Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX đem lại những bài học vô giá về xây dựng nền tảng tinh thần của khối đại đoàn kết dân tộc - là yếu tố hàng đầu, có ý nghĩa quyết định tạo nên sức mạnh nội sinh để dân tộc ta trường tồn và phát triển. Tư tưởng yêu nước Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX cho thấy sự gắn bó mật thiết giữa giải phóng đất nước đi liền với bảo vệ giống nòi, bảo vệ bản sắc và phát triển văn hóa dân tộc. Hơn nữa, tư tưởng yêu nước Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX đã để lại những bài học lý luận quan trọng về ý thức bảo vệ chủ quyền và lợi ích dân tộc, về lực lượng lãnh đạo cách mạng, về việc phát huy sức mạnh nội sinh, kết hợp sức mạnh giai cấp, sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại.
“SỰ SỐNG” TRONG TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA HENRI BERGSON
Henri Bergson (1859 - 1941) là một trong những triết gia lớn của triết học Pháp cận hiện đại. Khi nghiên cứu về sự sống, ông cho rằng: sự sống không chỉ là một động lực thúc đẩy quá trình sinh học mà còn là một lực sáng tạo và tự do, không bị ràng buộc bởi các quy luật cơ học hay vật lý học truyền thống. Đó là một loại xung động bản nguyên như một dòng chảy có thể nhìn thấy, liên tục và không thể chia cắt trong mỗi sinh vật, nó kéo dài hàng thế hệ và luôn luôn đổi mới; không có sự liên tục thì không có sự sống, không có biến đổi vận động. Do đó, sự sống dưới góc nhìn của Bergson vô cùng độc đáo: ý thức cùng xuất hiện với sự sống, ý thức gắn liền với sự sống; sự sống vận động là do đà thúc đẩy bên trong - đà sống; con người là kiệt tác thành công nhất của sự sống. Lối suy tưởng táo bạo ấy mang nhiều bất ngờ và đột phá để chúng ta hiểu hơn vấn đề sinh giới hiện tại
VAI TRÒ CỦA GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI VIỆC PHÊ PHÁN, BÁC BỎ NHỮNG LUẬN ĐIỆU XUYÊN TẠC VỀ TỰ DO TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Thế lực phản động luôn thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, ra sức chống phá sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Chúng phủ nhận thành quả của công cuộc đổi mới đất nước, tìm cách xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trong các chính sách mà chúng xuyên tạc, tôn giáo được xem là vấn đề nhạy cảm nhất. Để góp phần bác bỏ những luận điệu xuyên tạc của các thế lực phản động về chính sách tự do tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta, giúp cho cán bộ, đảng viên và sinh viên có sự hiểu biết cần thiết, tự đề kháng trước những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù thì vấn đề trang bị thế giới quan, phương pháp luận triết học có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
VẤN ĐỀ THỂ CHẾ VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ TRONG QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Về thể chế phát triển, hiện nay, nền kinh tế Việt Nam đã đi được những bước rất dài chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, nhưng trong tư duy và hành động, cả ở trung ương và địa phương, quán tính kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp, cơ chế xin cho... vẫn còn tồn tại khá phổ biến, rất khó khắc phục. Thể chế, cơ chế quản lý phát triển xã hội ở hầu hết các ngành, các cấp, các địa phương... đều chưa thật thông thoáng, vẫn bị ràng buộc bởi quán tính đã lỗi thời, không còn phù hợp với sự phát triển năng động của nền kinh tế - xã hội. Về phân cấp, phân quyền giữa Trung ương với địa phương và giữa các cấp chính quyền với nhau, từ năm 2016, trách nhiệm và quyền hạn của các chủ thể đã được pháp lý hóa với 5 lĩnh vực lớn được phân cấp, đáp ứng được một phần đáng kể yêu cầu cải cách thể chế, bảo đảm sự quản lý thống nhất của Chính phủ, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy tính chủ động, sáng tạo, trách nhiệm của các cấp chính quyền. Tuy vậy, thực tế phân cấp, phân quyền vẫn còn nhiều bất cập và có những vấn đề mới đã nảy sinh bên cạnh những vấn đề đã tồn đọng từ trước.
NHỮNG GIÁ TRỊ KHOA HỌC LÀM NÊN SỨC SỐNG TRƯỜNG TỒN CỦA TRIẾT HỌC MÁC
Chủ nghĩa Mác là hệ thống lý luận khoa học thống nhất được cấu thành từ ba bộ phận lý luận cơ bản là triết học Mác, kinh tế chính trị học Mác và chủ nghĩa xã hội khoa học. Trong đó, triết học Mác là khoa học về những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; đóng vai trò trang bị cho con người cách nhìn khoa học và phương pháp đúng đắn để nhận thức, cải tạo và phát triển thế giới, vì thế nó được coi là “linh hồn sống” của chủ nghĩa Mác. Nhiều giá trị khoa học đã làm nên sức sống trường tồn của triết học Mác, bởi lẽ chúng dựa trên thế giới quan, phương pháp luận khoa học và cách mạng - chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Nghiên cứu những giá trị khoa học làm nên sức sống trường tồn của triết học Mác có tầm quan trọng đặc biệt trong việc bảo vệ, bổ sung và phát triển triết học Mác lên một tầm cao mới.