Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới
Tạp chí của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Tên cũ: Tạp chí Nghiên cứu Con người: https://vjol.in Tạp chí Nghiên cứu Gia đình và Giới: : https://ifgs.vass.gov.vn/journal/Journal-of-Family-and-Gender-Studies--English-version-.html
TỔNG MỤC LỤC TẠP CHÍ NGHIÊN CỨU CON NGƯỜI, GIA ĐÌNH VÀ GIỚI NĂM 2025
Quá trình phát triển nguồn nhân lực tỉnh Bình Phước giai đoạn 1997 - 2010 dưới góc nhìn lịch sử
Tóm tắt: Sau khi tái lập vào năm 1997, tỉnh Bình Phước đối mặt với nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, chất lượng dân trí và năng lực đội ngũ lao động, nhất là trong bối cảnh toàn quốc đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 1997 - 2010, Bình Phước xác định nguồn nhân lực là yếu tố then chốt, có vai trò quyết định đối với quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế và hội nhập. Bài viết này tập trung trình bày bối cảnh lịch sử ngày đầu tái lập; Chủ trương, chính sách của Trung ương và Đảng bộ tỉnh về phát triển nguồn nhân lực; Thực trạng nguồn nhân lực tỉnh Bình Phước giai đoạn 1997 - 2010.
Tác động của chuyển đổi số đến quan hệ giới trong gia đình Việt Nam hiện nay: Vấn đề và một số khuyến nghị chính sách
Tóm tắt: Bài viết phân tích những tác động của chuyển đổi số đến quan hệ giới trong gia đình Việt Nam hiện nay, từ đó chỉ ra những biến đổi trong phân công lao động, quyền ra quyết định, giao tiếp nội bộ và các mối quan hệ liên thế hệ. Dưới ảnh hưởng của công nghệ, một số biểu hiện bất bình đẳng giới có xu hướng giảm bớt, song cũng đồng thời xuất hiện các hình thức bất bình đẳng mới, đặc biệt với phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi. Chuyển đổi số tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với việc xây dựng gia đình bình đẳng, dân chủ, tiến bộ. Từ các phân tích, bài viết đề xuất một số định hướng chính sách và hành động nhằm lồng ghép vấn đề giới vào quá trình số hóa đời sống gia đình, góp phần thúc đẩy công bằng giới và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.
Thực trạng khác biệt giới trong sử dụng các thiết bị công nghệ số
Tóm tắt: Dựa trên các tư liệu khảo sát năm 2024 tại 3 tỉnh Bắc Kạn, Phú Yên và Cần Thơ trong khuôn khổ đề tài cấp Bộ do Học viện Phụ nữ Việt Nam chủ trì, bài viết phân tích sự khác biệt giới trong việc sử dụng thiết bị công nghệ số. Kết quả cho thấy, điện thoại và ti vi thông minh là hai thiết bị được sử dụng phổ biến nhất, trong đó nữ giới có xu hướng sử dụng điện thoại nhiều hơn nam giới. Có sự khác biệt rõ nét về giới trong mục đích và mức độ sử dụng: nữ giới chủ yếu sử dụng cho mục đích giải trí, kết nối và giao tiếp, mua sắm trực tuyến, thanh toán điện tử, trong khi nam giới ưu tiên cho các mục đích giải trí, làm việc, thủ tục hành chính, đọc báo và du lịch. Nữ giới có xu hướng sử dụng các ứng dụng liên quan đến tin nhắn, mạng xã hội, ngân hàng trực tuyến, trong khi nam giới thiên về các ứng dụng học tập, quản lý thời gian, bản đồ và du lịch. Về trình độ kỹ năng số, cả nam và nữ đều thành thạo các kỹ năng cơ bản, tuy nhiên nam giới thành thạo hơn trong các kỹ năng nâng cao, trong khi nữ giới thể hiện sự thành thạo hơn trong các kỹ năng bảo vệ dữ liệu và vận hành thiết bị cơ bản. Nữ giới gặp nhiều khó khăn hơn nam giới khi sử dụng các thiết bị công nghệ số.
