Tạp chí Những vấn đề kinh tế và chính trị thế giới
Là ấn phẩm của Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế, thuộc Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.
ÁP DỤNG MÔ HÌNH SAI BIỆT KÉP ĐỂ ĐO LƯỜNG TÁC ĐỘNG CỦA EVFTA ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
Bài viết này, áp dụng mô hình sai biệt kép (Difference-in-Differences), đánh giá tác động nhân quả của EVFTA đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang các quốc gia đối tác trong giai đoạn 2014 - 2024. Kết quả nghiên cứu cho thấy, EVFTA có tác động tích cực đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang EU trong trung và dài hạn, mặc dù vẫn còn hạn chế. Đồng thời, tác động của EVFTA đến xuất khẩu của Việt Nam mang tính phân hóa theo thời gian, phản ánh sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng trong từng giai đoạn thực thi hiệp định. Thêm vào đó, tác động của EVFTA đến xuất khẩu của Việt Nam không đồng nhất giữa các quốc gia thành viên EU, mà có sự phân hóa đáng kể tùy theo đặc điểm kinh tế của mỗi quốc gia. Dường như các quốc gia EU có quy mô kinh tế và mức sống cao hơn là những thị trường tiềm năng hơn đối với xuất khẩu của Việt Nam dưới tác động của EVFTA
ẢNH HƯỞNG CỦA CHỈ SỐ ESG ĐẾN GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TỪ CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN THUỘC KHU VỰC ASEAN
Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác động của chỉ số ESG (môi trường, xã hội và quản trị) đến giá trị doanh nghiệp tại năm quốc gia đang phát triển trong ASEAN, bao gồm Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Philippines và Malaysia, trong giai đoạn 2014 - 2023. Dữ liệu được thu thập từ Refinitiv Eikon, với hai chỉ tiêu đo lường giá trị doanh nghiệp là Tobin’s Q và ROA. Kết quả phân tích hồi quy cho thấy ESG có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến cả Tobin’s Q và ROA, phản ánh vai trò quan trọng của các yếu tố bền vững trong việc thu hút đầu tư, giảm chi phí vốn và cải thiện hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, mức độ tác động khác nhau giữa các quốc gia. Nghiên cứu đề xuất doanh nghiệp nên lồng ghép ESG vào chiến lược kinh doanh dài hạn để nâng cao lợi thế cạnh tranh và phát triển bền vững. Đồng thời, chính phủ cần xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm khuyến khích doanh nghiệp thực hiện ESG, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong khu vực.
PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH VÀ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU: BẰNG CHỨNG TỪ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUỐC TẾ
Nghiên cứu này kiểm định tác động của phát triển tài chính đến sự tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các quốc gia thuộc các nhóm thu nhập khác nhau trong giai đoạn 2005 - 2022, sử dụng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng và phương pháp PCSE. Kết quả cho thấy, phát triển tài chính, đặc biệt là sự mở rộng chiều sâu và hiệu quả của thị trường tài chính, có tác động tích cực đến mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Hiệu quả của hệ thống tài chính đóng vai trò nổi bật hơn so với khả năng tiếp cận. Đồng thời, tác động này rõ rệt hơn ở nhóm nước thu nhập trung bình và cao. Từ phát hiện đó, nghiên cứu đề xuất hai khuyến nghị chính: (i) các quốc gia cần chú trọng cải thiện hiệu quả hoạt động của hệ thống tài chính thay vì chỉ mở rộng quy mô; (ii) chính sách phát triển tài chính nên được thiết kế phù hợp với từng nhóm thu nhập để nâng cao khả năng tham gia và vị thế trong mạng lưới chuỗi giá trị toàn cầu toàn cầu.
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐỔI MỚI SÁNG TẠO CẤP ĐỊA PHƯƠNG
Bài viết này nghiên cứu cơ sở lý thuyết về đổi mới sáng tạo cấp địa phương và phân tích kinh nghiệm của Phần Lan, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hà Lan nhằm đề xuất giải pháp cho Việt Nam. Dựa trên khung lý thuyết hệ thống đổi mới sáng tạo và mô hình Liên kết Ba/Bốn Nhà, nghiên cứu làm rõ vai trò của các chủ thể và mô hình quản trị đổi mới sáng tạo. Kết quả cho thấy, các hệ sinh thái thành công thường sở hữu: (i) thực thể dẫn dắt “mỏ neo”, (ii) chính sách chuyên môn hóa thông minh và (iii) cơ chế quản trị đa cấp liên kết trung ương - địa phương. Từ đó, bài viết rút ra các bài học và hàm ý chính sách quan trọng nhằm nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo cấp địa phương tại Việt Nam.
PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP XANH: KINH NGHIỆM TỪ NHẬT BẢN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
Bài nghiên cứu này phân tích kinh nghiệm phát triển kinh tế biển theo hướng công nghiệp xanh của Nhật Bản, quốc gia tiên phong trong chuyển đổi cấu trúc kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường và đổi mới sáng tạo. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá thực trạng phát triển kinh tế biển và công nghiệp xanh tại Việt Nam, chỉ ra những rào cản thể chế, công nghệ và nguồn lực. Từ đó, đề xuất các định hướng và chính sách như quy hoạch tích hợp không gian biển, thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách thể chế và nâng cao vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi giá trị biển nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.
VAI TRÒ CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO THẾ HỆ MỚI TRONG VIỆC ĐIỀU CHỈNH RÀO CẢN THƯƠNG MẠI SỐ VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các rào cản thương mại số như yêu cầu bản địa hóa dữ liệu, hạn chế dòng chảy dữ liệu xuyên biên giới, yêu cầu tiết lộ mã nguồn và thuế dịch vụ số đang trở thành thách thức lớn đối với thương mại quốc tế. Bài viết phân tích vai trò của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) trong việc giảm thiểu các rào cản này thông qua các cam kết về tự do hóa dòng chảy dữ liệu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, xóa bỏ thuế quan sản phẩm số, công nhận chữ ký điện tử và bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến. Trên cơ sở đánh giá thực trạng thực thi cam kết tại Việt Nam, bài viết đề xuất sáu nhóm hàm ý chính sách nhằm nâng cao mức độ tương thích pháp lý, tăng cường năng lực số và tận dụng hiệu quả các cam kết quốc tế để thúc đẩy phát triển bền vững thương mại số.
TĂNG TRƯỞNG 10% CÓ PHẢI LÀ ƯỚC MƠ VIỂN VÔNG? GÓC NHÌN TỪ MÔ HÌNH MUNDELL-FLEMING
Nghiên cứu sử dụng mô hình Mundell-Fleming mở rộng (MFV) để đánh giá khả năng tăng trưởng GDP 10%/năm của Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030. Mô hình được hiệu chỉnh cho phù hợp với đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam đang phát triển, bằng việc bổ sung các biến phản ánh hiệu quả đầu tư (ICOR), tác động của tỷ giá thực và cầu thế giới có trọng số dựa theo xuất khẩu. Kết quả mô phỏng cho thấy, nếu các chính sách hiện hành không thay đổi, tăng trưởng chỉ đạt khoảng 7,3%/năm; ngược lại, khi ICOR giảm còn 3,5 - 4 và môi trường quốc tế thuận lợi, tăng trưởng có thể vượt ngưỡng 10% mà vẫn giữ ổn định vĩ mô. Bài viết đưa ra báo cáo kịch bản hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10% và gợi ý một số phối hợp chính sách.
Thư chúc mừng năm mới của GS.TS Lê văn Lợi, Uỷ viên BCH TW Đảng, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam
ĐÁNH GIÁ THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA SONG PHƯƠNG GIỮA VIỆT NAM VÀ CANADA: TIẾP CẬN TỪ CHỈ SỐ THƯƠNG MẠI
Canada được xem là đối tác thương mại trọng điểm của Việt Nam tại khu vực Bắc Mỹ. Kể từ khi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực năm 2019, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Canada liên tục tăng trưởng và cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng. Nghiên cứu này tập trung đánh giá quan hệ thương mại hàng hóa song phương dựa trên hệ thống các chỉ số thương mại. Dữ liệu được khai thác từ cơ sở dữ liệu Trademap.org của ITC trong giai đoạn 2011 - 2024, qua đó tiến hành phân tích các chỉ số: lợi thế so sánh hiển thị, thương mại nội ngành, mức độ tập trung thương mại, mức độ bổ sung thương mại và thị phần. Kết quả cho thấy, Việt Nam có lợi thế và chuyên môn hóa xuất khẩu các nhóm ngành da, dệt may, giày dép và tiềm năng phát triển trong các nhóm ngành máy móc, thiết bị cơ khí và điện tử. Qua đó, nghiên cứu xây dựng ma trận kết hợp các chỉ số này nhằm đề xuất các giải pháp chiến lược cho doanh nghiệp và gợi ý chính sách nhằm thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam đối với các nhóm hàng hóa cụ thể sang thị trường Canada.
