Tạp chí của Tổng hội Xây dựng Việt Nam
Phân tích độ tin cậy kết cấu dựa trên hàm trạng thái giới hạn và phương pháp mômen thứ hai bậc nhất (FOSM)
Bài báo trình bày cơ sở lý thuyết của phương pháp thiết kế kết cấu theo độ tin cậy, tập trung vào khái niệm trạng thái giới hạn và hàm trạng thái giới hạn. Mối quan hệ giữa sức kháng và hiệu ứng tải trọng được mô tả dưới dạng các biến ngẫu nhiên, từ đó xác định xác suất phá hoại của kết cấu. Do khó khăn trong việc tính toán trực tiếp xác suất phá hoại, chỉ số độ tin cậy β được sử dụng như một đại lượng thay thế để đánh giá mức độ an toàn. Phương pháp mômen thứ hai bậc nhất (FOSM) được trình bày như một công cụ hiệu quả để xác định chỉ số độ tin cậy. Đối với hàm trạng thái giới hạn tuyến tính, β được xác định trực tiếp từ giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các biến ngẫu nhiên. Đối với trường hợp phi tuyến, hàm trạng thái được tuyến tính hóa bằng khai triển Taylor bậc nhất tại giá trị trung bình, cho phép tính toán β một cách xấp xỉ. Các ví dụ minh họa cho thấy tính khả thi của phương pháp đối với các bài toán kết cấu thép và bê tông cốt thép. Kết quả nghiên cứu khẳng định phương pháp FOSM là một công cụ đơn giản, hiệu quả và có ý nghĩa thực tiễn trong phân tích độ tin cậy kết cấu, đồng thời là nền tảng cho các phương pháp nâng cao trong thiết kế theo độ tin cậy.
Nghiên cứu sự biến đổi quan hệ lưu lượng và mực nước trên đoạn Sông Hồng qua Hà Nội
Ngày nay sự hiểu biết của con người về các quá trình thủy văn đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Quan hệ lưu lượng (Q) và mực nước (H) sẽ thay đổi khi lòng sông bị xói lở. Hiện nay, hầu hết sông suối tự nhiên đều đã bị tri phối ở mức độ ít nhiều khác nhau bởi các công trình xây dựng như các công trình thủy lợi hay giao thông để khai thác tài nguyên nước. Ngoài ra, tác động của biến đổi khí hậu hay việc khai thác cát sỏi lòng sông cũng là một nguyên nhân gây nên sự biến đổi của quan hệ Q~H. Mực nước trên sông Hồng đoạn qua Hà Nội hiện đang có xu thế hạ thấp mặc dù lưu lượng không có nhiều biến động. Đồng thời lòng dẫn cũng liên tục biến động và hạ thấp. Sự biến động mực nước trên sông đang đặt ra nhiều thách thức cho các nhà khoa học khi lòng dẫn liên tục biến đổi dưới tác động của nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố mất cân bằng bùn cát. Sự biến động này là một phần nguyên nhân gây ra các sự cố về sạt lở bờ sông, ảnh hưởng nghiêm trọng tới các công trình và hoạt động dân sinh hai bên bờ sông. Bằng công cụ mô hình toán, nghiên cứu đã phân tích được sự thay đổi quan hệ Q~H tại trạm thủy văn Sơn Tây và Hà Nội. Kết quả cho thấy quan hệ Q~H năm 1971 ít phân tán trong khi năm 1996 lại nhạy cảm hơn với biến động lưu lượng. Mực nước tăng nhanh hơn khi Q tăng. Quan hệ vòng dây rõ ràng hơn thể hiện tác động động lực của lũ lên hình thái lòng dẫn.
Tối ưu hóa kết cấu có cấu trúc tuần hoàn
Bài báo trình bày mô hình tối ưu hóa hình thái kết cấu được tạo từ các phần tử đặc trưng có dạng tuần hoàn. Mô hình tối ưu sử dụng trong bài báo là phương pháp đẳng hướng với ràng buộc phạt (SIMP). Mô hình được áp dụng trên bài toán 2D dầm giản đơn chịu lực tập trung ở chính giữa. Bốn trường hợp được tiến hành mô phỏng bao gồm một trường hợp không được tối ưu hóa tuần hoàn, ba trường hợp dầm được tối ưu hóa thành bốn ô cơ sở được sắp xếp theo các cách khác nhau. Kết quả cho thấy rằng kết cấu không được tối ưu hóa dạng tuần hoàn cho độ cứng lớn nhất. Việc xoay hướng của các ô cơ sở sẽ đem lại hiệu quả khác nhau về mặt độ cứng.
Các rào cản chuyển đổi số trong chuỗi cung ứng xây dựng: Nghiên cứu Delphi
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các rào cản và đánh giá tác động của chúng lên quá trình chuyển đổi số trong các chuỗi cung ứng xây dựng. Một nghiên cứu Delphi gồm bốn giai đoạn: thiết lập nhóm chuyên gia, khám phá các rào cản, đạt được sự đồng thuận về các rào cản, và định lượng tác động của các rào cản, được tiến hành với dữ liệu thu thập từ 24 chuyên gia tại Việt Nam. Các kết quả đã xác định được 31 rào cản cụ thể thuộc 6 nhóm khác nhau. Sáu nhóm này bao gồm: chiến lược, công nghệ, nguồn nhân lực, tài chính, các bên liên quan, và bảo mật và quyền riêng tư. Ngoài ra, 5 nhóm rào cản gồm chiến lược, công nghệ, nguồn nhân lực, tài chính, và các bên liên quan nhìn chung có tác động cao, trong khi nhóm còn lại (bảo mật và quyền riêng tư) có tác động trung bình đến quá trình chuyển đổi số.
Ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn trong công tác quản lý biện pháp thi công công trình xây dựng
Trong bối cảnh chuyển đổi số, công tác lập, kiểm tra và quản lý biện pháp thi công vẫn còn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, dễ xảy ra sai sót và thiếu tính đồng bộ. Vì vậy, nghiên cứu nhằm phân tích khả năng tích hợp và khai thác các mô hình ngôn ngữ lớn (Large Language Models - LLMs) nhằm nâng cao hiệu quả quản lý biện pháp thi công trong ngành xây dựng. Nghiên cứu phân tích các chức năng cốt lõi của LLMs như xử lý ngôn ngữ tự nhiên, tổng hợp thông tin, hỗ trợ ra quyết định và tự động hóa tài liệu kỹ thuật. Trên cơ sở đó, bài báo đề xuất mô hình ứng dụng LLMs trong các khâu chính gồm: (1) Hỗ trợ lập biện pháp thi công; (2) Kiểm tra, rà soát nội dung kỹ thuật và an toàn; (3) Quản lý tri thức và tiêu chuẩn; (4) Hỗ trợ đào tạo và nâng cao năng lực cho kỹ sư. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng LLMs giúp rút ngắn thời gian lập hồ sơ, nâng cao độ chính xác giải pháp thi công xây dựng, đồng thời hỗ trợ hiệu quả trong việc kiểm soát rủi ro và đảm bảo an toàn lao động. Tuy nhiên, bài báo cũng chỉ ra một số thách thức như độ tin cậy của dữ liệu, yêu cầu kiểm chứng của chuyên gia và vấn đề bảo mật thông tin. Từ đó, nghiên cứu đề xuất định hướng triển khai LLMs trong quản lý xây dựng theo hướng kết hợp giữa công nghệ và chuyên môn của con người, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng quản lý dự án xây dựng tại Việt Nam.
Nghiên cứu mô hình lý thuyết tính toán khả năng chịu lực nén dọc trục cho cột bê tông cốt thép có cốt đã bị ăn mòn được gia cường bằng bê tông cốt lưới dệt sợi các bon
Ngày nay, bê tông cốt lưới dệt (Textile reinforced concrete-TRC) là một trong những phương án được sử dụng để gia cường cho các cấu kiện bê tông cốt thép (BTCT) đã bị giảm khả năng chịu lực do ăn mòn, đặc biệt với những cấu kiện chịu lực chính như cột, dầm, sàn, ... Tại Việt Nam, các nghiên cứu về cột BTCT bị ăn mòn được gia cường bằng TRC vẫn còn hạn chế. Bài báo này trình bày nghiên cứu về mô hình lý thuyết tính toán khả năng chịu lực nén dọc trục cho cột BTCT có cốt thép đã bị ăn mòn được gia cường bằng TRC sợi các bon có xét đến các ảnh hưởng của quá trình ăn mòn cốt thép. Kết quả tính toán theo mô hình lý thuyết sẽ được kiểm chứng với kết quả nghiên cứu thực nghiệm nén dọc trục đúng tâm mẫu cột. Các nhóm mẫu bao gồm: cột BTCT đối chứng không bị ăn mòn, cột BTCT bị ăn mòn không được gia cường và cột BTCT bị ăn mòn được gia cường bằng TRC sợi các bon. Mô hình lý thuyết cho kết quả tương đồng với kết quả thí nghiệm, mức độ sai lệch là tương đối nhỏ (dưới 5%) cho thấy độ tin cậy cao của mô hình lý thuyết đã được xây dựng trong nghiên cứu này.
Tính toán bản bê tông cốt thép có mặt bằng tam giác bằng phương pháp cân bằng giới hạn chịu tác dụng tải trọng phân bố đều
Bản bê tông cốt thép thường được tính toán với bản kê bốn cạnh có mặt bằng hình chữ nhật chịu tải trọng tập trung hay phân bố đều [1,2, 3, 4]. Tuy nhiên trong thực tế cũng gặp nhiều trường hợp bản kê có mặt bằng hình tam giác. Loại bản này thường ít được các tác giả nghiên cứu đến. Bài báo này tác giả giới thiệu tính toán bản bê tông cốt thép mặt bằng hình tam giác chịu tải trọng phân bố đều bằng phương pháp cân bằng giới hạn.
