Ấn phẩm của Viện Ngôn ngữ học
Tăng cường tính tự giác và tự học chương trình tiếng Anh kết hợp (Trường hợp sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bài viết này tập trung vào việc phát triển tính tự giác và tự học của sinh viên ngành công nghệ thông tin tại trường Đại học Công nghiệp trong chương trình học tiếng Anh kết hợp (Blended Learning). Mô hình học kết hợp giúp sinh viên có thể học tập linh hoạt giữa các hoạt động trực tuyến và trực tiếp, khuyến khích sự chủ động trong học tập. Bài viết khám phá các chiến lược và thực tiễn nhằm nâng cao khả năng tự học của sinh viên, bao gồm việc sử dụng công nghệ hỗ trợ học tập, xây dựng môi trường học tích cực và khuyến khích sự tham gia của sinh viên trong các hoạt động học tập. Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra các yếu tố quan trọng như sự hỗ trợ từ giảng viên, khả năng tự quản lý thời gian và các yếu tố tác động khác, từ đó đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả học tập của sinh viên.
Nhận thức của sinh viên đối với học tập hợp tác theo nhóm cố định (Khảo sát các lớp học tiếng Anh tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bài viết nghiên cứu nhận thức của sinh viên về học tập hợp tác (HHT) trong các lớp học tiếng Anh, đặc biệt tập trung vào HHT theo nhóm cố định tại một trường đại học Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hỗn hợp gồm bảng câu hỏi khảo sát với 112 sinh viên, phỏng vấn nhóm tập trung với 15 sinh viên và phân tích nhật ký của giáo viên. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên nhìn chung có quan điểm tích cực về HHT, nhận thức được lợi ích của HHT trong việc nâng cao trải nghiệm học tập, nâng cao tinh thần trách nhiệm và rèn thái độ tích cực đối với việc học. Hầu hết đối tượng sinh viên tham gia nghiên cứu đều cho rằng các em thường xuyên tham gia vào các hoạt động HHT, đặc biệt là thảo luận nhóm. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xác định những thách thức người học gặp phải trong HHT như kỹ năng giao tiếp hạn chế và sự đóng góp không đồng đều giữa các thành viên trong nhóm. Tuy nhiên, không phủ nhận sự hiểu biết và thái độ của sinh viên đối với HHT đã được cải thiện theo thời gian, đặc biệt là khi làm việc theo nhóm cố định. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết những thách thức này thông qua hướng dẫn và phản hồi đầy đủ từ giảng viên, đảm bảo sự tham gia công bằng để tối ưu hóa lợi ích của HHT. Hy vọng nghiên cứu này sẽ giúp người đọc hiểu hơn về HHT trong bối cảnh giáo dục đại học tại Việt Nam và cho thấy phương pháp HHT theo nhóm cố định này có thể giúp nâng cao kết quả học tập cho sinh viên không chuyên ngành tiếng Anh.
Hoạt động khởi động trong dạy học tiếng Anh (Khảo sát sinh viên ngành kĩ thuật, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Bắt đầu các buổi dạy, việc sử dụng các hoạt động khởi động trong giảng dạy tiếng Anh để thu hút sinh viên tham gia vào bài giảng của giáo viên. Các hoạt động khởi động có thể được sử dụng để phát triển cả bốn kỹ năng thực hành tiếng cho sinh viên. Bên cạnh đó, các hoạt động này còn giúp sinh viên có động lực tự nhiên để ôn lại từ vựng, ngữ pháp và tiếp thu cái mới. Sinh viên ngành kỹ thuật tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đều học các khóa tiếng Anh định hướng nghề nghiệp. Vì vậy, sử dụng các hoạt động khởi động để tạo ngữ cảnh thực hành ngôn ngữ là rất cần thiết và hữu dụng. Trong bài viết này, tác giả đề xuất một số các hoạt động khởi động kèm theo nguyên tắc và cách thức triển khai nhằm nâng cao chất lượng dạy - học Tiếng Anh cho sinh viên ngành kỹ thuật.
Tích hợp hoạt động dịch thuật nhằm nâng cao năng lực đọc hiểu tiếng Anh chuyên ngành cho sinh viên ngành Công nghệ May - Thiết kế thời trang
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp đọc dịch trong việc nâng cao kỹ năng đọc hiểu các văn bản chuyên ngành của sinh viên chuyên ngành May – Thiết Kế Thời Trang tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Để đánh giá mức độ cải thiện trong kỹ năng đọc hiểu của sinh viên cũng như thái độ tiếp nhận của các sinh viên tham gia , tác giả đã áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp trên 40 sinh viên, trong đó một nửa thuộc nhóm thử nghiệm, một nửa thuộc nhóm đối chứng. Dữ liệu được thu thập từ bài kiểm tra trước và sau khi áp dụng phương pháp đọc dịch, quan sát của tác giả trong giờ học, khảo sát bằng bảng hỏi và phỏng vấn ngẫu nhiên người tham gia. Kết quả nghiên cứu cho thấy các thay đổi tích cực như sự cải thiện trong khả năng phân tích và hiểu văn bản, khả năng tiếp thu và ghi nhớ từ vựng – ngữ pháp cũng như thái độ hào hứng của các em với hoạt động đọc. Kết luận này gợi ý rằng kết hợp đọc dịch vào giảng dạy đọc hiểu là cần thiết vì phương pháp này giúp cải thiện kỹ năng đọc hiểu của sinh viên, khuyến khích các em tham gia tích cực hơn vào các hoạt động đọc thay vì lệ thuộc vào các công cụ hỗ trợ.
Sử dụng công cụ dịch máy trong học ngoại ngữ (Khảo sát sinh viên ngành Ngôn ngữ Hàn Quốc, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã tạo ra nhiều thay đổi mạnh mẽ trong phương pháp dạy và học ngoại ngữ, đặc biệt là trong dạy học dịch. Các công cụ dịch máy, dịch tự động đem lại nhiều lợi ích và giải pháp tích cực, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thử thách cho cả người dạy và người học. Nghiên cứu này tiến hành khảo sát việc sử dụng các công cụ dịch máy của sinh viên đang theo học chuyên ngành Ngôn ngữ Hàn Quốc tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội để làm rõ những vấn đề sau: (1) tìm hiểu thực trạng sử dụng các công cụ dịch máy của sinh viên trong quá trình học tập các môn chuyên ngành, cụ thể là thói quen và tần suất sử dụng, mục đích sử dụng, những thuận lợi và khó khăn trong quá trình sử dụng; (2) thu thập đánh giá của sinh viên - những người sử dụng – về độ tin cậy của dịch máy dựa trên trải nghiệm của chính bản thân họ; từ đó (3) đưa ra những điểm cần lưu ý khi hướng dẫn sinh viên sử dụng công cụ dịch máy vào hoạt động học tập.
Nghĩa liên nhân trong hợp đồng kinh tế tiếng Việt từ quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống
Hợp đồng kinh tế (HĐKT) là một loại diễn ngôn kinh tế thể hiện sự thoả thuận giữa các bên về cách thức xác lập giao kết, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ liên quan đến việc sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ và các vấn đề khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh. Hợp đồng kinh tế quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của từng bên tham gia để xác lập và thực hiện mục đích của mình. Đây được coi là sự giao kết giữa các chủ thể với nhau; do đó các doanh nghiệp cần chú ý những vấn đề liên quan đến tính chất pháp lý của loại hình hợp đồng này. Bài viết sử dụng khung lý thuyết của Ngữ pháp chức năng hệ thống (SFG) để tiến hành nghiên cứu nghĩa liên nhân trong các hợp đồng kinh tế tiếng Việt để tìm hiểu những nét đặc trưng về ngôn ngữ của loại văn bản này trên phương diện thức và tình thái. Trong quá trình thu thập ngữ liệu, trên phương diện thức, chúng tôi nhận thấy hợp đồng kinh tế tiếng Việt sử dụng chủ yếu hai loại thức là thức khẳng định và thức phủ định; đồng thời hợp đồng kinh tế tiếng Việt sử dụng hai kiểu tình thái là tình thái hoá (Modalization) và biến thái hoá (Modulation). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các kiểu tình thái và thức được sử dụng để diễn đạt nghĩa liên nhân nhằm phỏng đoán khả năng xảy ra của hành động, thể hiện bổn phận, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng; đồng thời miêu tả các điều khoản mà các bên cùng cam kết. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng giúp cho người viết nhận thức và nâng cao năng lực ngôn ngữ trong việc soạn thảo các hợp đồng kinh tế tiếng Việt.
Khảo sát năng lực kĩ thuật số của sinh viên học tiếng Anh theo định hướng nghề nghiệp: Nghiên cứu tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã khẳng định vai trò quan trọng của Công nghệ thông tin và Truyền thông (Information and Communication Technology - ICT) trong giáo dục, góp phần làm gia tăng nhu cầu nâng cao năng lực kỹ thuật số. Tuy nhiên, tại Việt Nam và trên thế giới, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu tập trung vào việc khám phá năng lực kỹ thuật số của sinh viên. Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm hiểu các thiết bị điện tử được sinh viên học tiếng Anh theo định hướng nghề nghiệp (English for Occupational Purposes - EOP) sử dụng phổ biến trong việc học, cũng như năng lực kỹ thuật số của các em. Thông qua khảo sát bằng bảng hỏi với gần 400 sinh viên EOP đang học học phần tiếng Anh Thương Mại, kết quả cho thấy sinh viên có một số điểm chung trong việc tích hợp công nghệ số vào việc học. Thứ nhất, các em sử dụng hai công cụ chính để học tiếng Anh là điện thoại di động và máy tính để học tập, dù phần lớn chia sẻ rằng các em có ít kinh nghiệm sử dụng máy tính. Thứ hai, sinh viên tự đánh giá mức độ thành thạo ICT của mình ở mức vừa phải, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp công nghệ số trong việc học tiếng Anh. Kết quả nghiên cứu đề xuất một số phương án để có thể cải thiện mức độ thành thạo ICT cho sinh viên.
Chiến lược diễn đạt ý kiến trong tiếng Việt và tiếng Anh: Góc nhìn chức năng - ngữ dụng
Bài báo này tập trung phân tích và so sánh các chiến lược diễn đạt ý kiến trong tiếng Việt và tiếng Anh từ góc độ chức năng-ngữ dụng. Qua việc phân tích các cách thức biểu đạt ý kiến dưới dạng khẳng định, phản biện, nghi ngờ và nhắc lại, nghiên cứu làm sáng tỏ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Kết quả nghiên cứu góp phần đề xuất những ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngoại ngữ và dịch thuật.
Ngôn ngữ học khối liệu trong nghiên cứu dịch thuật
Mục đích của bài báo đề cập đến các vấn đề liên quan đến ngôn ngữ học ngữ liệu (corpus) và cách sử dụng chúng trong dịch thuật văn bản. Tác giả mô tả các khái niệm về corpus, quá trình phát triển của nó đối với ngôn ngữ học và giới thiệu các loại hình corpus như khối ngữ liệu song song, khối ngữ liệu dịch, v.v... Sau đó, giới thiệu một số công cụ để khai thác khối ngữ liệu ví dụ như Antconc, Concordance,…Đây là các công cụ rất hữu ích để khai thác được các corpus điện tử. Nội dung lý thuyết ứng dụng khối ngữ liệu trong dịch thuât được phân tích ở phần cuối của bài viết.
Dạy đọc hiểu văn bản đa phương thức môn tiếng Việt bậc tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông năm 2018
Chương trình Ngữ văn 2018 đã đưa văn bản đa phương thức (ĐPT) vào nội dung môn học Tiếng Việt ở tiểu học bao gồm cả quá trình dạy đọc hiểu và dạy tạo lập với nhiều kiểu văn bản khác nhau. Trong đó, dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT giúp học sinh rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản ĐPT hiệu quả hơn trong học tập, đáp ứng được yêu cầu mới đối với học sinh phổ thông trong môn Tiếng Việt. Đọc hiểu văn bản ĐPT góp một phần quan trọng giúp người học được trang bị kiến thức nền, phục vụ cho quá trình tạo lập văn bản sau này. Không chỉ vậy, nó còn giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp; giúp giáo viên nâng cao trình độ dạy học Tiếng Việt. Cách thức dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT đáp ứng đặc thù môn học Tiếng Việt ở từng lớp, đảm bảo đặc trưng từng kiểu văn bản (văn bản văn học, văn bản thông tin), phù hợp với đặc điểm nhận thức và tâm sinh lí lứa tuổi học sinh là điều đáng được quan tâm, nghiên cứu. Bài báo đề xuất một số cách thức có tính hiệu quả, khả thi trong việc nâng cao chất lượng dạy học đọc hiểu văn bản ĐPT trong môn Tiếng Việt ở tiểu học.
Đối chiếu ngữ nghĩa một số thành ngữ có yếu tố chỉ thời tiết trong tiếng Việt và tiếng Trung
Bài viết này tập trung nghiên cứu các yếu tố tham gia vào việc hình thành thành ngữ liên quan đến hiện tượng thời tiết trong tiếng Trung và tiếng Việt, đồng thời so sánh các đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của các thành ngữ này trong hai ngôn ngữ. Thông qua việc phân tích các yếu tố cấu thành thành ngữ thời tiết, nghiên cứu làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm văn hóa và tư duy của hai quốc gia, từ đó lý giải sự khác biệt trong nghĩa đen cũng như nghĩa ẩn dụ mà các thành ngữ truyền tải. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong bài viết là phương pháp đối chiếu. Thông qua việc đối chiếu ý nghĩa và cấu trúc thành phần của các thành ngữ về thời tiết trong tiếng Trung và tiếng Việt, nghiên cứu chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt trong cách biểu đạt thành ngữ và sử dụng ẩn dụ. Đồng thời, bài viết cũng nhấn mạnh sự phong phú và đa dạng về cách con người thể hiện các hiện tượng tự nhiên và thời tiết thông qua ngôn ngữ.
“Thuyết phục” từ hướng tiếp cận của lí thuyết truyền thông
Bài viết mô tả một số quan niệm nền tảng về thuyết phục dưới các góc độ khác nhau, đồng thời phác họa bức tranh toàn cảnh về tình hình nghiên cứu thuyết phục từ đầu thế kỷ XX cho đến nay dưới ánh sáng của một số lý thuyết truyền thông tiêu biểu liên quan bao gồm thuyết định khung, mô thức tự sự cùng hai mô hình thuyết phục kinh điển thuộc thuyết xử lý thông tin kép - Mô hình Khả năng Xây dựng của Petty & Cacioppo và Mô hình Hệ thống - Suy nghiệm của Eagly & Chaiken. Từ đó, hé lộ các khoảng trống nghiên cứu liên quan đến vấn đề làm tiền đề cho các nghiên cứu về thuyết phục hay các chiến lược giao tiếp thuyết phục sau này, đặc biệt trong Việt ngữ học.
Tương ứng phụ âm đầu Hán Việt và tiếng Mân Nam Đài Loan (Khảo sát trên ngữ liệu thơ Đường trong “Đài ngữ giáo học”
Những năm gần đây, vấn đề tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán nói chung và cách đọc Hán Việt nói riêng đang được quan tâm trở lại từ những cách tiếp cận mới, với cái nhìn mở về “tiếng Hán”, chú ý đến “tiếng Hán” tại các địa phương cũng như các hiện tượng trước đây được cho là ngoại biên, lệch chuẩn v.v. Trong bối cảnh đó, người viết tiến hành khảo sát tương ứng ngữ âm trong cách đọc chữ Hán của người Việt và cách đọc chữ Hán của người nói tiếng Mân Nam tại Đài Loan, bắt đầu từ hệ thống phụ âm đầu. Các kết quả nghiên cứu góp thêm cứ liệu để tìm hiểu về tiếng Hán trung đại, tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán, cũng như khái niệm cách đọc Hán Việt, khái niệm văn độc, bạch độc, cách đọc Hán Đài (trong tiếng Mân Nam Đài Loan).
Trao đổi thêm về tên gọi núi “Nưa” (Na Sơn, Thanh Hoá)
Bài viết đưa ra một vài lập luận để giải thích ý nghĩa và nguồn gốc tên gọi của núi Nưa, một ngọn núi khá đặc biệt ở vùng đồng bằng Thanh Hóa, Việt Nam. Dựa trên những cứ liệu ngôn ngữ học, dân tộc học và đặc điểm cảnh quan tự nhiên, nghiên cứu đưa ra giả thuyết địa danh "Nưa" có nguồn gốc từ các ngôn ngữ Thái. Điều này phản ánh tính chất phức tạp và đa dạng của quá trình giao lưu, tiếp xúc ngôn ngữ ở Bắc Trung Bộ của Việt Nam. Kết quả này cũng góp phần cho việc nghiên cứu địa danh có giá trị rất lớn trong việc làng sáng tỏ những vấn đề liên quan đến lịch sử và những biến động của văn hóa – xã hội theo dòng thời gian.
Khảo sát cuốn Từ điển bách khoa Nông nghiệp Việt Nam
Từ điển bách khoa nông nghiệp Việt Nam là một công trình biên soạn tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức trong lĩnh vực nông nghiệp, nhằm nâng cao hiểu biết của nông dân, cung cấp thêm kiến thức hữu ích cho cán bộ kỹ thuật và bạn đọc. Kết quả khảo sát cung cấp những nội dung thông tin cần thiết cho các độc giả quan tâm tới ngành Nông nghiệp.
Yếu tố thầm lặng trong các lớp học nói tiếng Anh (Khảo sát tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội)
Nghiên cứu này khám phá sự im lặng của sinh viên (SV) trong các lớp học nói tiếng Anh theo định hướng nghề nghiệp (ĐHNN) tại trường Đại học Công nghiệp Hà Nội (ĐHCN HN). Thay vì chỉ xem xét sự tham gia qua lời nói, nghiên cứu định nghĩa lại sự tham gia bao gồm cả quá trình nhận thức thầm lặng. Với phương pháp hỗn hợp, dữ liệu được thu thập từ 150 SV thông qua khảo sát, quan sát lớp học và thảo luận nhóm. Kết quả cho thấy SV im lặng do lo lắng ngôn ngữ, thiếu tự tin và sợ phản hồi tiêu cực. Tuy nhiên, sự im lặng cũng giúp họ suy ngẫm, luyện tập tinh thần và hiểu bài sâu hơn. Kết quả định lượng xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự im lặng, trong khi kết quả định tính nhấn mạnh vai trò của hỗ trợ có cấu trúc và khen thưởng tích cực trong việc khuyến khích tham gia bằng lời nói. Nghiên cứu này góp phần vào hiểu biết về sự tham gia thầm lặng trong lớp học nói tiếng Anh theo ĐHNN, đồng thời đề xuất chiến lược giảng dạy nhằm tăng cường sự tham gia của SV. Các phát hiện mang lại ứng dụng thực tiễn cho giáo viên dạy tiếng Anh như một ngoại ngữ và tiếng Anh theo ĐHNN.
Quan điểm của giáo viên và học sinh về việc áp dụng hoạt động nhóm trong giảng dạy kĩ năng nói tiếng Anh cho học sinh
Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu quan điểm của học sinh THPT và giáo viên về vai trò của hoạt động nhóm trong việc dạy kỹ năng nói tiếng Anh tại Trường THPT Ngô Quyền Đông Anh nhằm phát huy hiệu quả của phương pháp dạy học này. Dữ liệu được thu thập định lượng và định tính thông qua các cuộc khảo sát với học sinh khối 10 và phỏng vấn bán cấu trúc với giáo viên dạy tiếng Anh tại đây. Nghiên cứu cho thấy cả học sinh và giáo viên đều đồng tình rằng hoạt động nhóm là một phương pháp khá hiệu quả để nâng cao kỹ năng nói của học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức cản trở việc áp dụng phương pháp này như sự tham gia không đồng đều giữa các thành viên, hạn chế về mặt thời gian thực hành, sự hướng dẫn không rõ ràng từ giáo viên, cảm giác không thoải mái khi làm việc nhóm, khó khăn trong việc hiểu ý kiến từ các thành viên trong nhóm. Qua đó, nghiên cứu cũng đưa ra đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp hoạt động nhóm trong lớp học kỹ năng nói tiếng Anh.
Sử dụng ChatGPT nhằm cải thiện kĩ năng viết tiếng Anh (Khảo sát sinh viên năm thứ ba chuyên ngành tiếng Anh)
Trong bối cảnh công nghệ ngày càng được tích hợp vào quá trình học ngôn ngữ, các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT mang lại nhiều tiềm năng hỗ trợ người học trong việc nâng cao kĩ năng viết. Nghiên cứu này nhằm mục đích tìm hiểu nhận thức của sinh viên chuyên ngành tiếng Anh về việc sử dụng ChatGPT trong kĩ năng viết tại Trường Ngoại ngữ - Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội. Người tham gia nghiên cứu bao gồm 150 sinh viên năm ba chuyên ngành tiếng Anh và hiện đang học học phần Kỹ năng Viết Tiếng Anh 5 kéo dài 10 tuần. Dữ liệu được thu thập thông qua câu hỏi khảo sát và phỏng vấn bán cấu trúc với 10 sinh viên được lựa chọn ngẫu nhiên, sau đó là quá trình ghi chép dữ liệu và phân tích theo chủ đề. Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên có nhận thức tích cực đối với việc sử dụng ChatGPT trong kĩ năng viết, trong đó đề cập đến các lợi ích như tạo động lực học, các khía cạnh viết được cải thiện cũng như theo dõi được tiến độ học tập. Nghiên cứu cũng chỉ ra những mặt hạn chế của ChatGPT khi sử dụng trong kĩ năng viết. Dựa trên kết quả và thảo luận, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp giúp sinh viên tối ưu hoá lợi ích của ChatGPT mang lại trong kĩ năng viết.
Lỗi trong văn bản dịch của sinh viên Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội (Khảo sát trường hợp sinh viên ngành ngôn ngữ Anh)
Nghiên cứu nhằm mục đích tìm ra những lỗi thường gặp nhất trong văn bản dịch Việt-Anh của sinh viên năm thứ ba tại FFL, HaUI. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp kết hợp giữa định lượng và định tính với các công cụ thu thập dữ liệu là bảng câu hỏi khảo sát cho 61 sinh viên và 39 bài kiểm tra giữa kỳ của sinh viên được chọn ngẫu nhiên. Kết quả cho thấy bảy lỗi mà sinh viên thường gặp phải trong bản dịch bao gồm: lỗi kết hợp từ, lỗi chọn giới từ, lỗi hình thái/ dạng của động từ, lỗi cấu trúc, lỗi ngữ dụng, lỗi lược bỏ hoặc không dịch một phần của văn bản nguồn và lỗi diễn giải các cụm từ hoặc thành ngữ. Bên cạnh đó, kết quả phân tích dữ liệu cũng chỉ ra một số nguyên nhân dẫn đến những sai sót đó. Trên cơ sở tổng hợp, phân tích, lí giải các lỗi sai, nghiên cứu cũng đưa ra một số đề xuất sư phạm cho các giáo viên dịch thuật giúp người học giảm thiểu sai sót trong quá trình thực hành dịch thuật. Đồng thời, nghiên cứu hi vọng sẽ là một kênh tham khảo để sinh viên hiểu hơn về những lỗi họ có thể mắc phải khi dịch, từ đó tránh mắc lỗi.
Dạy câu hỏi tu từ cho người nước ngoài học tiếng Việt
Câu hỏi tu từ là một dạng câu hỏi được người nói đặt ra mà không nhắm đến việc tìm kiếm câu trả lời chính xác hoặc nội dung câu trả lời đã có sẵn trong câu hỏi đó. Câu hỏi tu từ thường nhằm mục đích giao tiếp hoặc mang dụng ý nghệ thuật để biểu đạt hoặc tượng trưng cho một ý nghĩa nhất định trong đời sống hàng ngày và trong văn học. Để nhận ra chính xác mục đích của người nói thông qua câu hỏi tu từ là vấn đề không dễ đối với người nước ngoài học tiếng Việt, nhất là thời gian học tiếng Việt, am hiểu về văn hóa Việt Nam chưa nhiều. Phát triển năng lực giao tiếp cho người nước ngoài học tiếng Việt là mục tiêu quan trọng của giảng dạy tiếng Việt ở Khoa Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam. Với việc giúp người nước ngoài nhận diện câu hỏi tu từ trong ngôn ngữ đời thường và trong văn học, sử dụng đúng câu hỏi tu từ trong giao tiếp, chúng tôi mong muốn giúp người nước ngoài hiểu thêm về văn hóa giao tiếp của người Việt, hòa nhập tốt vào môi trường ngôn ngữ bản địa để nói đúng, sử dụng tiếng Việt thành thạo trong giao tiếp.
Nâng cao kĩ năng nói tiếng Anh của sinh viên thông qua hoạt động ghi hình
Ngày nay, công nghệ đã trở thành một phần không thể thiếu của xã hội, với nhiều ứng dụng đa dạng từ giải trí đến kinh doanh, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục. Việc đổi mới về mặt công nghệ mang lại những thay đổi đáng kể trong giảng dạy và học tập. Điều này tạo ra những cơ hội mới không chỉ cho sinh viên mà còn cho giảng viên trong việc tiếp cận các tài liệu mới, nhằm tối ưu hóa quá trình giảng dạy và học tập. Bài viết này tập trung vào việc khám phá hiệu quả của việc sử dụng các hoạt động ghi hình trong hệ thống học tập kết hợp (blended learning) nhằm nâng cao kỹ năng nói tiếng Anh của sinh viên năm thứ nhất tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội (HaUI). Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả phương pháp định lượng và định tính, bao gồm khảo sát sinh viên và phỏng vấn giảng viên. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng các hoạt động ghi hình video và tải chúng lên hệ thống English for Occupational Purposes (EOP) có tác động tích cực đến sự tiến bộ trong kỹ năng nói tiếng Anh của sinh viên, đặc biệt là về phát âm, ngữ điệu và sự tự tin trong giao tiếp. Ngoài ra, nghiên cứu cũng làm nổi bật những khó khăn và thuận lợi mà sinh viên và giảng viên gặp phải, từ đó đề xuất các giải pháp hỗ trợ sinh viên và giáo viên trong quá trình học tập và giảng dạy.
Nội hàm văn hoá được phản ánh qua thành ngữ có hình tượng “con rắn” (蛇) trong tiếng Trung và tiếng Việt
Thành ngữ được đúc kết, lưu truyền từ đời này sang đời khác, là một bộ phận quan trọng trong ngôn ngữ, phản ánh đặc trưng văn hóa và tư duy tri nhận của dân tộc sử dụng ngôn ngữ đó. Hình tượng “con rắn” trong thành ngữ với ý nghĩa biểu tượng đa dạng, không chỉ phản ánh kinh nghiệm, triết lý, giá trị văn hóa mà còn làm cho ngôn ngữ trở nên phong phú hơn. Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu thống kê mô tả, phân tích, so sánh đối chiếu trên ngữ liệu thành ngữ có hình tượng "con rắn"（蛇） trong tiếng Trung và tiếng Việt nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong nội hàm văn hóa, cũng như tư duy tri nhận của hai dân tộc. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hình tượng "con rắn" trong nền văn hóa Trung Hoa và nền văn hóa Việt Nam vừa có ý nghĩa tích cực vừa có ý nghĩa tiêu cực, vừa có điểm chung vừa có điểm riêng và được phản ánh thông qua bảy khía cạnh: thói quen đề phòng nguy hiểm, tâm lý sợ hãi dẫn đến tôn thờ, bài học về sách lược, tính linh hoạt đổi mới, quan niệm thẩm mỹ, quan niệm nhân quả.
Nghiên cứu hiện tượng trộn mã tiếng Anh trên mạng tiếng Nga
Internet là một phần không thể thiếu trong kỷ nguyên công nghệ thông tin hiện nay, Dưới sức ảnh hưởng to lớn của Internet, mọi mặt của đời sống con người đều biến đổi, và ngôn ngữ với vai trò là phương tiện giao tiếp chính của loài người trên không gian mạng cũng không nằm ngoài sự biến đổi đó. Một loại biến thể ngôn ngữ mới với những đặc điểm khác biệt với ngôn ngữ chuẩn đã xuất hiện trên mạng. Một trong các biểu hiện của ngôn ngữ mạng là hiện tượng sử dụng tiếng Anh dưới nhiều hình thức khác nhau. Bài báo phân tích việc sử dụng tiếng Anh trên mạng tiếng Nga như một biểu hiện của sự pha trộn ngôn ngữ, từ đó tìm ra các đặc điểm của hiện tượng trộn mã tiếng Anh trên mạng tiếng Nga.
Ẩn dụ ý niệm trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư
Ẩn dụ ý niệm mới lạ là vấn đề nghiên cứu đầy thú vị của trường phái Ngôn ngữ học tri nhận song ở Việt Nam vẫn đang là địa hạt chưa được chú ý. Trong bài báo này, trên cơ sở vận dụng lý thuyết ẩn dụ ý niệm, chúng tôi tiến hành hệ thống hoá, miêu tả các ẩn dụ mới lạ xuất hiện trong các truyện ngắn của nữ nhà văn Nguyễn Ngọc Tư; từ đó phân tích động lực hình thành cũng như hệ giá trị của chúng từ hai góc độ: ngôn ngữ học và văn học.
Lập luận trong các lượt lời trên diễn đàn quốc hội (Qua những phiên chất vấn)
Bài viết nghiên cứu đặc điểm các thành phần lập luận trong các lượt lời qua những phiên chất vấn trên diễn đàn Quốc hội. Bằng phương pháp miêu tả, từ kết quả khảo sát trường hợp, bài viết đã khái quát đặc điểm chung của luận cứ, kết luận và các chỉ dẫn lập luận trong lập luận. Luận cứ trong những lập luận này thường được trình bày theo 4 kiểu (thực tế tồn tại, nguồn tin, hành động thực tế, số liệu) và theo các kiểu khuôn nhất định. Chất liệu xây dựng luận cứ đa dạng (thực tế phản ánh dư luận cử tri, các chính sách, cam kết của các ban ngành,…). Vị trí của kết luận có xu hướng trình bày riêng đối với người điều hành, người trả lời. Các kiểu kết luận cấu tạo là câu hỏi tu từ có hiệu lực lập luận tốt. Kết tử dẫn nhập kết luận có thể không cần thiết trong các trường hợp lập luận đảo ngược kết luận hoặc khi kết luận là câu chất vấn, vì mâu thuẫn logic đã đủ để thúc đẩy kết luận. Các yếu tố hạn định (tác tử tình thái giảm hiệu lực hành vi xác tín, khuyến lệnh) xuất hiện làm giảm mức độ tin cậy trong kết luận… Nhận diện đặc điểm lập luận trong các lượt lời sẽ định hướng nghiên cứu lập luận trong sự vận động hội thoại tranh biện.
Hiện tượng “algospeak”: Chiến lược ngôn ngữ mã hoá trong không gian thuật toán (Trường hợp mạng xã hội Tiktok)
Bài viết xem xét các đặc điểm ngôn ngữ của Algospeak và ý nghĩa của chúng đối với diễn ngôn đa thức trong không gian của thuật toán. Đây là một hiện tượng biến đổi ngôn ngữ để thích nghi với truyền thông kĩ thuật số, khi người dùng sửa đổi hình thức biểu đạt để tránh sự kiểm duyệt nghiêm ngặt của nền tảng. Sử dụng phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính, chúng tôi trích xuất dữ liệu từ 10 video xu hướng trên Tiktok theo từ khóa và mức độ phổ biến, tại đây các nhà sáng tạo nội dung đã chuyển mã ngôn ngữ sang nhiều điển dạng đa thức khác nhằm mô tả sự kiện bạo lực mà không vi phạm nguyên tắc thuật toán. Phát hiện này nhấn mạnh khả năng tiến hóa của ngôn ngữ trong bối cảnh kĩ thuật số và những câu hỏi quan trọng về lí thuyết ngôn ngữ học, truyền thông kĩ thuật số và diễn ngôn đa thức trong tương lai.
Sự phân kì và hội tụ của các lí thuyết về biểu diễn ngữ nghĩa - ngữ pháp cho động từ
Bài viết này trình bày cơ sở triết học ẩn sau giao diện ngữ nghĩa - ngữ pháp thể hiện ra bằng các lí thuyết vai nghĩa. Vai nghĩa đóng vai trò là cầu nối giữa cấu trúc cú pháp với ý nghĩa ngữ pháp và nhận thức của con người. Những vai nghĩa này có thể được thể hiện bằng những dấu hiệu hình thức và trật tự khác nhau trong các ngôn ngữ cụ thể. Sự phân kì lí thuyết được thể hiện ở việc đến nay đã có nhiều đường hướng lí thuyết đề xuất để hình thức hoá nghĩa của các vai nghĩa và đã có một số công trình nghiên cứu, đề xuất, điều chỉnh danh mục các vai nghĩa khác nhau. Còn sự hội tụ lí thuyết được thể hiện bằng việc chỉ ra các đường hướng lí thuyết đó có những điểm chung tiệm cận đến ranh giới của một danh sách tối ưu các vai nghĩa. Bài viết cũng đánh giá các mô hình lí thuyết vai nghĩa và khái quát những đóng góp của nó vào lí luận ngôn ngữ học và ứng dụng vào trong thực tiễn. Cuối bài viết là thảo luận và gắn nó vào định hướng nghiên cứu tương lai.
Vận dụng ngôn ngữ học chức năng hệ thống vào thiết kế thử nghiệm bài dạy ngữ pháp tiếng Việt trình độ trung cấp cho người nước ngoài
Ngôn ngữ học chức năng hệ thống (SFL) là một mô hình nghiên cứu ngôn ngữ gắn với ngữ cảnh. Nhờ tính ứng dụng cao, mô hình nghiên cứu ngôn ngữ hiện đại này được vận dụng để giải quyết rất nhiều vấn đề trong thực tiễn nghiên cứu và sử dụng ngôn ngữ, trong đó có dạy học ngoại ngữ. Trong khuôn khổ bài viết, chúng tôi tập trung nghiên cứu cách vận dụng SFL vào thiết kế bài dạy về Ngữ pháp tiếng Việt trình độ Trung cấp cho người nước ngoài. Theo đó, nội dung bài viết sẽ tập trung vào 3 nội dung chính: 1/ Trình bày lí thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống; 2/ Vận dụng lí thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống vào thiết kế thử nghiệm bài dạy về Ngữ pháp tiếng Việt trình độ Trung cấp cho người nước ngoài; 3/Thử nghiệm và đánh giá. Chúng tôi hi vọng kết quả của bài viết sẽ góp thêm một minh chứng để khẳng định những ưu điểm vượt trội của SFL, đồng thời gợi mở thêm một hướng dạy học tích cực góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.
Chuyển đổi số: Cơ hội mới cho biên soạn Từ điển bách khoa về các danh tướng triều Trần
Dựa trên nhận định rằng quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản các cách thức tiếp cận, lưu trữ và phổ biến tri thức trong lĩnh vực từ điển học và bách khoa thư, bài viết này phân tích những cơ hội mà quá trình đó mang lại cho công tác biên soạn, số hóa Từ điển bách khoa về các danh tướng triều Trần. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tận dụng tối đa những tiến bộ của công nghệ số để xây dựng một công trình vừa bảo đảm tính khoa học nghiêm ngặt, vừa dễ dàng tiếp cận đối với giới học giả và công chúng.
Cơ sở lí thuyết và thực tiễn biên soạn Từ điển thuật ngữ pháp luật đất đai
Cách thức biên tập kĩ thuật của mục từ Bách khoa toàn thư Việt Nam (BKTTVN) hướng đến bàn thảo để đi đến thống nhất công đoạn biên tập kĩ thuật mục từ bách khoa toàn thư Việt Nam. Bài viết bàn về các khái niệm cơ bản như “cách thức” “biên tập” “Biên tập kĩ thuật” “Mục từ BKTTVN” và cuối cùng bàn về cách thức biên tập kĩ thuật mục từ BKTTVN. Từ khóa: Cách thức, biên tập, kĩ thuật, biên tập kĩ thuật, mục từ.