TÁC ĐỘNG CỦA SỐ HÓA ĐẾN TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO: BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI CÁC NƯỚC LIÊN MINH CHÂU ÂU
Ứng phó với thách thức an ninh năng lượng và cam kết giảm phát thải carbon, Liên minh Châu Âu đã triển khai chiến lược đầu tư có hệ thống vào năng lượng tái tạo. Đặc biệt, quá trình chuyển đổi số đã nổi lên như động lực quan trọng trong việc tối ưu hóa sử dụng năng lượng tái tạo. Nghiên cứu này nhằm đo lường tác động của số hóa đến tiêu thụ năng lượng tái tạo tại 19 quốc gia EU. Phương pháp nghiên cứu định lượng được áp dụng trên bộ dữ liệu bảng gồm 456 quan sát từ 19 quốc gia trong giai đoạn 2000 - 2023. Kết quả phân tích thực nghiệm cho thấy bằng chứng thống kê về mối tương quan dương giữa mức độ số hóa, tăng trưởng kinh tế và tiêu thụ năng lượng tái tạo. Những kết quả này không chỉ mở rộng hiểu biết về tác động của số hóa đến tiêu thụ năng lượng tái tạo mà còn đặt nền tảng lý thuyết cho các nghiên cứu tiếp theo về chuyển đổi năng lượng bền vững tại Châu Âu cũng như các quốc gia khác.
NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐẾN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM: NHÌN TỪ MÔ HÌNH GMM VÀ 2SLS
Bài viết này, bằng phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu hai giai đoạn và phương pháp moment tổng quát, đo lường tác động của một số khía cạnh đại diện cho năng lực đổi mới sáng tạo tới xuất khẩu của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu phát hiện, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ có tác động tích cực, trong khi số lượng bằng sáng chế tại Việt Nam dường như không có tác động hoặc tác động không đáng kể đến xuất khẩu. Đồng thời, xuất khẩu Việt Nam bị ảnh hưởng bởi độ trễ của chính nó, phản ánh tính quán tính trong xuất khẩu của Việt Nam và phần nào đặc tính chu kỳ thời gian nhất định của quá trình đổi mới sáng tạo.
TÁC ĐỘNG CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, XUẤT NHẬP KHẨU VÀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐẾN GIẢM NGHÈO TẠI VIỆT NAM
Bài viết này phân tích tác động của tăng trưởng kinh tế, xuất nhập khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đến tỷ lệ nghèo tại Việt Nam trong giai đoạn 1993 - 2023 thông qua mô hình hồi quy với dữ liệu chuỗi thời gian. Kết quả cho thấy, hoạt động xuất nhập khẩu có tương quan âm với tỷ lệ nghèo, trong khi tăng trưởng kinh tế và FDI lại có tương quan dương với tỷ lệ nghèo. Phát hiện này đặt ra thách thức cho quan điểm truyền thống về vai trò của tăng trưởng và FDI trong giảm nghèo, đồng thời làm nổi bật vai trò then chốt của xuất nhập khẩu đối với nền kinh tế Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, định hướng lại dòng vốn FDI và tăng trưởng theo hướng công bằng, nhằm đảm bảo phân phối lợi ích rộng khắp, không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
KINH NGHIỆM CỦA TRUNG QUỐC TRONG VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CHỐNG CHỊU CỦA NỀN KINH TẾ VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH VỚI VIỆT NAM
Nghiên cứu này phân tích cách Trung Quốc tăng cường năng lực chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc từ năm 2018 đến nay, trọng tâm là chiến tranh thương mại Mỹ - Trung, siết chặt công nghệ - tài chính và rủi ro nội tại (bất động sản, nợ công, giảm phát). Dựa trên số liệu thứ cấp, nghiên cứu nhận diện cơ chế ứng phó nhiều tầng của Trung Quốc như chính sách tài khóa chủ động, tiền tệ linh hoạt, đa dạng hóa thị trường và thay thế nhập khẩu, cải cách doanh nghiệp nhà nước, nâng cấp công nghiệp, đẩy mạnh R&D/tự chủ công nghệ, cùng gia cố an sinh xã hội. Kết quả cho thấy, khả năng chống chịu được duy trì nhưng vẫn chịu ràng buộc bởi điểm yếu cấu trúc (phụ thuộc tín dụng, nợ cao, cầu nội địa yếu). Từ đó, bài viết đề xuất hàm ý cho Việt Nam để nâng sức chống chịu và tăng trưởng bền vững trong giai đoạn này.
NHẬN THỨC CỦA DU KHÁCH VÀ TRẢI NGHIỆM VỚI VOI TRONG DU LỊCH TÁI TẠO: TRƯỜNG HỢP CONSERVE NATURAL FOREST, THÁI LAN VÀ BÀI HỌC GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
Nghiên cứu định tính này phân tích nội dung theo chủ đề đối với 234 đánh giá của du khách và phân tích nội dung hình ảnh đối với 334 bức ảnh do du khách tạo ra nhằm khám phá các thực hành du lịch tái tạo tại Conserve Natural Forest ở Thái Lan. Kết quả cho thấy du khách nhận thức rõ ràng về giá trị xã hội, cảm xúc, chức năng, tri thức và hạnh phúc, đặc biệt là qua những tương tác tôn trọng và mang tính giáo dục với voi, được mô tả là biến đổi và giàu tính đạo đức. Các hậu quả sau chuyến đi phản ánh ý định hành vi mạnh mẽ, bao gồm mong muốn quay lại điểm đến và truyền miệng tích cực (WOM), gắn liền với những mối liên kết cá nhân có ý nghĩa như theo dõi dự án trồng cây và gắn bó cảm xúc với voi. Kết quả nghiên cứu hàm ý, các điểm đến có thể phát triển trải nghiệm du lịch tái tạo bằng cách lồng ghép giá trị văn hóa và bảo tồn. Những trải nghiệm này góp phần thúc đẩy thái độ bảo vệ môi trường và tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Mục tiêu của nghiên cứu này là xây dựng và trình diễn dự báo giá bắp nhập khẩu. Dự báo giá bắp nhập khẩu được thực hiện bằng thiết lập dự báo dữ liệu chuỗi số liệu thời gian trong giai đoạn nghiên cứu theo mô hình ARIMA. Nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy tương quan để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá bắp nhập khẩu trong giai đoạn nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu xác định được mô hình ARIMA(3,1,1) là phù hợp để sử dụng dự báo giá bắp nhập khẩu kỳ hiện tại có tương quan với giá nhập khẩu của hai kỳ trước đó và sai số của một kỳ trước đó. Sự biến động giá nhập khẩu bị ảnh hưởng bởi giá bắp Argentina, lượng cầu bắp thế giới, lượng cầu bắp trong nước
THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ XUYÊN BIÊN GIỚI CỦA VIỆT NAM: THỰC TRẠNG, VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY
Bài viết này phân tích thực trạng thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam, nhằm làm rõ thành tựu, hạn chế và đề xuất giải pháp thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy, thương mại điện tử xuyên biên giới Việt Nam tăng trưởng mạnh thể hiện ở doanh thu và số doanh nghiệp tham gia; tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng vẫn chậm hơn thế giới, quy mô nhỏ, mô hình kinh doanh giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B) yếu kém, tồn tại vấn đề hàng giả, lừa đảo và thiếu lòng tin. Nguyên nhân chủ yếu từ nhận thức hạn chế, khung pháp lý chưa đồng bộ, phụ thuộc nền tảng ngoại, năng lực doanh nghiệp yếu. Bài viết đề xuất các giải pháp tập trung hoàn thiện pháp luật, nâng cấp hạ tầng logistics điện tử, đào tạo nhân lực, xúc tiến thương mại và tận dụng các hiệp định thương mại tự do để nâng cao cạnh tranh toàn cầu
THƯƠNG MẠI HÀNG HÓA CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC TRONG CPTPP: TIẾP CẬN TỪ MÔ HÌNH LỰC HẤP DẪN
Bài viết sử dụng mô hình lực hấp dẫn để đánh giá thương mại hàng hóa của Việt Nam với các nước tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), dựa trên dữ liệu bảng thu thập được từ năm 2011 đến năm 2023 của Việt Nam và các nước trong CPTPP. Kết quả nghiên cứu cho thấy, GDP của Việt Nam và quốc gia trong CPTPP, GDP bình quân đầu người của Việt Nam và các nước trong CPTPP tác động tích cực đến dòng thương mại song phương của Việt Nam. CPTPP giúp cho Việt Nam tiếp cận được các thị trường lớn và xa hơn, khiến cho chi phí vận chuyển có thể cao hơn, tác động tiêu cực đến dòng thương mại song phương của Việt Nam, nhưng hệ số khoảng cách giảm nhẹ so với khi không có CPTPP đã phần nào phản ánh ảnh hưởng tích cực đối với dòng chảy thương mại của Việt Nam với các nước CPTPP. Hiệp định CPTPP có tác động tạo lập thương mại, làm tăng dòng thương mại từ các thị trường truyền thống vào các nước thành viên trong CPTPP.
TÁC ĐỘNG CỦA XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO THẾ HỆ MỚI ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU VIỆT NAM
Nghiên cứu này lượng hóa tác động của các xu hướng phát triển trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đối với xuất khẩu Việt Nam thông qua mô hình trọng lực mở rộng. Bằng phương pháp hồi quy FGLS, nghiên cứu phân tích ảnh hưởng của các yếu tố mới trong các FTA thế hệ mới, đặt trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi. Kết quả nghiên cứu phát hiện các xu hướng này có những tác động đan xen đến xuất khẩu Việt Nam, cung cấp thêm nghiên cứu thực tiễn về định lượng tác động của các FTA thế hệ mới và là cơ sở để xây dựng những hàm ý chính sách nhằm tối ưu hóa lợi ích từ các hiệp định này.
TÁC ĐỘNG CỦA RÀO CẢN XUẤT KHẨU ĐẾN HIỆU QUẢ XUẤT KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
Bài viết này phân tích tác động của rào cản xuất khẩu đến hiệu quả xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam với dữ liệu thu thập từ khảo sát 277 doanh nghiệp xuất khẩu. Kết quả cho thấy, các rào cản nghiệp vụ, môi trường, tài chính, nguồn lực và pháp lý có tác động tiêu cực đáng kể đến hiệu quả xuất khẩu, trong khi rào cản logistics không có ảnh hưởng rõ rệt. Kinh nghiệm xuất khẩu có tác động tích cực, nhưng tuổi doanh nghiệp và quy mô lao động không ảnh hưởng đáng kể. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như cải tiến công nghệ, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường tiếp cận thông tin thị trường và hoàn thiện chính sách hỗ trợ xuất khẩu.
TÁC ĐỘNG CỦA DI CƯ LAO ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TẠI CÁC ĐỊA PHƯƠNG: TỔNG QUAN LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TỪ CÁC NƯỚC CHÂU Á
Bài viết này tổng quan theo hệ thống các lý luận kinh tế di cư (mô hình Lewis, vòng lặp tích lũy của Myrdal, Tân cổ điển, Todaro-Harris, Kinh tế học Mới về Di cư Lao động và Địa lý Kinh tế Mới) kết hợp tổng hợp tư liệu về thực tiễn ở Trung Quốc, Ấn Độ và Inđônêxia nhằm làm rõ ảnh hưởng của lao động nhập cư đối với công nghiệp hóa địa phương, đồng thời rút ra hàm ý chính sách cho Việt Nam. Kết quả chỉ ra, di cư nội địa thúc đẩy công nghiệp hóa qua cung cấp lao động giá rẻ, hiệu ứng quần tụ và vốn di cư, nhưng gây rủi ro quá tải hạ tầng, thất nghiệp ngầm và bất bình đẳng khu vực khi vượt khả năng hấp thụ của địa phương. Đối với Việt Nam, để phát huy các tác động tích cực và hạn chế các tác động tiêu cực của lao động nhập cư đối với phát triển công nghiệp địa phương, cần khuyến khích di cư có kiểm soát, đầu tư hạ tầng, di chuyển công nghiệp và bảo vệ quyền lợi lao động di cư.
KINH TẾ XANH VÀ CHÍNH SÁCH ĐỊNH GIÁ CARBON: XU THẾ TOÀN CẦU VÀ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
Bài viết phân tích vai trò và định hướng triển khai định giá carbon trong tiến trình chuyển đổi sang kinh tế xanh ở Việt Nam. Trên cơ sở tổng hợp, so sánh kinh nghiệm quốc tế về thuế carbon và hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải (ETS), nghiên cứu đánh giá hiện trạng, cơ hội và thách thức của Việt Nam trong thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Kết quả cho thấy, định giá carbon không chỉ là công cụ kiểm soát phát thải mà còn là điều kiện duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các cơ chế như “Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới” (CBAM) của Liên minh Châu Âu ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, Việt Nam còn đối mặt với nhiều hạn chế. Từ đó, bài viết đề xuất một số chính sách gợi mở cho Việt Nam.
TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT HÀNH TRÁI PHIẾU XANH ĐẾN HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN ĐÔNG Á
Nghiên cứu này kiểm định tác động của việc phát hành trái phiếu xanh đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán ở khu vực Đông Á. Sử dụng các kỹ thuật hồi quy để phân tích một tập dữ liệu bảng gồm 246 quan sát thuộc 41 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán tại năm quốc gia gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Philippin, và Xingapo trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021, nghiên cứu phát hiện, không tồn tại mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa việc phát hành trái phiếu xanh và hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán ở khu vực Đông Á.
NÂNG CAO HIỆU QUẢ LOGISTICS QUỐC TẾ THÚC ĐẨY THƯƠNG MẠI VIỆT - TRUNG
Sau 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1950 - 2025), Việt Nam và Trung Quốc là đối tác thương mại lớn, song chi phí logistics cao và hạ tầng kết nối chưa đồng bộ ảnh hưởng đến cạnh tranh hàng hóa. Mục đích của nghiên cứu này là đánh giá và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả logistics quốc tế, thúc đẩy thương mại song phương trong bối cảnh hội nhập mới. Kết quả nghiên cứu cho thấy, cải thiện cơ chế chung, hạ tầng cửa khẩu, công nghệ số, dịch vụ logistics xuyên biên giới và hợp tác doanh nghiệp sẽ giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian giao hàng, tăng năng lực cạnh tranh. Logistics không chỉ là khâu trung gian mà là động lực chiến lược mở rộng quy mô và chất lượng thương mại Việt - Trung
PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CHIẾN LƯỢC: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM
Bài viết này nghiên cứu việc phát triển công nghệ chiến lược, phân tích kinh nghiệm quốc tế và thực trạng tại Việt Nam nhằm đề xuất chính sách thúc đẩy tự chủ công nghệ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, các cường quốc tập trung đầu tư vào công nghệ nền tảng (AI, bán dẫn, lượng tử) thông qua chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo nhân lực, và hợp tác công - tư. Tại Việt Nam, mặc dù đã xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược, nhưng hạn chế về vốn, hạ tầng R&D, liên kết doanh nghiệp - đại học, và nhân lực chất lượng cao cản trở tiến trình. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp: nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.
TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG DO KHÍ HẬU VÀ CHI PHÍ VAY NỢ CỦA CHÍNH PHỦ: BẰNG CHỨNG XUYÊN QUỐC GIA
Nghiên cứu này phân tích tác động của tính dễ bi tổn thương do khí hậu tới chi phí vay nợ của chính phủ, sử dụng mẫu nghiên cứu gồ 62 quốc gia trong giai đoạn 2010 - 2021. Kết quả cho thấy, khi chỉ số dễ bi tổn thương do khí hậu tăng thêm 0,1 điểm, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng hơn 3%. Đáng chú ý, khi so sánh chi phí vay nợ của các quốc gia co rủi ro khí hậu cao (V20) và nhó các quốc gia còn lại, hiệu ứng này tăng lên gần 9% ở các quốc gia V20 - cao gấp ba lần so với các quốc gia khác. Điều này khẳng định, các khoản cho vay chính phủ co “phí bảo hiểm khí hậu” đáng kể, đặc biệt cao hơn ở những quốc gia co mức độ dễ bi tổn thương do khí hậu cao hơn. Phát hiện trên cho thấy, rủi ro khí hậu đã được phản ánh rõ vào định giá nợ công, và đặ biệt khuếch đại đáng kể áp lực tài khóa lên những quốc gia dễ bi tổn thương nhất. Do đó các quốc gia cần gấp rút xây dựng các chiến lược thích ứng khí hậu, đặ biệt là các chính sách tài chính khí hậu, để hạn chiến sự leo thang chi phí vay trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng bất ổn và khắc nghiệt hơn.
ThS. Nguyễn Thị Tú Uyên; Nguyễn Khánh Linh
TÁC ĐỘNG CỦA RÀO CẢN THƯƠNG MẠI KỸ THUẬT SỐ ĐẾN HIỆU QUẢ LOGISTICS: NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG TẠI CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
Nghiên cứu này đánh giá tác động của rào cản thương mại kỹ thuật số đến hiệu quả logistics tại 73 quốc gia trên thế giới trong giai đoạn 2014 - 2023. Kết quả nghiên cứu chỉ ra, rào cản thương mại kỹ thuật số có ảnh hưởng tiêu cực mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê cao đến hiệu quả logistics trên toàn bộ nền kinh tế, và có tác động cao hơn ở các quốc gia phát triển, nơi hệ thống logistics phụ thuộc nhiều vào công nghệ số và dữ liệu theo thời gian thực. Biến kiểm soát công nghệ thông tin, đo lường bằng phương pháp phân tích thành phần chính, có tác động tích cực và ổn định ở tất cả các nhóm quốc gia, khẳng định vai trò nền tảng của công nghệ thông tin trong nâng cao hiệu suất logistics hiện đại. Các biến vĩ mô như ổn định chính trị, dân số, GDP, tài khoản tài chính và tỷ lệ thất nghiệp cũng thể hiện sự khác biệt về hiệu quả logistics giữa các nhóm nước. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hài hòa chính sách thương mại kỹ thuật số và đầu tư vào hạ tầng công nghệ thông tin nhằm vừa đảm bảo an ninh dữ liệu, vừa thúc đẩy hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng toàn cầu.
LAN TỎA GIÁ VÀ HÀM Ý DANH MỤC ĐẦU TƯ GIỮA VÀNG, BITCOIN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN ASEAN-6
Bài viết sử dụng mô hình chỉ số lan tỏa nhằm đo lường sự kết nối và hướng lan tỏa về giá giữa vàng, tiền điện tử Bitcoin và thị trường chứng khoán ASEAN-6 (gồm: Việt Nam, Thái Lan, Philippin, Xingapo, Inđônêxia và Malaixia) với dữ liệu nghiên cứu được thu thập trong giai đoạn 2019 - 2020. Kết quả cho thấy sự kết nối đáng kể giữa vàng, tiền điện tử Bitcoin và thị trường chứng khoán ASEAN-6 trong cả giai đoạn và ghi nhận mức cao nhất trong giai đoạn COVID-19. Ngoài ra, hướng lan tỏa cho thấy, vàng đóng vai trò là nguồn nhận lan tỏa từ thị trường chứng khoán ASEAN-6 và tiền điện tử Bitcoin. Phân tích mở rộng về danh mục đầu tư, việc phân bổ vàng trong danh mục đầu tư thị trường chứng khoán ASEAN-6 giúp giảm thiểu rủi ro đáng kể so với tiền điện tử Bitcoin. Nhìn chung, kết quả nghiên cứu này ủng hộ việc đa dạng hóa danh mục đầu tư thị trường chứng khoán ASEAN-6 bằng tài sản vàng.
KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH CÔNG NGHIỆP BÁN DẪN CỦA VIỆT NAM
Bằng phương pháp phân tích so sánh các mô hình phát triển điển hình trong chuỗi giá trị ngành bán dẫn, bài viết phân tích vị thế, chiến lược của Đài Loan, Trung Quốc và Malaixia để rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Kết quả cho thấy mỗi quốc gia đều có những chiến lược riêng biệt, và mô hình của Việt Nam hiện tại đang tương đồng nhất với Malaixia giai đoạn đầu (khoảng năm 1990) tập trung vào thế mạnh OSAT nhưng đang đối mặt với thách thức lớn về thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và khoảng trống trong công đoạn chế tạo. Từ đó, bài viết khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng chiến lược nhiều giai đoạn bao gồm củng cố vị thế OSAT trong ngắn hạn và đầu tư có trọng điểm vào thiết kế và R&D cho các thị trường ngách trong dài hạn, đồng thời coi việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu.