Tổng quan một số loài cây dược liệu tại vùng Tây Nguyên từ hoạt tính sinh học đến kỹ thuật nhân giống in vitro

Abstract

Tây Nguyên là khu vực có hệ sinh thái đặc trưng và đa dạng, đóng vai trò là nơi phân bố tự nhiên của nhiều loài cây dược liệu quý. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khai thác quá mức, nguồn gen các loài bản địa đang bị suy giảm nghiêm trọng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn và phát triển giống dược liệu theo hướng bền vững. Tại bài nghiên cứu tổng quan này, chúng tôi tổng hợp giá trị dược lý và phân tích quy trình nhân giống in vitro cho bảy loài dược liệu có giá trị cao tại Tây Nguyên, bao gồm: Đẳng sâm Codonopsis javanica (Blume) Hook. F. & Thoms; Gừng đen Distichochlamys orlowii K. Larsen & M.F. Newman; Hà thủ ô đỏ Fallopia multiflora Thunb; Lan gấm Anoectochilus setaceus; Sâm Bố chính Abelmoschus sagittifolius (Kurz) Merr; Sâm cau Curculigo orchioides Gaertn; Sâm ngọc linh Panax vietnamensis Ha et Grushv. Các loài này đã được chứng minh chứa các hoạt chất sinh học quan trọng như saponin, flavonoid, alkaloid và taxol, với các tác dụng nổi bật như chống oxy hóa, bảo vệ thần kinh, tăng lực, chống viêm và làm chậm lão hóa. Kết quả cho thấy, môi trường nuôi cấy MS phối hợp với các chất điều hòa sinh trưởng (BA, NAA, TDZ, IBA, Kinetin) cho hiệu quả cao trong tái sinh, tạo rễ và hình thành cây con. Các loài như Đẳng sâm, Sâm Bố chính và Gừng đen đạt tỷ lệ nhân chồi và sống sót cao, phù hợp cho nhân giống quy mô lớn. Trong khi đó, Sâm Ngọc Linh yêu cầu quy trình kỹ thuật chuyên sâu và điều kiện nuôi cấy đặc biệt. Bài tổng quan này cung cấp cơ sở khoa học phục vụ xây dựng mô hình bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu Tây Nguyên bằng công nghệ nuôi cấy mô theo hướng bền vững.