Ứng dụng công nghệ IoT để giám sát chuyển vị của thân đập nhà máy thủy điện: Kinh nghiệm quốc tế và định hướng phát triển tại Việt Nam
Giám sát chuyển vị thân đập là nhiệm vụ then chốt để đảm bảo an toàn cho công trình thủy điện trước các tác động của thủy văn, thời tiết và quá trình lão hóa vật liệu. Bài báo này trình bày một nghiên cứu tổng quan và chuyên sâu về ứng dụng công nghệ Internet vạn vật (IoT) trong giám sát chuyển vị đập thủy điện. Nội dung phân tích kiến trúc hệ thống IoT điển hình, các loại cảm biến chuyên dụng, đồng thời tập trung đánh giá kinh nghiệm triển khai thành công tại các quốc gia như Brazil, Hoa Kỳ, Trung Quốc và Colombia. Trên cơ sở đó, bài báo phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ chứa tại Việt Nam, chỉ ra những thành tựu bước đầu, các thách thức hiện hữu và đề xuất định hướng phát triển trong tương lai như tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình số hóa song sinh (Digital Twin) và xây dựng khung tiêu chuẩn thống nhất. Các hình vẽ sơ đồ và đồ thị được bổ sung nhằm minh họa trực quan kiến trúc hệ thống, so sánh hiệu quả và xu hướng phát triển. Kết quả nghiên cứu cho thấy IoT đã và đang tạo ra bước chuyển mạnh mẽ từ quan trắc định kỳ sang giám sát liên tục, thời gian thực, nâng cao đáng kể năng lực đánh giá an toàn công trình và cần được đẩy mạnh ứng dụng tại Việt Nam.
Đầu tư phát triển các dự án xây dựng thông minh tại hà nội dưới tác động của BIM và ai trong bối cảnh chuyển đổi số
Bộ Xây dựng ban hành kế hoạch triển khai đề án chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng xây dựng tại Quyết định số 369/QĐ-BXD ngày 19 tháng 3 năm 2026, ngành Xây dựng của nước ta nói chung, Đặc biệt là Hà Nội đang từng bước đổi mới toàn diện hoạt động quản lý, đầu tư và vận hành theo hướng thông minh, hiện đại, bền vững và hiệu quả. Để thực hiện quyết định này, Hà Nội đang từng bước chuyển đổi số qua việc áp dụng các công nghệ tiên tiến như Mô hình thông tin công trình (BIM) và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển các dự án xây dựng xanh, thông minh. Bài báo phân tích vai trò của BIM và AI trong quá trình đầu tư phát triển dự án xây dựng thông minh. Đồng thời góp phần tối ưu hóa thiết kế, giảm chi phí, kiểm soát tiến độ và nâng cao chất lượng trong đầu tư phát triển các dự án xây dựng đô thị thông minh tại Hà Nội.
Một số kết quả thử nghiệm sử dụng than trấu làm cốt liệu cho bê tông bọt
Than trấu được đốt ở điều kiện tự nhiên có hàm lượng SiO2 khoảng 40%; độ hoạt tính ở tuổi 7 ngày đạt khoảng 70%. Khi trộn than trấu vào bê tông bọt, than trấu có tác dụng làm giảm khối lượng thể tích, giảm độ hút nước và giảm độ co ngót của bê tông bọt. Nếu trộn khoảng 54 kg than trấu vào 1m3 bê tông bọt thì độ co ngót có thể giảm được khoảng 17% so với ban đầu; lượng than trấu trên không làm giảm khả năng chịu nén, chịu uốn đối với bê tông bọt có cấp độ bền B5.
Olympic cơ học toàn quốc môn cơ học đất và vai trò của cuộc thi đối với địa kỹ thuật xây dựng
Cơ học Đất là một trong 8 môn Cơ học được tổ chức thi trong kỳ thi OLYMPIC Cơ học toàn quốc hàng năm cho sinh viên các trường Đại học khối kỹ thuật. Năm thi đầu tiên của OLYMPIC Cơ học Đất là năm 1997, tính đến nay OLYMPIC Cơ học Đất đã trải qua 25 lần thi và cũng đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các trường Đại học và đông đảo sinh viên. Một kỳ thi mang lại hiệu quả cho cả người học và người dạy, nâng tầm chuyên môn và sự thống nhất giảng dạy trên cả nước. Bài viết sơ lược lịch sử môn Cơ học Đất và vai trò của môn học trong lĩnh vực Địa kỹ thuật Xây dựng cũng như tổng hợp một số chia sẻ trao đổi trong quá trình giảng dạy, tổ chức và đánh giá trong thi OLYMPIC Cơ học toàn quốc môn Cơ học Đất.
Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển logistics xanh ở Việt Nam
Bài bào trình bày kết quả nghiên cứu toàn diện các giải pháp xanh cho hoạt động logistics bền vững tại Việt Nam, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải giải quyết các thách thức về môi trường trong lĩnh vực logistics. Các kết quả cho thấy hoạt động logistics truyền thống, đặc biệt là vận tải đường bộ, góp phần đáng kể vào lượng khí thải nhà kính của Việt Nam, trong đó vận tải đường bộ chiếm 85% lượng khí thải CO2 của ngành, tổng cộng hơn 50 triệu tấn mỗi năm. Vận tải biển, đường sắt và hàng không cũng đặt ra những thách thức về môi trường, bao gồm ô nhiễm nước, cơ sở hạ tầng lạc hậu và chi phí logistics cao (16,8  20% GDP). Tuy nhiên, cơ hội các cho hoạt động logistics trở nên xanh đó là việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, áp dụng xe điện, tối ưu hóa các tuyến đường bằng công nghệ tiên tiến và tận dụng các chính sách của chính phủ như Quyết định 876/QĐ-TTg về chuyển đổi năng lượng xanh vào năm 2050. Các ví dụ thành công trên toàn cầu và địa phương, chẳng hạn như chuỗi cung ứng xanh của Toyota và các hoạt động bền vững của Vinamilk, chứng minh tính khả thi của việc giảm phát thải trong khi vẫn nâng cao hiệu quả. Các giải pháp được đề xuất bao gồm thúc đẩy vận tải đa phương thức, cải thiện cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin và thực hiện các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy logistics xanh.
Nghiên cứu việc giám sát sức khỏe kết cấu công trình di sản qua mạng cảm biến không dây từ thiết kết đến vận hành
Trên thực tế, số lượng các ứng dụng hệ thống giám sát liên tục trong các công trình kỹ thuật dân dụng đã tăng trưởng đáng kể. Tuy nhiên, các ứng dụng này chủ yếu diễn ra ở những cấu trúc quy mô lớn, ví dụ như cầu, cầu cạn hoặc các giàn khoan ngoài khơi, và rất ít trường hợp giám sát các công trình di sản được ghi nhận trong các tài liệu khoa học. Xét thấy các thảm họa thiên nhiên tiềm ẩn rủi ro cao hơn đối với các công trình di sản - không chỉ từ thiên tai mà còn từ sự xuống cấp tự nhiên của vật liệu - công trình nghiên cứu này có mục tiêu chính là đóng góp vào việc ứng dụng hệ thống SHM cho các công trình di sản. Điều này được thực hiện thông qua việc mô tả các bước đầu tiên cần cân nhắc để tối ưu hóa hệ thống SHM, tiếp nối bằng mô tả quy trình xử lý dữ liệu của một hệ thống giám sát dài hạn. Để phục vụ mục tiêu đó, hai trường hợp thực tế đã được xem xét. Nghiên cứu này mang lại đóng góp quan trọng cho việc bảo tồn và phục hồi các công trình di sản, đồng thời thúc đẩy việc thu thập dữ liệu hư hỏng sớm, từ đó có thể sử dụng như một phương pháp để giảm thiểu rủi ro đổ vỡ và triển khai các kỹ thuật bảo trì cho các công trình di sản
Ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong tối ưu hóa lập kế hoạch và kiểm soát tiến độ thi công dự án xây dựng
Kiểm soát tiến độ thi công là một trong những yếu tố quyết định đến thành công của dự án xây dựng, đặc biệt trong bối cảnh quy mô, mức độ phức tạp và yêu cầu phối hợp giữa các bên liên quan ngày càng gia tăng. Nghiên cứu này tập trung đánh giá mức độ và hiệu quả ứng dụng Mô hình Thông tin Công trình (BIM) trong tối ưu hóa công tác lập kế hoạch và giám sát tiến độ thi công tại Việt Nam. Trên cơ sở phân tích định tính từ nguồn dữ liệu thứ cấp, nghiên cứu tổng hợp các tiêu chuẩn quốc gia, quy định pháp lý và kinh nghiệm triển khai thực tiễn từ các dự án trong và ngoài nước. Kết quả cho thấy, BIM 4D không chỉ hỗ trợ trực quan hóa trình tự thi công mà còn nâng cao độ chính xác trong việc theo dõi và so sánh tiến độ thực tế so với kế hoạch, từ đó giúp dự báo và xử lý sớm nguy cơ chậm trễ. Tuy nhiên, những hạn chế về năng lực nhân sự, hạ tầng công nghệ và quy trình chuẩn vẫn là rào cản lớn đối với việc phát huy tối đa hiệu quả. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất nhóm giải pháp nhằm nâng cao năng lực triển khai BIM trong quản lý tiến độ, hướng tới gia tăng tính minh bạch, khả năng kiểm soát và hiệu quả quản lý trong suốt vòng đời dự án xây dựng.
Nghiên cứu xác định các nhân tố lãng phí trong thi công xây dựng nhà cao tầng
Bài báo này nghiên cứu, đề xuất các nhóm nhân tố gây lãng phí trong quá trình thi công xây dựng nhà cao tầng. Thông qua quá trình khảo sát, thu thập, phân tích và xử lý số liệu, xác định mức ảnh hưởng của các nhóm nhân tố lãng phí đến quá trình sản xuất.
Tác động của các dự án bất động sản xanh đến phát triển kinh tế xanh: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng gia tăng, mô hình kinh tế xanh đang trở thành định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia. Ngành xây dựng và bất động sản là một trong những lĩnh vực tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải khí nhà kính, do đó việc phát triển các dự án bất động sản xanh được xem là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang kinh tế xanh. Bài viết phân tích kinh nghiệm quốc tế về phát triển bất động sản xanh và đánh giá tác động của các dự án này đối với phát triển kinh tế xanh. Từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam nhằm thúc đẩy phát triển bất động sản xanh trong thời gian tới, bao gồm hoàn thiện khung chính sách, phát triển tài chính xanh, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao nhận thức của thị trường, kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xanh bền vững ở Việt Nam.
Nhận diện các rủi ro và giải pháp giảm thiểu rủi ro khi đầu tư bất động sản ở Việt Nam
Rủi ro là vấn đề xảy ra ở bất kỳ lĩnh vực, ngành nghề nào và bất động sản không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, do giá trị đầu tư của ngành này cao nên việc đánh giá và giảm thiểu rủi ro cần phải được ưu tiên trước khi quyết định đầu tư. Bài viết này sẽ nhận diện các rủi ro khi đầu tư bất động sản và đưa ra một số giải pháp đề xuất giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư khi đầu tư bất động sản ở Việt Nam qua đó giúp các nhà đầu tư chủ động ứng phó, đưa ra quyết định đúng đắn và nâng cao hiệu quả nguồn vốn đầu tư của mình.
Hoạt động logistics trong cung ứng nguyên vật liệu của doanh nghiệp xây dựng dân dụng: Kinh nghiệm từ một số địa phương và bài học cho Hà Nội
Hoạt động logistics đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên vật liệu của các doanh nghiệp xây dựng dân dụng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí, tiến độ và hiệu quả thi công công trình. Trong bối cảnh nhu cầu xây dựng đô thị ngày càng gia tăng cả về số lượng và chất lượng, việc tổ chức hệ thống logistics hiệu quả trở thành một yếu tố then chốt giúp các doanh nghiệp xây dựng nâng cao năng lực cạnh tranh. Bài báo nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức hoạt động logistics trong cung ứng nguyên vật liệu của các doanh nghiệp xây dựng dân dụng tại một số địa phương tiêu biểu của Việt Nam, từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động logistics trong cung ứng nguyên vật liệu cho các doanh nghiệp xây dựng dân dụng tại Hà Nội.
Kiểm soát gia tốc dao động của mặt cầu đường sắt dạng dầm giản đơn và liên tục có chiều dài nhịp trung bình dưới tác dụng của đoàn tàu tốc độ cao
Kiểm soát gia tốc dao động lớn nhất (amax) của mặt cầu dưới tác dụng của đoàn tàu được đánh giá là một trong cấc tiêu chí quan trọng, quyết định mức độ an toàn và ổn định khai thác đối với các công trình cầu trên đường sắt tốc độ cao. Tiêu chuẩn Eurocodes hoặc TCVN 13594:2022 quy định các giá trị cụ thể của amax đối với trường hợp mặt cầu có/hoặc không dùng ballat, tuy nhiên không có chỉ dẫn cụ thể phương pháp xác định thông số này. Vì vậy, đối với trường hợp Tiêu chuẩn thiết kế quy định cần phải phân tích kết cấu cầu theo mô hình động lực, giá trị cực đại amax sẽ thu được nhờ kết quả tính toán bằng các phần mềm phân tích kết cấu chuyên dụng. Với trường hợp không yêu cầu phải phân tích kết cấu cầu theo mô hình động lực thì việc xác định giá trị cực đại amax sẽ gặp khó khăn. Bài viết này trình bày kết quả sử dụng phương pháp đơn giản hóa để đánh giá trị số amax cho một số dạng kết cấu cầu dạng giản đơn và liên tục có chiều dài nhịp trung bình được sử dụng phổ biến trên đường sắt tốc độ cao nhằm góp phần hỗ trợ công tác thiết kế cầu trên các tuyến đường sắt tốc độ cao ở Việt Nam
Cân bằng thời gian và chi phí trong thi công các dự án đầu tư công bằng thuật toán tối ưu hóa đa mục tiêu
Trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam, nguồn lực đầu tư công đang khẳng định vai trò quan trọng trong việc tạo nên tăng trưởng và đây vẫn sẽ là động lực hàng đầu để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 – 2030. Đối với các dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn đầu tư công, việc cân bằng giữa thời gian thi công và chi phí đầu tư đang trở thành một vấn đề quan trọng trong quản lý dự án thay vì chỉ tập trung vào yếu tốt chí phí như trước đây. Hai mục tiêu này có mối quan hệ cân bằng phức tạp, đòi hỏi các phương pháp tối ưu hóa hiệu quả ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. Nghiên cứu này đề xuất một phương pháp tiếp cận mới dựa trên thuật toán tối ưu hóa đa mục tiêu cộng sinh tìm kiếm (MOSOS) nhằm tối ưu hóa đồng thời thời gian và chi phí trong các dự án đầu tư công. Mô hình được xây dựng để xác định tập nghiệm Pareto tối ưu, phản ánh rõ mối quan hệ cân bằng giữa hai mục tiêu. Phương pháp đề xuất được áp dụng cho một dự án xây dựng thực tế và so sánh với các thuật toán tiến hóa đa mục tiêu phổ biến bao gồm đa mục tiêu bầy đàn, thuật toán di truyền sắp xếp không trội. Kết quả thực nghiệm cho thấy MOSOS có khả năng tìm kiếm hiệu quả và tạo ra tập nghiệm Pareto chất lượng cao, góp phần nâng cao hiệu quả tối ưu hóa thời gian - chi phí trong quản lý dự án đầu tư công.
Ảnh hưởng của tương tác đất-kết cấu đến gia tốc đỉnh của công trình nhiều tầng chịu tải trọng gió
Bài báo nghiên cứu ảnh hưởng của tương tác đất-kết cấu (SSI - Soil-Structure Interaction) đến gia tốc đỉnh của công trình nhà nhiều tầng dưới tác động của tải trọng gió, thông qua việc xem xét sự tương tác giữa đất nền, hệ móng và kết cấu bên trên. Kết quả phân tích số cho thấy độ cứng nền đất, biểu thị qua vận tốc sóng cắt Vs, là tham số ảnh hưởng lớn nhất đến gia tốc đỉnh của công trình, gia tốc giảm đáng kể khi Vs tăng và tiệm cận dần giá trị của trường hợp móng ngàm. Ảnh hưởng của SSI thể hiện rõ rệt đối với nền đất mềm, do đó việc bỏ qua tương tác này có thể dẫn đến ước tính thiếu chính xác về phản ứng động của kết cấu nhà nhiều tầng. Khoảng cách cọc trong hệ móng bè–cọc có ảnh hưởng đáng kể đến gia tốc đỉnh trong điều kiện đất mềm, trong khi độ mảnh của cọc ảnh hưởng nhỏ đến gia tốc đỉnh trong điều kiện đất mềm và cứng. Chiều dày bè móng có vai trò không đáng kể đối với gia tốc đỉnh trong phạm vi khảo sát. Các kết quả nghiên cứu có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho việc ước tính gia tốc đỉnh và thực hành thiết kế nhà nhiều tầng chịu tải trọng gió trong các điều kiện nền đất khác nhau.
Nghiên cứu chuẩn hóa quy trình thi công cho công tác xây và hoàn thiện trong công trình dân dụng
Trong bối cảnh các dự án xây dựng dân dụng ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, tiến độ và kiểm soát rủi ro, việc chuẩn hóa quy trình thi công trở thành một yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hiện trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng hệ thống quy trình thi công chuẩn hóa cho các công tác xây và hoàn thiện phổ biến, bao gồm xây tường, tô tường, chống thấm, cán nền, lát nền, ốp gạch và trần thạch cao. Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo hướng phân tích quy trình thực tế, chuẩn hóa các bước thi công, xác định các điểm kiểm soát chất lượng và tích hợp thành một hệ thống quy trình thống nhất. Kết quả nghiên cứu là bộ quy trình chuẩn hóa chi tiết, có thể áp dụng trực tiếp trong quản lý thi công và nghiệm thu hiện trường.
Sử dụng nước biển và cát biển trong kết cấu bê tông, thực trạng và triển vọng phát triển
Bê tông là vật liệu xây dựng được sử dụng phổ biến nhất hiện nay nhờ tính linh hoạt, độ bền và hiệu quả kinh tế. Quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng nhanh chóng, đặc biệt tại châu Á, đã làm gia tăng mạnh nhu cầu bê tông, qua đó tạo áp lực lớn lên tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Trong bê tông truyền thống, cát sông và nước ngọt là các thành phần thiết yếu. Tuy nhiên, việc khai thác cát sông kéo dài và tình trạng khan hiếm nước ngọt do biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Trước bối cảnh đó, việc tìm kiếm các vật liệu thay thế bền vững trở thành yêu cầu cấp thiết. Cát biển đã được sử dụng tại một số quốc gia như Vương quốc Anh, Nhật Bản và Trung Quốc với hệ thống tiêu chuẩn và quy trình kiểm soát chất lượng tương đối hoàn chỉnh [1–3]. Tại Việt Nam, đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng về nguồn cát sông và nước ngọt thì với đường bờ biển dài trên 3.260 km, nguồn cát biển và nước biển dồi dào sẽ trở thành tài nguyên phong phú cho việc phát triển bê tông sử dụng cát biển và nước biển, đặc biệt cho các công trình ven biển và hải đảo. Tuy nhiên, môi trường biển với hàm lượng ion clorua và sunfat cao có thể thúc đẩy ăn mòn cốt thép, làm suy giảm độ bền lâu dài của công trình. Mặc dù việc khử muối cát biển bằng nước ngọt có thể hạn chế rủi ro này, giải pháp đó làm tăng chi phí và tiêu thụ thêm nguồn tài nguyên khan hiếm. Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu đã đánh giá khả năng sử dụng trực tiếp cát biển và nước biển trong bê tông, song các kết quả còn phân tán, chưa phản ánh đầy đủ điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm và môi trường xâm thực ven biển Việt Nam. Vì vậy, bài báo này thực hiện một cách tổng quan có hệ thống các nghiên cứu về bê tông sử dụng cát biển và nước biển, tập trung vào tính chất cơ học, cường độ, độ bền lâu, ăn mòn cốt thép và khả năng ứng dụng cốt sợi polyme gia cường (FRP), nhằm xác định các khoảng trống nghiên cứu và đề xuất định hướng phát triển phục vụ xây dựng hạ tầng ven biển và hải đảo theo hướng bền vững tại Việt Nam.
Dự đoán ứng xử uốn của dầm bê tông cốt thép với polyme cốt sợi carbon và cốt liệu tái chế sử dụng mô hình KAN
Việc tích hợp cốt liệu bê tông tái chế (RCA) và polyme gia cường sợi carbon (CFRP) trong dầm bê tông cốt thép mang đến một giải pháp kết cấu bền vững. Tuy nhiên, các tương tác phi tuyến giữa những vật liệu không đồng nhất - bao gồm sự thay đổi tỷ lệ cốt liệu tái chế, muội silic (silica fume) và tro bay - đặt ra những thách thức mô hình hóa đáng kể đối với các phương pháp tính toán truyền thống. Nghiên cứu này đề xuất một khung dự đoán mới dựa trên mạng Kolmogorov-Arnold (KAN) để ước lượng toàn bộ đáp ứng tải trọng - chuyển vị của các dầm composite này. Khác với các mạng nơ-ron truyền thẳng (Multi-Layer Perceptrons) thông thường, mạng KAN sử dụng các hàm kích hoạt B-spline có thể học được đặt trên các cạnh của mạng lưới, mang lại khả năng xấp xỉ vượt trội đối với các quy luật cấu thành (quan hệ ứng suất - biến dạng) phức tạp. Sử dụng một tập dữ liệu thực nghiệm gồm 4.851 mẫu, kiến trúc mô hình – cụ thể là kích thước lưới và bậc của spline - đã được tối ưu hóa thông qua thuật toán Tree-structured Parzen Estimator (TPE). Các kết quả chứng minh rằng mô hình KAN sau tối ưu đạt được hệ số xác định (R²) là 0,974 trên tập dữ liệu kiểm tra độc lập, giúp giảm 80,9% sai số toàn phương trung bình (MSE) so với cấu hình cơ sở. Nghiên cứu này khẳng định mạng KAN cung cấp một giải pháp thay thế mạnh mẽ, đạt độ chính xác cao cho các mô hình "hộp đen" tiêu chuẩn trong việc đánh giá độ tin cậy kết cấu của cơ sở hạ tầng bền vững.
Đánh giá gia tốc đỉnh của nhà cao tầng do gió gây ra theo tiêu chuẩn Mỹ ASCE 7-22
Bài báo trình bày tính toán gia tốc do gió gây ra cho nhà cao tầng theo tiêu chuẩn ASCE 7-22 [1]. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đánh giá giới hạn gia tốc phục vụ kiểm soát trạng thái sử dụng của công trình theo các tiêu chí tiện nghi được đề xuất trong ISO 10137:2007 [2] và các hướng dẫn thiết kế của ASCE (2019) [3]. Phương pháp được áp dụng để kiểm tra độ tiện nghi do gió gây ra cho một công trình nhà bê tông cốt thép 23 tầng tại Hà Nội. Kết quả cho thấy gia tốc dao động tính toán của công trình thỏa mãn các giới hạn cho phép về tiện nghi sử dụng, đồng thời cho thấy việc cần thiết của việc xem xét tiêu chí gia tốc là cần thiết trong thiết kế nhà cao tầng tại Việt Nam.
Ứng dụng công nghệ trong quản lý xây dựng thông minh đối với nền kinh tế tầm thấp tại Việt Nam
Nền kinh tế tầm thấp (LAE) đang nổi lên như một xu hướng phát triển mới, gắn liền với việc ứng dụng các phương tiện bay không người lái (UAV), cảm biến thông minh và các nền tảng số trong nhiều lĩnh vực, trong đó có xây dựng. Tại Việt Nam, việc tích hợp công nghệ phục vụ LAE trong quản lý xây dựng vẫn còn ở giai đoạn khởi đầu và chưa được khai thác hiệu quả. Vì vậy, nghiên cứu nhằm phân tích tiềm năng ứng dụng các công nghệ tiên tiến như UAV, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và mô hình số song sinh (Digital Twin) trong quản lý xây dựng thông minh gắn với LAE. Phương pháp nghiên cứu bao gồm tổng quan tài liệu, khảo sát chuyên gia và phân tích tính khả thi triển khai tại một số dự án xây dựng ở Việt Nam. Kết quả cho thấy việc ứng dụng công nghệ LAE góp phần nâng cao hiệu quả giám sát thi công, kiểm soát tiến độ, chất lượng và an toàn lao động, đồng thời hỗ trợ ra quyết định kịp thời. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất khung ứng dụng công nghệ trong quản lý xây dựng thông minh phù hợp với điều kiện Việt Nam, góp phần thúc.
Xác định chi phí đầu tư xây dựng của dự án sử dụng vốn đầu tư công tại bước lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi trong giai đoạn chuẩn bị dự án bằng mô hình học máy tối ưu
Sự chính xác của việc xác định chi phí đầu tư xây dựng của dự án sử dụng vốn đầu tư công tại bước lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi đóng vai trò quan trọng trong quá trình ra quyết định phê duyệt dự án, triển khai các bước tiếp theo và quản lý ngân sách; đặc biệt trong bối cảnh Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026) đã bãi bỏ quy định về thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở của cơ quan chuyên môn về xây dựng (bao gồm nội dung thẩm định dự toán xây dựng công trình). Tuy nhiên, việc xác định chi phí ở giai đoạn đầu thường gặp nhiều khó khăn do sự hạn chế về thông tin và mức độ bất định cao. Nghiên cứu này đề xuất một mô hình học máy lai ghép kết hợp giữa hồi quy vectơ hỗ trợ bình phương tối thiểu và thuật toán tối ưu Cheetah sử dụng dữ liệu về chi phí của các dự án, công trình tương tự đã thực hiện nhằm nâng cao độ chính xác trong việc xác định chi phí đầu tư xây dựng của dự án sử dụng vốn đầu tư công. Trong đó, thuật toán Cheetah được sử dụng để tối ưu hóa các siêu tham số của mô hình LSSVR, qua đó cải thiện khả năng tổng quát hóa và độ ổn định của mô hình. Bộ dữ liệu nghiên cứu bao gồm 50 công trình đầu tư công được thu thập tại Thành phố Hồ Chí Minh, phản ánh đặc điểm thực tiễn của các dự án xây dựng trong điều kiện đô thị. Hiệu quả của mô hình đề xuất được đánh giá và so sánh với các phương pháp phổ biến gồm máy vectơ hỗ trợ (SVM) và mạng nơ-ron nhân tạo (ANNs). Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình CO-LSSVR vượt trội hơn các mô hình so sánh, đạt độ chính xác dự báo cao với trung bình 49,38, MAE trung bình 38,15, MAPE trung bình 11,92% và R² đạt 0,883. Các kết quả này khẳng định hiệu quả của việc kết hợp thuật toán tối ưu metaheuristic với mô hình học máy trong bài toán xác định chi phí đầu tư xây dựng tại bước lập, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án. Mô hình đề xuất cung cấp cho người quyết định đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước và các chủ đầu tư một công cụ hữu hiệu nhằm nâng cao độ tin cậy của việc xác định chi phí và hỗ trợ ra quyết định trong các dự án đầu tư công.
Gỗ ghép nhiều lớp CLT trong xây dựng hiện đại: Cơ sở vật liệu, công nghệ sản xuất và ứng dụng
Bài báo này trình bày một tổng quan về gỗ ghép nhiều lớp Cross-Laminated Timber (CLT) trong xây dựng hiện đại, tập trung vào cơ sở vật liệu, công nghệ sản xuất và các hướng ứng dụng trong thực tiễn kỹ thuật. Nội dung làm rõ mối liên hệ giữa cấu trúc lớp chéo của vật liệu, đặc tính của gỗ nền và chất kết dính với các quy trình chế tạo, kiểm soát chất lượng và các đặc trưng cơ học – hình học của tấm CLT. Trên cơ sở tổng hợp các tài liệu và nghiên cứu tiêu biểu, bài báo đề cập đến vai trò của CLT trong các kết cấu chịu lực dạng tấm, hệ tiền chế và công trình nhiều tầng, nhấn mạnh các lợi thế về khả năng chế tạo theo mô-đun, hiệu quả sử dụng vật liệu và tiềm năng mở rộng quy mô ứng dụng, đồng thời xem xét các khía cạnh môi trường như hiệu quả sử dụng tài nguyên gỗ và đóng góp của các hệ kết cấu CLT trong định hướng xây dựng bền vững.
Ứng dụng digital twin trong quản lý hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị
Digital Twin được xem là công cụ chủ chốt trong quản lý hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị. Mô hình số động này phản ánh trạng thái vận hành theo thời gian thực, đồng thời hỗ trợ phân tích và dự báo để nâng cao hiệu quả quản lý. Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý thuyết cùng các nguyên tắc dữ liệu cốt lõi, đồng thời phân tích ứng dụng trong năm lĩnh vực trọng yếu của hạ tầng kỹ thuật đô thị: giao thông, cấp thoát nước, hạ tầng ngầm, năng lượng và quản lý tích hợp đa hạ tầng. Kết quả cho thấy Digital Twin giúp giám sát liên tục, giảm rủi ro sự cố, tối ưu bảo trì, cải thiện điều phối liên ngành và tạo cơ sở đánh giá hiệu quả vận hành. Phân tích chỉ ra các thách thức về dữ liệu, an ninh, nguồn lực và thể chế. Từ đó, nghiên cứu đề xuất giải pháp chuẩn hóa, bảo mật, đầu tư theo lộ trình và phát triển nhân lực nhằm bảo đảm triển khai bền vững trong đô thị Việt Nam.
Bài học kinh nghiệm kiểm soát chi phí tại các dự án xây dựng trong đại dịch
Đại dịch COVID-19 đã tạo ra nhiều thách thức nghiêm trọng đối với công tác kiểm soát chi phí tại các dự án xây dựng, bao gồm gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động giá vật liệu, thiếu hụt lao động, và sự gia tăng các chi phí phát sinh do yêu cầu phòng chống dịch tại Việt Nam. Những yếu tố này làm gia tăng nguy cơ vượt chi phí, ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ và hiệu quả đầu tư của dự án. Trong bối cảnh đó, việc tổng kết các bài học kinh nghiệm về kiểm soát chi phí là cần thiết nhằm nâng cao khả năng thích ứng và quản lý rủi ro cho các dự án xây dựng. Nghiên cứu tập trung phân tích và hệ thống hóa các bài học kinh nghiệm trong kiểm soát chi phí tại các dự án xây dựng trong thời kỳ đại dịch thông qua tổng quan nghiên cứu, khảo sát ý kiến chuyên gia và phân tích thực tiễn triển khai dự án. Kết quả nghiên cứu cho thấy các bài học quan trọng gồm: ổn định chuỗi cung vật tư và lao động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý thi công và quản lý chi phí, linh hoạt trong công tác quản lý hợp đồng và chi phí dự phòng. Những kết quả này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm cải thiện hiệu quả kiểm soát chi phí và hướng tới sự phát triển bền vững của các dự án xây dựng trong bối cảnh khủng hoảng tương tự trong tương lai.