Tác dụng gây độc tế bào ung thư của dịch chiết phân đoạn và các hợp chất polyoxygenated cyclohexen từ bù dẻ tía (Uvaria grandiflora)

Tóm tắt

Việc bảo tồn tri thức bản địa đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc, đặc biệt nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Qua điều tra, tìm hiểu các cây thuốc của đồng bào dân tộc Pako, Vân Kiều - tỉnh Quảng Trị dùng để chữa các bệnh hiểm nghèo, cây bù dẻ tía (Uvaria grandiflora Roxb. ex Hornem) đã được phát hiện và các công bố trước đây đã chứng minh tác dụng gây độc tế bào ung thư mạnh của dịch chiết toàn phần. Bài báo này tiếp tục thông báo các kết quả nghiên cứu về hoạt tính gây độc tế bào ung thư của các phân đoạn và 4 hợp chất polyoxygenated cyclohexen được phân lập từ phân đoạn có tác dụng tốt nhất.

Phương pháp nghiên cứu

Phần trên mặt đất cây bù dẻ tía được thu hái ở huyện Đakrông - tỉnh Quảng Trị, vào thời điểm tháng 10 năm 2011. Dược liệu được phơi sấy khô, xay nhỏ thành bột mịn, sau đó chiết với methanol tuyệt đối bằng pháp ngâm lạnh. Gộp dịch chiết methanol và cất thu hồi hết dung môi dưới áp suất giảm cho đến cắn, thu được cao cắn toàn phần. Lấy một lượng cao cắn toàn phần phân tán vào nước rồi chiết xuất phân đoạn bằng các phương pháp chiết lỏng-lỏng với các dung môi n-hexan, chloroform, ethylacetat, butanol, thu được dịch chiết các phân đoạn và phần nước còn lại. Phân lập các chất tinh khiết bằng sắc ký cột silica gel pha thường. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được dựa trên các phương pháp phổ: phổ cộng hưởng từ hạt nhân một chiều (¹H-NMR, ¹³C-NMR, DEPT) và hai chiều (HMBC, HSQC) đo trên máy Bruker Avance AM500 FT-NMR tại Viện Hoá học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, chất chuẩn nội là tetrametyl silan. Xác định độc tính tế bào theo phương pháp của Monks.    Thử nghiệm được tiến hành trên 2 dòng tế bào ung thư: MDA-BA-321 (ung thư vú) và MKN7 (ung thư dạ dày). Các dòng tế bào ung thư: do Trường Đại học Hawaii và Trường Đại học Milan, Italia cung cấp.

 Kết quả: Dịch chiết các phân đoạn của cây bù dẻ tía (Uvaria grandiflora Roxb. ex Hornem, họ Annonaceae) đã được nghiên cứu hoạt tính gây độc tế bào trên 2 dòng MDA-BA-321, MKN7. Kết quả dịch chiết phân đoạn cloroform thể hiện hoạt tính mạnh nhất với các giá trị IC₅₀ lần lượt là 0,97 và 1,30 µg/ml. Từ phân đoạn cloroform đã chiết xuất phân lập, xác định cấu trúc được 4 hợp chất tinh khiết thuộc nhóm polyoxygenated cyclohexen bao gồm subglain B, zeylenon, pipoxid, và zeylenol. Các kết quả đạt được mở ra triển vọng mới và cần thiết cho các nghiên cứu tiếp theo về thành phần hoá học và tác dụng dược lý của loài này để có thể ứng dụng trong việc tìm kiếm các hoạt chất có tác dụng phòng và chữa bệnh cho con người.