Thách thức trong giáo dục đối với trẻ em người dân tộc thiểu số ở nước ta
Tóm tắt: Dựa trên phân tích số liệu điều tra cấp quốc gia, số liệu cấp tỉnh và nghiên cứu định tính, bài viết chỉ ra những thách thức mà trẻ em người dân tộc thiểu số (DTTS) phải đối mặt trên phương diện giáo dục phổ thông. Mặc dù đã có nhiều hỗ trợ từ nhà nước nhưng vẫn tồn tại khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa trẻ em người DTTS so với mặt bằng chung của cả nước. Cơ hội học tập bậc cao của nhóm trẻ em này vì thế vẫn còn hạn chế. Điều kiện kinh tế, môi trường sống, cơ sở vật chất trong trường học, điều kiện học tập, rào cản về ngôn ngữ, định kiến về giới là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thực tế này.
Các yếu tố xã hội tác động đến ý định sinh con ở Việt Nam: góc nhìn từ lý thuyết xã hội học
Tóm tắt: Bài viết này phân tích các yếu tố xã hội tác động đến mức sinh thấp ở Việt Nam dựa trên hướng tiếp cận sinh đẻ như một hành vi xã hội có tính chiến lược. Các nhân tố xã hội được lựa chọn phân tích bao gồm: (1) Giá trị con cái và nguồn lực gia đình; (2) Vị thế xã hội và chiến lược sống; (3) Nhận thức về bình đẳng giới. Việc lựa chọn này dựa trên ba lý thuyết xã hội học chủ đạo được sử dụng trong bài: lựa chọn hợp lý; vị thế và vai trò xã hội; vai trò giới. Các lý thuyết xã hội học này vốn cho phép liên kết các kết quả nghiên cứu ở Việt Nam vào một khung phân tích chung, đồng thời cũng thể hiện một cách tiếp cận mới thông qua việc tích hợp ba khung lý thuyết xã hội học. Phân tích trong bài viết cũng sử dụng mức sinh như chỉ báo kết cục, nhưng trọng tâm là giải thích các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn sinh con.
Quan điểm của Mary Wollstonecraft về tình yêu và hôn nhân trong tác phẩm A Vindication of the Rights of Woman
Tóm tắt: Bài viết phân tích quan điểm của Mary Wollstonecraft về tình yêu, hôn nhân và bình đẳng giới trong tác phẩm A Vindication of the Rights of Woman (Minh chứng cho những quyền của phụ nữ) (năm 1792). Wollstonecraft phê phán mô hình tình yêu lãng mạn, đề cao lí trí, tình bạn và sự tôn trọng lẫn nhau trong mối quan hệ vợ chồng. Nghiên cứu xem xét bối cảnh lịch sử - xã hội cuối thế kỉ 18 ở Anh, làm rõ những thách thức mà Wollstonecraft phải đối mặt khi đề xuất lí tưởng hôn nhân bình đẳng. Phân tích cách Wollstonecraft kết nối tình yêu, hôn nhân với sự phát triển cá nhân và bình đẳng giới, đồng thời so sánh quan điểm của bà với các lí thuyết nữ quyền đương đại. Thông qua phân tích nội dung và phương pháp tiếp cận lịch sử, nghiên cứu khẳng định giá trị của tác phẩm trong việc thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng mối quan hệ hôn nhân lành mạnh.
Văn hóa gia đình và định hướng xây dựng môi trường văn hóa gia đình ở cơ sở hiện nay
Tóm tắt: Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường đầu tiên và bền bỉ nhất trong hành trình hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, qua đó bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, cấu trúc gia đình Việt Nam biến đổi nhanh chóng, vừa mở ra cơ hội vừa đặt ra thách thức đối với nền tảng giá trị và môi trường văn hóa gia đình. Bài viết tổng thuật khái niệm, cấu phần của văn hóa gia đình; cập nhật một số chỉ báo thực chứng gần đây về quy mô, tỉ lệ bạo lực đối với phụ nữ trong hôn nhân và các vấn đề liên quan; rà soát khung chủ trương, pháp luật hiện hành và đề xuất định hướng nội dung và nhóm giải pháp xây dựng môi trường văn hóa gia đình ở cơ sở theo hướng ấm no, tiến bộ, bình đẳng, hạnh phúc, phù hợp yêu cầu phát triển bền vững hiện nay.
Thanh âm tâm thức - một cách tiếp cận của triết học về chiều sâu của ý thức
Tóm tắt: “Thanh âm tâm thức” được đặt ra như một ẩn dụ triết học để tiếp cận bản chất của ý thức con người, gợi mở khả năng lắng nghe những rung động tinh vi của đời sống nội tâm. Từ truyền thống phương Đông với những suy tư về tâm, tính và sự giác ngộ, cho đến hiện tượng học và hiện sinh phương Tây với nỗ lực giải minh kinh nghiệm sống và sự hiện diện, nhiều luận điểm đa dạng được triển khai nhằm làm rõ sự vận hành nội tại của ý thức, những vang vọng tinh thần và chiều sâu nội tâm vốn thường bị che khuất trong nhịp sống hiện đại. Qua đó, việc nghiên cứu ý thức được khẳng định không chỉ ở bình diện nhận thức luận, mà còn như một con đường nhân sinh, gắn với khát vọng tự do, sự thức tỉnh bản ngã và khả năng giải phóng con người trước những ràng buộc xã hội, tinh thần và văn hóa trong bối cảnh đương đại.
Phát triển con người ở Trung Quốc và ở Việt Nam giai đoạn 1995 - 2025 qua dữ liệu của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP)
Tóm tắt: Trước năm 1980, cả hai quốc gia Trung Quốc và Việt Nam đều chìm trong tất cả các tiêu chuẩn của tình trạng đói nghèo và chậm phát triển. Cách mạng văn hóa ở Trung Quốc và khủng hoảng kinh tế - xã hội ở Việt Nam đã ảnh hưởng nặng nề đến sự phát triển con người (PTCN). Bằng đường lối “Khai phóng” và “Đổi mới”, từ giữa những năm 80 (thế kỷ XX), Trung Quốc bắt đầu “trỗi dậy” và Việt Nam bắt đầu phát triển. Với tốc độ tăng trưởng trên 10% trong suốt 30 năm, Trung Quốc thực sự trở thành cường quốc có tốc độ phát triển nhanh và ngoạn mục. Năm 2010, kinh tế Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản để giành vị trí thứ hai thế giới. Năm 2009, Việt Nam cũng bước vào ngưỡng đầu tiên của thu nhập trung bình. Trong mối quan hệ nhân quả với sự biến động kinh tế - xã hội, thực trạng PTCN ở Trung Quốc và ở Việt Nam 30 năm qua, giai đoạn 1995 - 2025, trên thực tế đã đạt tới những thành tựu mà trước đây không nhiều người dám mơ ước. Con người kinh tế, con người sinh học, con người văn hóa, v.v. ở Trung Quốc và ở Việt Nam đều có những biến chuyển tích cực. Năm 2014, Trung Quốc trở thành một trong số 52 quốc gia đạt tiêu chuẩn “PTCN cao” (High Human Development). Sau đó 6 năm, năm 2020, Việt Nam cũng đạt chuẩn này. Năm 2025, chỉ số hạnh phúc của người Trung Quốc đã xếp hạng thứ 68 và Việt Nam xếp hạng thứ 46 trong số 143 quốc gia được khảo sát - tức là ở mức độ khá cao của châu Á và thế giới.
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 3(03) 2025
Nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong phát triển con người Việt Nam hiện nay - quan điểm, định hướng và giải pháp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
Tóm tắt: Bài viết nêu 11 nội dung căn bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và phát triển con người (PTCN): nội hàm và ngoại diên bao trùm từ con người nhân loại đến con người cá nhân; bản chất con người phần lớn là do giáo dục, giải phóng con người về chính trị là trước hết; giải phóng con người về kinh tế; về văn hóa; về lao động; về xã hội; giải phóng sức sáng tạo; PTCN toàn diện; hiện thực hóa quyền con người; con người là trung tâm, là động lực, là mục tiêu, là chủ thể. Tiếp đó, bài viết nêu nội hàm của thời kỳ mới với bối cảnh mới trong nước với 5 nội dung và bối cảnh quốc tế cũng bao hàm 5 nội dung khác nhau. Trên cơ sở đó, bài viết nêu 7 định hướng giải pháp chủ yếu nhằm nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng và PTCN Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045: Thứ nhất, tiếp tục nâng cao nhận thức; Thứ hai, đổi mới phương thức học tập, vận dụng và phát triển sáng tạo; Thứ ba, tiếp thu và vận dụng có chọn lọc các tư tưởng tiến bộ; Thứ tư, quyết liệt đột phá mạnh vào những điểm nghẽn; Thứ năm, đột phá trong thể chế xây dựng và PTCN; Thứ sáu, xây dựng hệ giá trị con người; Thứ bảy, 6 giải pháp cụ thể đối với đảng viên và các tổ chức Đảng.
Tổng quan các nghiên cứu về tiếp cận việc làm của cộng đồng LGBT
Tóm tắt: Bài viết tổng hợp về thực trạng tiếp cận việc làm của cộng đồng LGBT (nhóm người đồng tính, song tính và chuyển giới tính) qua các công trình nghiên cứu hiện có. Các nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt trong tiếp cận việc làm trong từng nhóm, cụ thể là nhóm người chuyển giới gặp khó khăn hơn trong xin việc làm, trả lương hay cơ hội thăng tiến. Đồng thời, bài viết cũng phân tích các rào cản trong tiếp cận dịch vụ việc làm của cộng đồng LGBT, theo đó kỳ thị và phân biệt đối xử được xem là rào cản lớn đối với nhóm này. Trên cơ sở các phân tích trên, bài viết cũng đưa ra những gợi mở cho các hướng nghiên cứu tiếp theo về việc làm của cộng đồng LGBT.
Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ xây dựng mô hình thư viện số dùng chung cho thư viện đại học Việt Nam
Tóm tắt: Mô hình thư viện số dùng chung giữa các trường đại học là xu hướng tất yếu nhằm tối ưu nguồn lực và nâng cao chất lượng đào tạo nghiên cứu trong bối cảnh chuyển đổi số. Nghiên cứu khảo sát 500 cán bộ thuộc 88 thư viện đại học, cho thấy đội ngũ có nền tảng nghiệp vụ tốt nhưng còn hạn chế về ngoại ngữ, an ninh thông tin và khả năng liên thông hệ thống. Nhu cầu đào tạo tập trung vào nghiệp vụ thư viện số, công nghệ thông tin, kỹ năng mềm, quản trị, ngoại ngữ và pháp lý - bản quyền. Bài viết đề xuất ba nhóm giải pháp: đổi mới chương trình đào tạo liên ngành gắn thực tiễn; bồi dưỡng chuyên sâu về công nghệ thông tin, chuẩn hóa dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và quản trị bản quyền; xây dựng mạng lưới nhân lực liên trường. Kết quả hướng tới hình thành hệ sinh thái thư viện số hiện đại, bền vững, phục vụ lâu dài cho giáo dục đại học Việt Nam.
Biến đổi sinh kế của người Hmông ở xã Mường Lống, tỉnh Nghệ An từ sau Đổi mới 1986 đến nay
Tóm tắt: Từ sau công cuộc Đổi mới năm 1986, sinh kế của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, trong đó có người Hmông, đã có nhiều biến đổi sâu sắc dưới tác động của các chính sách phát triển kinh tế - xã hội và quá trình hội nhập. Dựa trên nghiên cứu trường hợp người Hmông tại xã Mường Lống, tỉnh Nghệ An, bài viết phân tích sự chuyển đổi từ canh tác nương rẫy sang nông nghiệp định canh và từ sản xuất tự cung tự cấp sang các chiến lược sinh kế đa dạng. Các hình thức sinh kế mới bao gồm mở rộng chăn nuôi, buôn bán gia súc, di cư lao động và du lịch cộng đồng (DLCĐ). Bài viết nhấn mạnh vai trò của chính sách nhà nước, điều kiện địa phương và mạng lưới xã hội tộc người trong việc định hình sinh kế. Qua đó cho thấy, bên cạnh những cơ hội kinh tế mới, quá trình chuyển đổi sinh kế cũng đặt ra các thách thức đối với phát triển bền vững.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự kế thừa nghề nghiệp trong gia đình tại làng nghề truyền thống ở Việt Nam: trường hợp tỉnh Thanh Hóa
Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình kế thừa nghề nghiệp giữa các thế hệ trong gia đình tại ba làng nghề truyền thống tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam, gồm làng đúc đồng Trà Đông, làng chiếu cói Nga Sơn và làng đá mỹ nghệ Nhồi. Dựa trên khung lý thuyết về di động xã hội của Sabura Yasuda, lý thuyết vốn văn hóa của Pierre Bourdieu và tiếp cận lựa chọn hợp lý, nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng (khảo sát 300 hộ dân làm nghề) và định tính (quan sát, phân tích tài liệu) để đo lường chỉ số di động xã hội và xác định các yếu tố tác động đến mức độ kế thừa nghề giữa cha và con. Kết quả cho thấy xu hướng suy giảm tỉ lệ kế thừa nghề ở thế hệ thứ ba, cùng với sự gia tăng mạnh của chỉ số Yasuda và tỉ lệ di động tuần hoàn. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến quyết định kế nghiệp bao gồm: sự biến đổi cơ cấu kinh tế - xã hội, tác động của chính sách phát triển làng nghề, phân công lao động theo giới, vai trò của nghệ nhân, mức độ cơ giới hóa sản xuất và khả năng tích hợp du lịch. Nghiên cứu góp phần làm rõ bức tranh di động nghề nghiệp trong bối cảnh hiện đại hóa nông thôn, đồng thời gợi mở những hàm ý chính sách nhằm phục hồi và phát triển bền vững các làng nghề truyền thống ở Việt Nam.
Cảm nhận hạnh phúc của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long
Tóm tắt: Mục đích của bài viết là phân tích cảm nhận của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long về hạnh phúc từ quan niệm cho đến trong hiện thực. Bài viết đã sử dụng phương pháp khảo sát xã hội học với 600 người dân được lựa chọn ngẫu nhiên thuộc thành phố Cần Thơ và các tỉnh Tiền Giang (nay là tỉnh Đồng Tháp), Sóc Trăng (nay là thành phố Cần Thơ) và Cà Mau. Bài viết phân tích việc đánh giá cảm nhận của người dân thông qua chiều cạnh quan niệm của người dân về các yếu tố cấu thành hạnh phúc và cảm nhận về mức độ hạnh phúc. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sức khỏe, công việc và thu nhập, mối quan hệ gia đình và bạn bè là những yếu tố quan trọng tạo nên hạnh phúc của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long, bên cạnh các yếu tố khác. Mức độ hạnh phúc của người dân đồng bằng sông Cửu Long ở mức độ tương đối hạnh phúc trở lên nhưng càng lên cao thì mức độ hạnh phúc có xu hướng giảm. Cảm nhận này của người dân có sự khác nhau ở các đặc trưng nhân khẩu học. Phát hiện này có ý nghĩa quan trọng đối với xây dựng chiến lược phát triển của người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới.
Giá trị văn hóa, con người vùng đất Bình Định: truyền thống và hiện đại
Tóm tắt: Bài viết phân tích các giá trị văn hóa đặc sắc và phẩm chất con người tiêu biểu của vùng đất Bình Định, từ truyền thống đến hiện đại. Sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp, bài viết tổng hợp, phân tích các giá trị văn hóa, con người truyền thống của vùng đất này, gồm: yêu nước, nhân nghĩa, thượng võ, tôn văn, cần cù, “thàng hậu” (một từ địa phương chỉ sự ngay thẳng đi đôi với lòng nhân hậu). Đồng thời, đánh giá xu hướng biến đổi các giá trị văn hóa, con người trong bối cảnh hiện nay. Trên cơ sở đó, đề xuất một số khuyến nghị nhằm giữ gìn và phát huy các giá trị quý báu và truyền thống tốt đẹp của văn hóa, con người vùng đất Bình Định trong bối cảnh hiện đại.
Một số vấn đề về chống đồng hóa văn hóa thời kì Bắc thuộc - bài học kinh nghiệm đối với bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam hiện nay
Tóm tắt: Văn hóa Việt Nam, với cội nguồn từ nhà nước Văn Lang - Âu Lạc, luôn gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước và tinh thần cộng đồng. Trong suốt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, người Việt đã duy trì được nếp sống bản địa và giá trị đạo đức đặc trưng, đủ sức đẩy lùi chính sách đồng hóa văn hóa và sự thống trị của ngoại bang. Bài viết luận giải phương thức bảo vệ văn hóa, tư tưởng và chống lại mưu đồ đồng hóa văn hóa người Việt trong thời kì này, làm nổi bật sức mạnh tự cường của dân tộc; từ đó rút ra những kinh nghiệm quý báu để bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa Việt Nam hiện nay.
Luận bàn về sự tha hóa con người từ cách tiếp cận của Các Mác
Tóm tắt: Bài viết tìm hiểu một chủ đề tranh luận sôi nổi trong nghiên cứu triết học - sự tha hóa con người với mục đích làm rõ nội dung cơ bản của sự tha hóa con người và rút ra ý nghĩa của nó với phát triển con người từ góc nhìn triết học Các Mác. Vận dụng phương pháp luận của triết học phê phán mác-xít, tác giả nhận thấy rằng con người sống bằng sản phẩm của lao động. Bản chất sáng tạo, tự do của con người được khẳng định thông qua lao động và sản phẩm lao động. Xã hội không những là kết quả lao động sản xuất sản phẩm của con người mà còn là kết quả trao đổi sản phẩm giữa những con người (trao đổi xã hội). Bản chất của con người là sáng tạo, tự do và bản chất xã hội là công bằng, bình đẳng. Tuy nhiên, sự tha hóa con người còn biểu hiện ra là sự phủ định con người, tức con người bị tha hóa trong lao động sản xuất sản phẩm và trong trao đổi xã hội. Việc nhận thức đúng về sự tha hóa con người là cơ sở phát triển con người hiện nay.
Sự hội tụ giữa tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh và triết lý giáo dục thế kỉ XXI
Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa với sự chuyển biến sâu rộng của nền giáo dục thế giới trong thế kỉ XXI, việc xác lập một triết lý giáo dục nhân văn, khai phóng, sáng tạo và hướng tới phát triển bền vững trở thành yêu cầu cấp bách. Triết lý giáo dục hiện đại không chỉ khẳng định vai trò trung tâm của người học, mà còn đề cao việc hình thành năng lực thích ứng, tư duy phản biện và tinh thần trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân trong thế giới biến động không ngừng. Trong lịch sử phát triển tư tưởng Việt Nam, Hồ Chí Minh với những quan điểm sâu sắc về nội dung, mục tiêu, phương pháp giáo dục con người toàn diện đáp ứng cách mạng xã hội chủ nghĩa vẫn giữ nguyên giá trị và sức sống mạnh mẽ. Bài viết này tập trung phân tích sự hội tụ giữa tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh và triết lý giáo dục thế kỉ XXI, làm rõ những điểm tương đồng trong quan niệm về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục, đồng thời đánh giá ý nghĩa của sự hội tụ này đối với công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam hiện nay.
Nghiên cứu gia đình và giới ở Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới và một số định hướng nghiên cứu trong thời gian tới
Tóm tắt: Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (viết tắt là Viện) chính thức thành lập từ tháng 4/2025 trên cơ sở hợp nhất từ Viện Nghiên cứu Con người (thành lập năm 1999) và Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (thành lập năm 1987). Ngay từ khi mới thành lập, nghiên cứu về chủ đề gia đình và giới đã là nội dung trọng tâm của Viện. Trong gần 40 năm qua, Viện đã thực hiện nhiều chương trình, dự án nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan tới gia đình và giới. Trên cơ sở tổng hợp các công trình nghiên cứu công bố của Viện, bài viết này phân tích một số kết quả nghiên cứu về gia đình và giới do Viện tiến hành trong gần 40 năm qua. Bài viết nêu lên những đóng góp chính của Viện vào việc truyền thụ kiến thức cũng như tư vấn xây dựng chính sách thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng gia đình Việt Nam vững mạnh. Đồng thời, trước thực tiễn đặc điểm gia đình và giới ở Việt Nam không ngừng biến đổi dưới tác động của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, và gần đây là quá trình chuyển đổi số và hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng, bài viết nêu lên một số định hướng nghiên cứu và tư vấn chính sách về gia đình và giới trong thời gian tới, nhằm phục vụ tốt nhất cho sự nghiệp đổi mới của đất nước.
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 2(02) 2025
Mục lục Tạp chí Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới số 1(01) 2025
Năng lực tài chính trong giảm nghèo bền vững của hộ gia đình người Mường ở tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam
Tóm tắt: Nghiên cứu này phân tích năng lực tiếp cận và sử dụng hiệu quả nguồn vốn tài chính của hộ gia đình người Mường tại tỉnh Thanh Hóa và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực này trong mối quan hệ với giảm nghèo bền vững. Sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết quả phân tích 1200 đại diện hộ gia đình và dữ liệu phỏng vấn sâu cho thấy, khả năng tiếp cận vốn chính sách tương đối thuận lợi, hiệu quả sử dụng vốn của hộ nghèo lại rất hạn chế. Các yếu tố cốt lõi cản trở năng lực tiếp cận và sử dụng nguồn vốn hiệu quả gồm trình độ học vấn thấp, thiếu kĩ năng sản xuất và các rào cản tâm lí. Ngược lại, hộ thoát nghèo thể hiện năng lực sử dụng vốn tốt hơn. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp chính sách tích hợp, nhấn mạnh việc lồng ghép hỗ trợ tín dụng với nâng cao vốn con người và hỗ trợ kĩ thuật để thúc đẩy giảm nghèo bền vững.
Quan điểm tái hôn của nam giới và nữ giới sau ly hôn (qua nghiên cứu định tính tại Hà Nội)
Tóm tắt: Dựa trên dữ liệu nghiên cứu định tính của Nhiệm vụ cấp cơ sở: Quan điểm và dự định tái hôn của nam giới và nữ giới sau ly hôn (nghiên cứu tại Hà Nội), bài viết phân tích quan điểm tái hôn của nam giới và nữ giới sau ly hôn. Bài viết vận dụng cách tiếp cận giới (GAD) và lựa chọn 6 trường hợp có chất lượng nhất trên tổng 30 mẫu nghiên cứu để phân tích. Kết quả cho thấy nam giới và nữ giới khi nhìn từ góc độ giới các cá nhân đều ủng hộ việc tái hôn, nhưng ở vị trí cá nhân chưa sẵn sàng tái hôn và chưa đưa ra thời điểm cụ thể tái hôn, phần lớn do còn ưu tiên chăm lo con cái.
Tác động của thiên tai đến cơ hội học tập của trẻ em dân tộc thiểu số
Tóm tắt: Bài viết phân tích tác động đa chiều của thiên tai đối với cơ hội học tập của trẻ em dân tộc thiểu số (DTTS) tại xã Trường Xuân, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình (cũ) (nay là xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị) trên cơ sở dữ liệu định tính thu thập qua 28 phỏng vấn sâu (PVS) và 02 thảo luận nhóm (TLN) kết hợp phân tích các nguồn dữ liệu thứ cấp. Kết quả chỉ ra rằng, thiên tai không chỉ gây hư hại đến cơ sở hạ tầng, trang thiết bị học tập mà còn làm gián đoạn thời gian học, suy giảm điều kiện vệ sinh, an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh. Thiên tai cũng làm ảnh hưởng đến sinh kế hộ gia đình, gia tăng gánh nặng lao động trẻ em đặc biệt đối với trẻ em gái. Bên cạnh đó, các yếu tố như khoảng cách địa lý, kinh tế và văn hóa - xã hội cũng góp phần làm trầm trọng thêm những khác biệt về giới và dân tộc trong tiếp cận giáo dục của trẻ em. Bài viết cung cấp những luận chứng khoa học quan trọng cho việc thiết kế chính sách và chương trình can thiệp nhằm bảo đảm quyền học tập bình đẳng, tăng cường năng lực thích ứng và phục hồi của trẻ em nói chung và trẻ em DTTS trong bối cảnh thiên tai diễn biến ngày càng phức tạp.
Nhận thức, thái độ và hoạt động liên kết sản xuất lúa gạo của nông dân tại một xã tỉnh Hưng Yên
Tóm tắt: Bài viết phân tích nhận thức, thái độ và hoạt động của nông dân về liên kết sản xuất lúa gạo của 200 hộ nông dân tại xã Hưng Hà, tỉnh Hưng Yên (khảo sát năm 2025), sử dụng các phương pháp định lượng. Kết quả cho thấy, nhận thức của nông dân về sự cần thiết của liên kết ở mức trung bình, trong đó nam giới, người trẻ, học vấn cao, mức sống khá và tham gia tổ chức xã hội có nhận thức tích cực hơn. Lợi ích liên kết chủ yếu được nhìn nhận ở khâu đầu vào sản xuất, trong khi niềm tin vào tiêu thụ và xây dựng thương hiệu còn hạn chế. Nông dân có xu hướng hài lòng hơn với các liên kết truyền thống (họ hàng, láng giềng) so với hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp. Phân tích hồi quy logistic chỉ ra rằng học vấn, tiếp cận tín dụng, tham gia tổ chức xã hội (TCXH), thái độ tích cực, niềm tin và vai trò HTX có liên quan đến khả năng tham gia liên kết. Do đây là nghiên cứu trường hợp, kết quả mang tính gợi mở và cần được kiểm chứng thêm trên quy mô lớn hơn.
Quan điểm Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa con người và vũ khí trong hoạt động quân sự, vận dụng trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay
Tóm tắt: Chủ tịch Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng vĩ đại, nhà chiến lược quân sự thiên tài của dân tộc, Người đã đặt nền móng cho việc xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, nền quốc phòng toàn dân và nghệ thuật chiến tranh nhân dân Việt Nam trong thời đại mới. Nét đặc sắc trong tư tưởng quân sự của Người là luôn coi trọng và giải quyết tốt mối quan hệ giữa con người và vũ khí. Nhận thức và giải quyết đúng đắn mối quan hệ này là cơ sở để Đảng ta vận dụng và nâng cao sức mạnh quân sự trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay.