Tạp chí của Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi
Nepal là một trong số các quốc gia có ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sinh kế, đảm bảo an ninh lương thực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sản lượng nông nghiệp của nước này vẫn còn tương đối thấp một phần do việc áp dụng khoa học - kỹ thuật và phương thức canh tác hiện đại còn hạn chế cũng như dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu.
VAI TRÒ CỦA KIỀU HỐI TRONG NỀN KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI CỦA NEPAL
Đối với nhiều quốc gia trên thế giới, kiều hối là động lực quan trọng thúc đẩy nền kinh tế trong nước, từ đó góp phần ổn định chính trị, xã hội. Nepal là quốc gia Nam Á hằng năm nhận được lượng kiều hối lớn, đóng góp cho sự phát triển quốc gia. Thông qua phân tích tài liệu thứ cấp, bài viết làm rõ đóng góp của kiều hối đối với kinh tế, chính trị, xã hội trong nước của Nepal, qua đó cho thấy mặc dù đóng góp tích cực vào phát triển GDP và một số khía cạnh của nền kinh tế, kiều hối chưa được tận dụng hiệu quả để ổn định chính trị, xã hội trong nước.
TĂNG CƯỜNG QUAN HỆ KINH TẾ VIỆT NAM - NEPAL TRONG BỐI CẢNH MỚI
Bài viết phân tích thực trạng quan hệ kinh tế Việt Nam - Nepal, tập trung vào các lĩnh vực thương mại, đầu tư, du lịch và khuôn khổ chính sách song phương. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá mức độ phát triển hợp tác kinh tế giữa hai nước, đồng thời nhận diện các cơ hội và rào cản chủ yếu. Trên cơ sở phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu thứ cấp và phân tích chính sách, kết quả nghiên cứu cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam - Nepal hiện vẫn ở quy mô khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng, do hạn chế về kết nối hạ tầng, khung pháp lý và thông tin thị trường. Từ đó, bài viết đề xuất một số khuyến nghị nhằm tăng cường quan hệ kinh tế song phương trong thời gian tới.
HỢP TÁC KINH TẾ VIỆT NAM - NEPAL: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC
Trong bối cảnh kinh tế khu vực và toàn cầu biến động, Việt Nam thúc đẩy đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại và tìm kiếm thị trường tiềm năng tại Nam Á, trong đó Nepal là đối tác có nền tảng chính trị ổn định và tính bổ trợ về cơ cấu kinh tế. Bài viết đánh giá hợp tác kinh tế Việt Nam - Nepal thông qua phân tích SWOT và dữ liệu thứ cấp. Kết quả cho thấy quan hệ kinh tế hai nước có nền tảng thuận lợi và đã hình thành một số dòng thương mại bổ trợ, nhưng vẫn tồn tại hạn chế như quy mô giao dịch nhỏ, mất cân đối thương mại, chi phí logistics cao. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất phát triển hợp tác theo cụm sản phẩm có lợi thế, tăng cường kênh phân phối, nâng cao năng lực cạnh tranh phi giá và gắn thương mại hàng hóa với hợp tác dịch vụ nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế song phương theo hướng thực chất và bền vững.
Nepal in the process of sustainable development and climate change adaptation: Implications for cooperation with Vietnam
Nepal, a Himalayan country, is among the most climate-vulnerable nations due to its mountainous terrain, fragile ecosystems, and limited adaptive capacity. Accelerated glacier melting, glacial lake outburst floods, landslides, and increasing climate extremes are generating profound socio-economic and environmental impacts. This article employs secondary data analysis to analyze the impacts of climate change in Nepal and examine the country’s policies, models, and practical experiences in climate adaptation and sustainable development. Based on the case of Nepal, the paper draws policy-relevant lessons that may serve as valuable references for Vietnam. The study therefore proposes several implications for Vietnam - Nepal cooperation in this field.
HỢP TÁC VIỆT NAM - NEPAL TRONG PHÁT TRIỂN THỦY ĐIỆN: TRƯỜNG HỢP DỰ ÁN THỦY ĐIỆN TANAHU
Bài viết phân tích hợp tác Việt Nam - Nepal trong Dự án Thủy điện Tanahu, nhằm làm rõ vai trò của Việt Nam trong dự án, đồng thời đánh giá kết quả hợp tác và rút ra các hàm ý chính sách. Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống, dựa trên phân tích các nguồn tài liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức của Nepal, các tổ chức tài chính quốc tế và các nghiên cứu liên quan. Kết quả cho thấy Dự án Thủy điện Tanahu phản ánh mô hình hợp tác dựa trên chuyển giao năng lực kỹ thuật thông qua xuất khẩu dịch vụ tư vấn, thiết kế và thi công; qua đó giúp Nepal tăng cường năng lực kỹ thuật trong khi vẫn duy trì quyền kiểm soát chiến lược đối với các tài sản năng lượng, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong hợp tác phát triển hạ tầng năng lượng.
THÚC ĐẨY HỢP TÁC DU LỊCH VIỆT NAM - NEPAL
Du lịch là một trong những ngành công nghiệp đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế của nhiều quốc gia. Việt Nam và Nepal là hai quốc gia có bề dày lịch sử và văn hóa, đang cùng nhau củng cố mối quan hệ hữu nghị truyền thống thông qua nhiều kênh ngoại giao (Nhân Dân, 2025). Nghiên cứu này phân tích chiến lược và tiềm năng hợp tác du lịch Việt Nam - Nepal, sử dụng cách tiếp cận liên ngành giữa chính sách công và quan hệ quốc tế, kết hợp phương pháp so sánh - đối chiếu. Hai nước có tiềm năng du lịch và nền tảng chính trị vững chắc nhưng hợp tác song phương vẫn gặp nhiều hạn chế về kết nối hàng không và thủ tục hành chính. Nghiên cứu đề xuất các khuyến nghị chiến lược nhằm thúc đẩy du lịch tâm linh như “cầu nối mềm” và cải thiện hạ tầng kết nối để tối ưu hóa tiềm năng hợp tác
NĂM MƯƠI NĂM QUAN HỆ VIỆT NAM - NEPAL (1975 - 2025): TỪ SỰ GẮN KẾT TRONG PHONG TRÀO KHÔNG LIÊN KẾT ĐẾN ĐỐI TÁC ĐA PHƯƠNG
Bài nghiên cứu tập trung phân tích quan hệ Việt Nam - Nepal trong dòng chảy của ngoại giao đa phương suốt nửa thế kỷ (1975 - 2025). Trên cơ sở lý luận về vai trò của các thiết chế đa phương trong việc thiết lập chuẩn mực chung và bảo vệ lợi ích của các quốc gia tầm trung và nhỏ, bài viết làm sáng tỏ sự tương đồng trong tư duy đối ngoại của hai nước bắt nguồn từ Tinh thần Bandung và Phong trào Không liên kết (NAM). Kết quả nghiên cứu khẳng định Việt Nam và Nepal không chỉ là những đối tác truyền thống mà còn là những chủ thể tích cực trong việc xây dựng trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Đồng thời, chia sẻ tầm nhìn về một mối quan hệ đối tác chiến lược đa phương bền vững, giúp hai quốc gia giữ vững độc lập, tự chủ và thúc đẩy phát triển trong bối cảnh thế giới đa cực đầy biến động.
CHÍNH SÁCH DÂN SỐ MỚI - GÓC NHÌN TỪ TÔN GIÁO
Việt Nam đang bước vào thời kỳ già hóa dân số với tỉ suất sinh không đảm bảo mức sinh thay thế tại nhiều tỉnh, thành. Chính sách dân số mới thể hiện một bước ngoặt quan trọng trong chính sách dân số Việt Nam sau một thời gian dài. Vấn đề dân số Việt Nam không chỉ đối mặt với mức sinh thấp mà còn mất cân bằng giới tính khi sinh. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng tới chất lượng dân số, và tạo nên nhiều vấn đề xã hội. Bài viết tiếp cận quan điểm của các tôn giáo về vấn đề sinh con và chỉ ra sự phù hợp của chính sách tôn giáo mới. Triết lý tôn giáo giải quyết vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh với quan điểm tôn trọng sự sống trong sự bình đẳng của thai nhi. Thái độ của các tôn giáo có sự khác biệt về vấn đề sử dụng các biện pháp tránh thai cũng như can thiệp hỗ trợ sinh sản.
TÁI ĐỊNH VỊ LIÊN HỢP QUỐC TRONG THẾ GIỚI PHÂN MẢNH
Bằng cách tiếp cận nghiên cứu liên ngành, kết hợp phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế, bài viết chỉ ra rằng, Liên Hợp Quốc đang đứng trước những thách thức to lớn, một phần vì những điều chỉnh chính sách của các nước lớn, nhưng một phần cũng xuất phát từ chính những vấn đề nội tại của tổ chức này. Liên Hợp Quốc đang bước vào giai đoạn cần có những cải tổ mạnh mẽ để có thể thích ứng và tái định vị trong tình hình mới. Với uy tín và thế mạnh của mình, Liên Hợp Quốc chắc chắn có thể phát huy vai trò mà không một tổ chức quốc tế nào có thể so sánh, đặc biệt trong quản trị toàn cầu.
HOẠT ĐỘNG NGOẠI GIAO CÔNG CHÚNG CỦA NEPAL VÀ HÀM Ý CHO VIỆT NAM
Hoạt động ngoại giao công chúng là một công cụ chính sách đối ngoại thiết yếu để xây dựng lòng tin, hàn gắn các mối quan hệ căng thẳng, và thúc đẩy một môi trường thuận lợi cho hợp tác quốc tế. Bài viết nhằm chỉ rõ và phân tích các hoạt động ngoại giao công chúng của Nepal dựa trên 5 chủ thể của ngoại giao công chúng theo định nghĩa của Nicholas Cull (2009), bao gồm: (1) Lắng nghe; (2) Ngoại giao trao đổi; (3) Ngoại giao văn hóa; (4) Truyền thông quốc tế; (5) Vận động, từ đó rút ra một số hàm ý cho Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy, Nepal đã thành công trong việc tận dụng các lợi thế từ di sản văn hóa quốc gia để xây dựng hình ảnh quốc gia theo hướng dễ nhận diện, tuy nhiên để duy trì những nhận thức tích cực, quốc gia này cần nỗ lực để thể chế hóa và chuyên nghiệp hóa hoạt động ngoại giao công chúng.
ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG ẤN ĐỘ VÀ GỢI Ý CHO VIỆT NAM
Trên cơ sở tổng hợp và phân tích nguồn tư liệu thứ cấp, bài viết đánh giá những ưu và nhược điểm của mô hình quản trị địa phương Ấn Độ sau khi các Đạo luật Tu chính Hiến pháp lần thứ 73 và 74 được thông qua năm 1992. Kết quả bài viết cho thấy, mô hình quản trị địa phương Ấn Độ có ưu điểm trong việc tạo dựng nền móng dân chủ cơ sở rộng khắp, tăng cường tính đại diện và huy động sự tham gia của người dân vào quản trị địa phương. Tuy nhiên, hệ thống này còn những điểm hạn chế về phân quyền thực chất, kinh phí hạn hẹp, nguồn lực và năng lực của cán bộ... Mặc dù còn những bất cập, mô hình quản trị địa phương Ấn Độ được đánh giá cao về quy mô, tính bao trùm và có thể gợi mở cho Việt Nam trong quá trình tái sắp xếp đơn vị hành chính hiện nay.
ẢNH HƯỞNG CỦA KHAI THÁC DẦU MỎ ĐẾN MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI VÙNG NIGER DELTA
Vùng Niger Delta Nigeria là trung tâm khai thác dầu mỏ quan trọng, đóng góp lớn vào nền kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động khai thác dầu kéo dài đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sinh kế cộng đồng. Bài nghiên cứu này đánh giá ảnh hưởng của khai thác dầu mỏ đến môi trường và khả năng hướng tới phát triển bền vững tại vùng Niger Delta. Bằng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp, kết quả nghiên cứu cho thấy khai thác dầu mỏ dẫn đến ô nhiễm đất, nước và không khí, làm suy giảm đa dạng sinh học và sinh kế của cộng đồng địa phương. Bài viết cũng tập trung phân tích chính sách quản lý môi trường, các dự án phục hồi sinh thái và giải pháp phát triển bền vững, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về quản lý khai thác dầu hiệu quả, phục hồi môi trường và hỗ trợ cộng đồng địa phương.
HIỆP ĐỊNH KHU VỰC THƯƠNG MẠI TỰ DO LỤC ĐỊA CHÂU PHI (AfCFTA): TỔNG QUAN VÀ TRIỂN VỌNG
Hiệp định khu vực Thương mại Tự do Lục địa Châu Phi (AfCFTA) ra đời như một cột mốc quan trọng hướng tới xây dựng không gian kinh tế thống nhất trên toàn lục địa châu Phi. Bài viết sử dụng phương pháp tiếp cận định tính, kết hợp tổng quan tài liệu có hệ thống từ văn kiện AfCFTA và các nguồn dữ liệu thứ cấp tin cậy. Kết quả nghiên cứu cho thấy AfCFTA được thiết kế theo mô hình “mở và tiến hóa”, với mục tiêu vừa bao quát vừa tham vọng và nội dung thể chế đa tầng. Đồng thời, AfCFTA cũng đang đối diện với thách thức lớn về chồng chéo thể chế, chênh lệch phát triển giữa các quốc gia thành viên và hạn chế cơ sở hạ tầng. Dù vậy, triển vọng AfCFTA vẫn rộng mở, hứa hẹn thúc đẩy thương mại nội khối, mở rộng chuỗi giá trị khu vực và tạo động lực công nghiệp hóa lục địa.
CẤU TRÚC QUYỀN LỰC VÀ BÀI TOÁN BẢO TỒN NGÔN NGỮ BẢN ĐỊA Ở CHÂU PHI
Bài viết phân tích những cấu trúc quyền lực đang định hình tiến trình bảo tồn ngôn ngữ bản địa ở châu Phi trong bối cảnh hậu thuộc địa, tập trung vào giai đoạn sau năm 2010. Dựa trên khung lý thuyết quyền ngôn ngữ, phân tầng ngôn ngữ hậu thuộc địa và quản trị đa ngữ, nghiên cứu chỉ ra rằng dù nhiều quốc gia châu Phi đã đạt tiến bộ trong thể chế hóa chính sách thông qua giáo dục đa ngữ, phân quyền ngôn ngữ và ứng dụng công nghệ, tiến trình này vẫn bị giới hạn bởi di sản thuộc địa, bất bình đẳng tri thức và thiếu liên kết thể chế - cộng đồng. Các rào cản như hạn chế pháp lý, thiếu ngân sách, tâm lý “tự thuộc địa hóa” và bất bình đẳng công nghệ khiến nhiều chính sách chỉ tồn tại ở mức biểu tượng. Bài viết khẳng định rằng bảo tồn ngôn ngữ bản địa chỉ có hiệu lực khi được đặt trong chiến lược thu hẹp bất bình đẳng tri thức và mở rộng quyền tham gia của các cộng đồng nói tiếng mẹ đẻ.
ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA NHẬT BẢN QUA NGHỆ THUẬT KABUKI
Văn hóa Nhật Bản vừa mang những đặc điểm chung của văn hóa khu vực Đông Bắc Á, đồng thời vẫn thể hiện được các nét của riêng quốc gia này. Trong văn hóa Nhật Bản phải kể đến nghệ thuật diễn xuất, đặc biệt là kịch Kabuki - một loại hình sân khấu truyền thống, được biết đến rộng rãi trên thế giới. Ra đời vào đầu thế kỷ XVII và được xem như loại hình nghệ thuật dành cho giới thị dân - tầng lớp thấp trong xã hội, đến nay Kabuki đã có được vị trí quan trọng trong tổng thể văn hóa Nhật Bản. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử, bài viết cho thấy các đặc trưng văn hóa Nhật Bản được phản ánh trong loại hình sân khấu này, đó là tính tiếp thu và biến đổi các yếu tố ngoại lai, tính thế tục, sự sùng kính đối với người đứng đầu, giúp Kabuki trở thành một trong các biểu tượng văn hóa của đất nước này.
PHẬT GIÁO THÁI LAN TỪ TRUYỀN THỐNG ĐẾN HIỆN ĐẠI: VAI TRÒ CỦA TĂNG ĐOÀN TRONG CẢI CÁCH XÃ HỘI DƯỚI THỜI RAMA IV VÀ RAMA V
Bài viết phân tích vai trò của Tăng đoàn Phật giáo trong tiến trình cải cách xã hội và hiện đại hóa Thái Lan dưới thời Rama IV và Rama V. Trước áp lực của thực dân phương Tây, Phật giáo không chỉ là đối tượng cải cách mà còn trở thành công cụ xã hội quan trọng giúp củng cố vương quyền và bảo vệ bản sắc dân tộc. Rama IV, với 27 năm tu hành, đã sáng lập phái Dhammayutika Nikaya nhằm chuẩn hóa giới luật, nâng cao học thuật và loại bỏ mê tín, qua đó hình thành một Tăng đoàn kỷ luật, thích ứng với yêu cầu đổi mới. Kế thừa, Rama V ban hành Luật Tăng đoàn 1902, đưa Tăng đoàn vào khuôn khổ quản lý nhà nước, phát triển giáo dục Phật học, phổ biến chữ Thái và Pali, góp phần nâng cao dân trí. Nhờ vậy, Tăng đoàn vừa duy trì giá trị truyền thống, vừa đồng hành cùng nhà nước trong cải cách xã hội, trở thành lực lượng quyền lực mềm hỗ trợ tiến trình hiện đại hóa và bảo vệ độc lập quốc gia.
B.R.AMBEDKAR: TỪ ĐẤU TRANH CHỐNG CHẾ ĐỘ PHÂN BIỆT ĐẲNG CẤP ĐẾN PHONG TRÀO CHẤN HƯNG PHẬT GIÁO Ở ẤN ĐỘ THẾ KỶ XX
Bằng cách tiếp cận lịch sử và phân tích tài liệu thứ cấp, bài viết chỉ ra rằng, B.R.Ambedkar là một trong những nhà cải cách xã hội nổi tiếng của Ấn Độ thế kỷ XX và có nhiều đóng góp to lớn trong cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt đẳng cấp, xây dựng một xã hội mới bình đẳng giữa các tầng lớp, giai cấp. Trên hành trình đấu tranh chống lại chế độ phân biệt đẳng cấp, B.R.Ambedkar thấy ở Phật giáo những giáo lý phù hợp với mục tiêu của mình nên đã từ bỏ Hindu giáo, đi theo Phật giáo và trở thành một nhà truyền đạo thực thụ, góp phần đưa Phật giáo phát triển trở lại trên chính mảnh đất quê hương Ấn Độ sau một thời gian dài bị quên lãng. Những đóng góp của B.R.Ambedkar trong đấu tranh chống chế độ phân biệt đẳng cấp, phong trào chấn hưng Phật giáo đã khiến ông trở thành một trong những con người vĩ đại ở Ấn Độ.
PHÁT TRIỂN NĂNG LƯỢNG MẶT TRỜI TẠI PAKISTAN: THỰC TRẠNG VÀ TRIỂN VỌNG ĐẾN NĂM 2030
Trong bối cảnh toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và đảm bảo an ninh năng lượng, Pakistan nổi lên là một trong những quốc gia Nam Á có tiềm năng lớn để phát triển năng lượng mặt trời. Bài viết phân tích bối cảnh, thực trạng và thách thức về phát triển năng lượng mặt trời ở Pakistan, đồng thời dự báo triển vọng đến năm 2030. Kết quả cho thấy, Pakistan đang từng bước chuyển đổi cơ cấu năng lượng theo hướng xanh và bền vững dựa trên tiềm năng lớn về lượng ánh sáng mặt trời và định hướng, chính sách phát triển của chính phủ cũng như nhu cầu cấp thiết về sử dụng năng lượng của người dân. Pakistan là một trong các quốc gia có tốc độ gia tăng tổng công suất lắp đặt về năng lượng mặt trời nhanh nhất thế giới và hướng tới mục tiêu đạt 30% tổng nguồn năng lượng và 60% công suất điện năng từ nguồn tái tạo, chủ yếu là nguồn năng lượng mặt trời vào năm 2030.
ĐẶC ĐIỂM CỦA MÔ HÌNH QUẢN TRỊ ĐỊA PHƯƠNG Ở ẤN ĐỘ SAU TU CHÍNH HIẾN PHÁP 1992
Quản trị địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy dân chủ cơ sở. Ở Ấn Độ, từ khi độc lập năm 1947 đến nay, hệ thống chính trị đã có sự dịch chuyển theo hướng xây dựng một hệ thống chính quyền địa phương hiện đại. Năm 1992, Ấn Độ thông qua Tu chính Hiến pháp lần thứ 73 và 74 theo đó mô hình quản trị địa phương ba cấp được thiết lập ở nông thôn và thành thị. Trên cơ sở tổng hợp và phân tích nguồn tư liệu thứ cấp, bài viết phân tích một số đặc điểm nổi bật của mô hình quản trị địa phương Ấn Độ từ năm 1992 đến nay. Bài viết khẳng định, mô hình quản trị địa phương Ấn Độ có những đặc điểm nổi bật: tính pháp lý và thể chế vững chắc; tính đại diện và bao trùm cao; phân quyền vừa theo chiều dọc vừa theo chiều ngang; tính phân hóa theo bang; và phụ thuộc tài chính và nhân lực vào cấp trên.
THỎA THUẬN PHÒNG THỦ TƯƠNG HỖ CHẾN LƯỢC PAKISTAN - SAUDI ARABIA: BỐI CẢNH, NỘI DUNG VÀ TÁC ĐỘNG
Ngày 17 tháng 9 năm 2025, Pakistan và Saudi Arabia ký kết Thoả thuận Phòng thủ Tương hỗ Chiến lược, đánh dấu mốc quan trọng trong tăng cường quan hệ giữa hai quốc gia. Sự kiện này đã thu hút sự quan tâm của dư luận quốc tế, bởi nó không chỉ cho thấy xu hướng các quốc gia tìm kiếm các bảo đảm an ninh mới trong bối cảnh cục diện thế giới, khu vực biến động khó lường, mà còn có thể định hình lại cấu trúc an ninh ở khu vực Nam Á và Trung Đông. Bài viết phân tích thoả thuận Pakistan - Saudi Arabia từ khía cạnh bối cảnh, động cơ ký kết, nội dung và những tác động đến quan hệ quốc tế. Bài viết chỉ ra rằng, thỏa thuận giữa Pakistan và Saudi Arabia phản ánh xu hướng tìm kiếm các bảo đảm an ninh mới thông qua tăng cường sức mạnh quân sự và phòng thủ tập thể, kể cả vận dụng khả năng răn đe bằng vũ khí hạt nhân, có khả năng dẫn tới những thay đổi trong môi trường an ninh khu vực Nam Á và Trung Đông.
CHỦ NGHĨA THỰC DÂN VÀ HỆ QUẢ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở CHÂU PHI
Bài viết này tập trung làm rõ nguồn gốc, đặc điểm, quá trình phát triển của chủ nghĩa thực dân ở châu Phi, đồng thời phân tích những hệ quả kinh tế - xã hội mà di sản này để lại cho các quốc gia sau độc lập. Sự phát triển của chủ nghĩa thực dân thể hiện ở ba đặc điểm chính: tính đa dạng, lan tỏa và bền vững, ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của đời sống châu Phi, từ phân chia lãnh thổ, thể chế chính trị đến cấu trúc kinh tế đơn ngành. Hậu quả là, các quốc gia châu Phi sau độc lập vẫn phải đối mặt với sự lệ thuộc kinh tế, bất ổn chính trị và những thách thức trong công cuộc hiện đại hóa. Bài viết kết luận rằng, để đạt được phát triển bền vững, châu Phi cần từng bước thoát khỏi di sản thuộc địa, xây dựng nền kinh tế tự chủ và thiết lập trật tự phát triển độc lập.
KINH NGHIỆM TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG THỰC PHẨM HALAL CỦA ĐÀI LOAN (TRUNG QUỐC) VÀ GỢI Ý CHO VIỆT NAM
Mặc dù với dân số theo Islam giáo chiếm tỉ lệ rất nhỏ song gần đây, Đài Loan (Trung Quốc) liên tục xếp trong danh sách các điểm đến du lịch thân thiện với người Islam giáo hàng đầu thế giới ngoài Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC). Do chú trọng phát triển thị trường thực phẩm Halal nội địa và lấy xuất khẩu hàng hóa, trong đó có thực phẩm Halal là một trong những chiến lược phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, nghiên cứu trường hợp điển hình để phân tích và đánh giá kinh nghiệm tiếp cận thị trường thực phẩm Halal - trường hợp của Đài Loan (Trung Quốc). Nghiên cứu chỉ ra rằng, từ chính quyền, hiệp hội cho đến giới doanh nghiệp ở Đài Loan (Trung Quốc) đều rất quan tâm phát triển thực phẩm Halal thông qua hoạch định chính sách, bảo đảm tính liêm chính và sự công nhận quốc tế, phát triển các kênh quảng bá trực tiếp và trực tuyến, cũng như tích cực tham gia hội chợ, triển lãm về thực phẩm Halal, và đây là những bài học tham khảo tốt cho Việt Nam.
LẬP TRƯỜNG PHÁP LÝ CỦA PHILIPPINES ĐỐI VỚI TRUNG QUỐC TRONG VẤN ĐỀ BIỂN ĐÔNG (2016 - 2024)
Bài viết phân tích lập trường pháp lý của Philippines đối với Trung Quốc trong tranh chấp Biển Đông giai đoạn 2016 - 2024, tập trung so sánh thời kỳ chính quyền Tổng thống Rodrigo Duterte và Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. Sau phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) năm 2016, Philippines có cơ hội củng cố lập trường chủ quyền nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong thực thi và bảo vệ quyền lợi pháp lý. Trong khi Duterte có cách tiếp cận cẩn trọng và có phần thụ động, Marcos Jr. có xu hướng khôi phục và tăng cường tính chính danh của lập trường pháp lý thông qua vận động quốc tế và củng cố đồng thuận xã hội trong nước.
HUỲNH TÂM SÁNG, NGUYỄN VÕ HOÀI AN, LÊ THỤC ANH, NGUYỄN HOÀNG GIA HÂN
SỰ TIẾN TRIỂN CỦA KHÁI NIỆM HÓA THÂN (AVATĀRA) TRONG VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ẤN ĐỘ
Bài viết nhằm làm rõ quá trình hình thành, phát triển, sự biến thể, mở rộng và ý nghĩa của khái niệm hóa thân (Avatāra) trong văn hóa truyền thống Ấn Độ, từ văn học Veda đến các truyền thống triết học - tôn giáo sau này như Vaiṣṇavism, Śaivism và Phật giáo Đại thừa. Trên cơ sở sử dụng phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp và khảo cứu tài liệu, bài viết chứng minh, khái niệm Avatāra không chỉ là hiện tượng thần học, mà còn là biểu hiện của sự năng động trong văn hóa tôn giáo Ấn Độ, thể hiện khả năng thích ứng và tái định hình của tư tưởng tôn giáo qua các thời kỳ và bối cảnh xã hội khác nhau.
ĐÓNG GÓP CỦA KIỀU DÂN NEPAL ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN QUỐC GIA
So với các quốc gia trong khu vực, Nepal ở vị trí khiêm tốn về hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, quốc gia này chứng kiến sự phát triển đáng kể, phần lớn nhờ vào công sức của cộng đồng người Nepal ở nước ngoài. Mặc dù ở xa quê hương, nhưng kiều dân đã và đang đóng góp vào sự phát triển của Nepal dưới nhiều hình thức như kiều hồi, kết nối nhân dân, phát huy giá trị văn hóa... Sự phát triển của dòng kiều hối là kết quả của một quá trình di cư ra nước ngoài tìm việc làm của người dân Nepal. Thông qua việc phân tích chính sách và số liệu của chính phủ Nepal và các tổ chức quốc tế, bài viết nhằm làm rõ vai trò của kiều dân Nepal trong quá trình phát triển của đất nước và các chính sách của chính phủ đối với kiều dân Nepal.
CHIẾN LƯỢC CÂN BẰNG MỀM TRONG ĐỐI NGOẠI CỦA NEPAL
Nghiên cứu phân tích chiến lược đối ngoại cân bằng mềm (hedging) của Nepal trong tam giác cạnh tranh Ấn Độ - Trung Quốc - Mỹ, dựa trên khung ba đặc tính của Kuik (2021): (i) né tránh liên minh cứng nhắc; (ii) áp dụng biện pháp đối nghịch để quản trị rủi ro; và (iii) đa dạng hóa để có phương án dự phòng. Nghiên cứu cho thấy Nepal không chọn phe nhưng hợp tác đa chiều, như việc không gia nhập liên minh quân sự song duy trì hợp tác quốc phòng với cả ba cường quốc và tham gia nhiều sáng kiến phát triển kinh tế khu vực. Cách tiếp cận này tạo “chiến lược linh hoạt”, cho phép Nepal tận dụng vị thế “đệm” giữa Ấn Độ - Trung Quốc để bảo toàn tự chủ, giảm lệ thuộc và thúc đẩy ổn định và phát triển.
NHỮNG THÁCH THỨC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG DI CƯ ẤN ĐỘ TẠI KHU VỰC VÙNG VỊNH: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ
Ấn Độ hiện là quốc gia có cộng đồng di cư lớn nhất thế giới, trong đó lao động di cư sang các nước vùng Vịnh chiếm tỷ trọng đáng kể. Từ thập niên 1970, dòng di cư này gia tăng mạnh mẽ cùng với sự bùng nổ kinh tế dầu mỏ ở vùng Vịnh, góp phần quan trọng vào nguồn kiều hối và phát triển kinh tế của Ấn Độ. Tuy nhiên, người lao động Ấn Độ tại đây vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như điều kiện làm việc khắc nghiệt, hạn chế trong bảo vệ pháp lý và bất bình đẳng trong hệ thống lao động. Nghiên cứu này chỉ ra rằng, để bảo vệ quyền lợi lao động ở nước ngoài, Chính phủ Ấn Độ đã ban hành nhiều biện pháp, như hoàn thiện pháp luật, xây dựng cơ chế phúc lợi và tăng cường hợp tác với các nước tiếp nhận. Kết quả cho thấy, mặc dù hệ thống bảo hộ đã được củng cố, việc đảm bảo an sinh xã hội cho lao động Ấn Độ ở vùng Vịnh vẫn còn hạn chế do khác biệt thể chế và quyền lực bất cân xứng giữa nước gửi và nước tiếp nhận lao động.
MỘT VÀI NHẬN ĐỊNH BƯỚC ĐẦU VỀ CHÍNH SÁCH BẢO TỒN NGÔN NGỮ BẢN ĐỊA Ở CHÂU PHI
Bài viết trình bày một số nhận định bước đầu về tiến trình thể chế hóa chính sách bảo tồn ngôn ngữ bản địa ở châu Phi từ năm 2000 đến nay trong bối cảnh hậu thuộc địa. Dựa trên lý thuyết ngôn ngữ học - xã hội học hậu thuộc địa và quan điểm “đa ngữ để phát triển”, nghiên cứu phân tích sự chuyển đổi từ cách nhìn nhận ngôn ngữ bản địa như trở ngại của hiện đại hóa sang coi đa ngữ là nguồn lực phát triển và công bằng tri thức. Bằng phương pháp phân tích chính sách so sánh, bài viết chỉ ra rằng chính sách ngôn ngữ ở châu Phi đã chuyển từ giai đoạn biểu tượng (2000 - 2010) sang thể chế hóa thực chất (2010 - nay), gắn với mở rộng giáo dục đa ngữ, đổi mới công nghệ và sự tham gia của cộng đồng. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn chịu ảnh hưởng của phân tầng ngôn ngữ và hạn chế thể chế. Bài viết nhấn mạnh vai trò liên kết giữa nhà nước, học giới, công nghệ và cộng đồng để bảo tồn ngôn ngữ trở thành động lực phát triển bền vững.
MÚA DÂN GIAN THÁI Ở TÂY BẮC VÀ NGHỆ AN: HÀNH TRÌNH PHÂN HÓA TRÊN NỀN TẢNG BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
Bài viết phân tích một cách hệ thống và chuyên sâu về những điểm tương đồng và khác biệt trong truyền thống múa dân gian Thái tại hai vùng miền đặc trưng của Việt Nam: Tây Bắc và Tây Nghệ An. Áp dụng góc nhìn văn hóa dân gian, nghiên cứu đi sâu vào các yếu tố chính như không gian biểu diễn, cấu trúc chuyển động, trang phục và vai trò của sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động múa. Những khía cạnh này góp phần làm nổi bật sự đa dạng văn hóa và động lực nội tại của văn hóa Thái trong suốt quá trình thích nghi và phát triển. Thông qua khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và phân tích tài liệu, bài viết khẳng định giá trị văn hóa phi vật thể của múa dân gian Thái. Đồng thời, bài viết đưa ra một số định hướng bảo tồn và phát huy di sản này trong bối cảnh xã hội hiện đại.