KHẢO SÁT THÀNH PHẦN LOÀI VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG CÁC LOÀI CÂY THUỐC CHỮA BỆNH VỀ MẮT THEO KINH NGHIỆM CỦA CỘNG ĐỒNG DÂN TỘC KHƠ MÚ TẠI RỪNG ĐẶC DỤNG, PHÒNG HỘ SỐP CỘP, TỈNH SƠN LA

Tóm tắt

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá thành phần loài cây thuốc được cộng đồng dân tộc Khơ Mú sử dụng để chữa các bệnh về mắt tại Rừng đặc dụng, phòng hộ Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Bằng phương pháp nghiên cứu thực vật học truyền thống được thực hiện từ tháng 7/2023 đến tháng 3/2025. Kết quả thu được 41 loài cây thuốc thuộc 37 chi, 24 họ thuộc ngành Ngọc lan. Có 4 họ có nhiều loài nhất. 10 loài có chỉ số Giá trị sử dụng UV ≥ 0,80. Dạng sống của cây thuốc chữa các bệnh về mắt được xây dựng Công thức dạng sống đặc trưng của thực vật (SB) = 58,54Ph (Nhóm cây chồi trên) + 14,63Th (Nhóm cây một năm) +12,20Cr (Nhóm cây chồi ẩn) + 9,76Hm (Nhóm cây chồi nửa ẩn) + 4,88Ch (Nhóm cây chồi sát đất). Về yếu tố địa lý có 5 yếu tố chính: cao nhất nhiệt đới chiếm 60,98%, sau đó là liên nhiệt đới chiếm 17,07%, cổ nhiệt đới, ôn đới và cây trồng cùng chiếm 7,32%. Sinh cảnh sống của các loài thực vật chủ yếu ở sinh cảnh vườn nhà (kí hiệu e) là nơi ghi nhận số lượng loài cao nhất, với 22 loài (chiếm 53,66%) kế đến là nương rẫy (h) với 9 loài (21,95%); rừng bị tác động (a) và ruộng là sinh cảnh có 8 loài (19,51%); Cuối cùng, thảm cây bụi (c) với 4 loài (chiếm 9,76%), rừng núi đá vôi (b) là sinh cảnh ghi nhận số lượng loài thấp nhất, chỉ với 3 loài (chiếm 7,31%). Các loài cây thuốc được dân tộc Khơ Mú sử dụng khác nhau để điều trị 11 nhóm bệnh, trong đó cây thuốc chữa bệnh về đau mắt đỏ chiếm tỷ lệ cao nhất về số loài là 16 loài (39,02%). Trong các bộ phận được sử dụng làm thuốc lá được sử dụng nhiều nhất chiếm 48,78%. Nơi phân bố cây thuốc ở các dạng sinh cảnh như: ở rừng, nương rẫy, ven đường, vườn nhà, thảm cây bụi, khe nước ẩm. Đã xác định được 1 loài cây thuốc (chiếm 2,44%) có nguy cơ bị đe dọa được ghi trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và trong Nghị định 84/2021/NĐ-CP. Đây là loài có số cá thể còn ít nên cần có những chính sách ưu tiên bảo tồn và phát triển.