Tạp chí của Trường Đại học Văn Hiến
Biểu tượng đức tin Công giáo trong tiểu thuyết Ngược mặt trời của Nguyễn Một
Ngược mặt trời là cuốn tiểu thuyết lấy cảm hứng từ đạo Công giáo nhưng không triển khai theo lối cũ mà được soi chiếu dưới góc nhìn mới mang tính đối thoại. Theo đó, nhiều vấn đề còn gây tranh cãi liên quan đến đạo Công giáo ở Việt Nam đã được giải quyết một cách minh triết. Thông qua hệ thống biểu tượng vay mượn trong Thánh Kinh, gắn với Thiên Chúa gồm thánh giá, máu và mặt trời, nhà văn Nguyễn Một đã giải mã thành công những bí ẩn về lịch sử sinh thành giáo hội Công giáo Việt Nam, đồng thời, khẳng định niềm tin của các Kitô hữu vào Chúa Jesus là bất diệt. Bên cạnh đó, các biểu tượng còn chuyển tải thông điệp cảnh tỉnh con người về hoạ diệt vong do sự khủng hoảng đức tin mang lại. Chính những điều này khiến tiểu thuyết Ngược mặt trời mang màu sắc thiêng liêng, tựa như những trang Kinh Thánh nhằm hướng con người vươn tới chân - thiện - mỹ.
Sự thích ứng của các gia đình người Việt ở nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long trong giáo dục con cái dưới bối cảnh xã hội hiện đại
Hiện nay, dưới ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa, nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang có nhiều biến đổi. Nhiều gia đình ở nông thôn ĐBSCL đã có các chiến lược thích ứng khác nhau trong giáo dục con cái. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu tìm hiểu sự thích ứng của các gia đình nông thôn ĐBSCL trong giáo dục con cái dưới bối cảnh xã hội hiện đại. Phương pháp nghiên cứu định tính bao gồm phỏng vấn sâu và quan sát thực địa. Số lượng phỏng vấn sâu là 24 cuộc, với thời gian thực hiện từ 2021 đến 2022. Lý thuyết lựa chọn duy lý của Scott và lý thuyết về các loại vốn của Bourdieu được sử dụng để phân tích dữ liệu thu thập được nhằm lý giải nhận thức và chiến lược thích ứng trong giáo dục của các hộ gia đình. Nghiên cứu cho thấy nông thôn ĐBSCL hiện nay đã có sự biến đổi trong cơ cấu dân số, cơ cấu nghề nghiệp và hệ giá trị, từ đó, các gia đình đã có sự thích ứng trong giáo dục con cái thông qua lựa chọn mục tiêu giáo dục, đầu tư giáo dục và cân bằng mối quan hệ trong giáo dục.
Biến đổi văn hóa của người Raglai trong xã hội hiện đại (Dưới tác động của giao thoa văn hóa, tôn giáo và truyền thông)
Bài viết nghiên cứu quá trình biến đổi văn hóa của người Raglai trong xã hội hiện đại từ 1975 đến nay, tại các huyện miền núi thuộc các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận - nơi tập trung người Raglai sinh sống. Nghiên cứu sử dụng hướng tiếp cận liên ngành với phương pháp nghiên cứu định tính, kết hợp vận dụng lý thuyết tiếp biến văn hóa, hiện đại hóa và lựa chọn duy lý. Cơ sở dữ liệu được thu thâp thông qua khảo sát thực địa trong giai đoạn 2019-2025. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự giao thoa văn hóa với người Kinh thúc đẩy các hình thái văn hóa theo hướng hiện đại nhưng cũng đặt ra các nguy cơ mai một các giá trị văn hoá truyền thống; sự gia tăng các thực hành tôn giáo mới góp phần làm suy giảm hệ thống tín ngưỡng truyền thống; truyền thông đại chúng giúp thay đổi nhận thức theo hướng hiện đại song cũng đe dọa ngôn ngữ và tri thức bản địa. Ba yếu tố này vừa tạo điều kiện cho người Raglai thích nghi xã hội hiện đại, vừa đặt ra những thách thức lớn đối với việc bảo tồn văn hóa truyền thống của cộng đồng.
Ảnh hưởng của Thần Đạo trong nhận thức và ứng xử của người Nhật
Thần đạo là tôn giáo bản địa của Nhật, được hình thành trên cơ sở tín ngưỡng của những di dân từ lục địa đến Nhật Bản trong thời kỳ đồ đá mới. Qua hàng ngàn năm, Thần đạo dần hoàn thiện nhờ vào sự tiếp xúc với các yếu tố văn hoá ngoại lai được truyền đến và có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều phương diện văn hoá, xã hội Nhật Bản. Trong đó có khía cạnh nhận thức và ứng xử của con người, được biểu hiện qua các đặc điểm như tình yêu thiên nhiên; tinh thần lạc quan, thực tế; tinh thần tập thể; tính kỷ luật, trật tự; tính trung thực, ngay thẳng, trách nhiệm. Bài viết thông qua việc phân tích - tổng hợp các công trình nghiên cứu có liên quan để làm rõ những quan niệm nào trong Thần đạo đã góp phần tạo nên các đặc điểm nêu trên trong nhận thức và ứng xử của người Nhật, góp phần vào việc tìm hiểu, lý giải hệ tư tưởng Nhật Bản, tăng cường hiểu biết văn hoá lẫn nhau giữa Việt Nam - Nhật Bản trong giai đoạn hiện nay.
Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận sử dụng dịch vụ thẩm mỹ của nữ giới tại thành phố Hồ Chí Minh
Làm đẹp bằng thẩm mỹ ngày càng được quan tâm rộng rãi và đang trở thành xu hướng trong xã hội hiện nay. Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận sử dụng dịch vụ thẩm mỹ của nữ giới tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính phỏng vấn chuyên gia và định lượng như phân tích nhân tố khám phá (EFA); hồi quy tuyến tính để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận sử dụng dịch vụ thẩm mỹ. Dữ liệu được thu thập trực tiếp và gián tiếp từ 247 phụ nữ ở nhiều độ tuổi khác nhau trên địa bàn nghiên cứu bằng phương phương pháp lấy mẫu thuận tiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy có 6 nhân tố ảnh hưởng đến Ý định, bao gồm: Thái độ đối với thẩm mỹ; Không hài lòng về cơ thể; Lo sợ bị đánh giá tiêu cực về ngoại hình; So sánh ngoại hình với người khác; Ảnh hưởng từ truyền thông và mạng xã hội; và Phí dịch vụ. Trong đó, yếu tố Ảnh hưởng từ truyền thông và mạng xã hội có tác động mạnh nhất đến Ý định chấp nhận sử dụng dịch vụ thẩm mỹ với β= 0,296. Ngoài ra, khác với các nghiên cứu trước đây về thẩm mỹ, nghiên cứu này đã cho thấy yếu tố Phí dịch vụ có ảnh hưởng khá mạnh đến ý định chấp nhận thẩm mỹ. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản trị trong ngành thẩm mỹ hiểu rõ hơn về ý định chấp nhận sử dụng dịch vụ thẩm mỹ của phụ nữ.
Nghiên cứu sự hài lòng của sinh viên học giáo dục thể chất ở Trường Đại học Văn Hiến
Nghiên cứu đánh giá mức độ hài lòng của người học đối với chương trình giáo dục thể chất tại Trường Đại học Văn Hiến, được thực hiện thông qua tiến hành khảo sát 1.251 người học vừa hoàn thành khóa học trong học kỳ I năm học 2024-2025. Mô hình SERVQUAL được sử dụng để phân tích sự hài lòng của sinh viên với chương trình giáo dục thể chất. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS và SmartPLS3 để kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính. Kết quả cho thấy sáu yếu tố, bao gồm: nguồn lực giảng viên, chương trình đào tạo, công trình thể thao, tài liệu học tập, hỗ trợ từ phòng ban chức năng, giá trị cảm nhận đều có tác động đáng kể đến sự hài lòng của người học. Trong đó, tài liệu học tập, sự hỗ trợ từ phòng ban chức năng và giá trị cảm nhận là những yếu tố có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. Phát hiện này mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, cung cấp cơ sở để các nhà quản lý giáo dục cải thiện chất lượng giảng dạy, nâng cao trải nghiệm học tập và tối ưu hóa các dịch vụ hỗ trợ người học giáo dục thể chất.
Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên đối với hoạt động của Phòng Quản lý Nghiên cứu Khoa học Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá sự hài lòng của sinh viên đối với hoạt động của Phòng Quản lý Nghiên cứu Khoa học tại Trường Đại học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh thông qua đo lường mức độ tác động của từng nhân tố dẫn đến sự hài lòng hoặc không hài lòng của sinh viên, dựa trên việc tích hợp những kết quả chính đã được ghi nhận từ mô hình SERVQUAL. Dữ liệu định lượng được thu thập từ một cuộc khảo sát trực tuyến qua Google Forms với 304 sinh viên tại trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 08/2024 đến tháng 11/2024 và phân tích bằng mô hình hồi quy tuyến tính thông qua phần mềm SPSS 26. Kết quả phân tích cho thấy 4 trong 6 yếu tố trong mô hình bao gồm: Quy trình làm việc (SP), Khả năng phục vụ (RES), Thái độ phục vụ (AT) và Phương tiện hữu hình (TAN) có ảnh hưởng tích cực đến sự hài lòng của sinh viên đối với hoạt động của Phòng Quản lý Nghiên cứu Khoa học.
Giao thoa văn hóa Việt - Hoa trong văn xuôi Bình Nguyên Lộc
Bài viết xem xét hiện tượng giao thoa văn hóa Việt - Hoa được phản ánh trong các tác phẩm văn xuôi của Bình Nguyên Lộc, dựa trên các lý thuyết về giao thoa và tiếp biến văn hóa của Việt Nam và thế giới. Phân tích các sáng tác Bình Nguyên Lộc, nhận thấy nhà văn rất nhất quán trong việc miêu tả quá trình giao lưu văn hóa giữa người Việt và người Hoa di cư, cộng cư và những đổi thay trong đời sống văn hóa. Các tác phẩm của ông nhấn mạnh sự cộng tồn hòa bình và chấp nhận lẫn nhau thay vì xung đột hay áp đặt văn hóa. Bài viết hướng đến mục tiêu làm rõ mối quan hệ giữa văn học và văn hóa, chứng minh rằng ý thức văn hóa của nhà văn ảnh hưởng sâu sắc đến cả nội dung tư tưởng lẫn giá trị nghệ thuật của tác phẩm văn học. Bài viết cho thấy tác phẩm của Bình Nguyên Lộc không chỉ là biểu hiện nghệ thuật mà còn là tư liệu dân tộc học có giá trị về xã hội đa văn hóa miền Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức các cộng đồng dân tộc khác nhau duy trì bản sắc văn hóa riêng trong khi hình thành một nền văn hóa vùng miền gắn kết.
Tâm lý coi trọng mưu kế của người Trung Hoa trong một số tiểu thuyết của Diêm Liên Khoa
Trung Hoa là một nền văn minh lớn, có lịch sử, văn hoá lâu đời, ảnh hưởng đến nhiều nước trong khu vực và trên thế giới. Bài viết phân tích tâm lý coi trọng mưu kế của người Trung Hoa qua một số tiểu thuyết tiêu biểu của nhà văn đương đại Diêm Liên Khoa. Ứng dụng lý thuyết tâm lý học văn hóa và cách tiếp cận liên ngành, nghiên cứu khẳng định, các tác phẩm của họ Diêm phản ánh rõ nét nguyên tắc tâm lý coi trọng mưu kế trong văn hóa ứng xử và cơ chế vận hành của thiết chế xã hội Trung Hoa thời hiện đại. Nhà văn thẳng thắn phơi bày hiện thực lịch sử và các đặc điểm tâm lý con người trong những hoàn cảnh khốc liệt và phi lý của thời kỳ Đại Nhảy vọt và Cách mạng Văn hóa. Như một chiến lược gia thực thụ, Diêm Liên Khoa nhấn mạnh rằng hoạt động sáng tạo nghệ thuật cũng là một hành vi văn hóa. Việc ông phát hiện và triển khai chủ nghĩa thần thực vừa là một chiến lược tự sự sáng tạo, vừa là một phương tiện phản ảnh chân xác dân tộc tính.
Kỹ thuật dòng ý thức trong tiểu thuyết của James Joyce và Mario Vargas Llosa: Những sự tương đồng và khác biệt
Khởi nguồn từ tâm lý học, dòng ý thức đã trở thành một phương thức nghệ thuật quan trọng trong văn học làm thay đổi cách miêu tả tâm lý nhân vật, đưa người đọc đến gần hơn với những suy nghĩ phức tạp và chân thực của con người. Dưới góc nhìn so sánh, bài viết nghiên cứu kỹ thuật dòng ý thức trong tiểu thuyết của James Joyce và Mario Vargas Llosa trong mối tương quan với các lý thuyết phân tâm học, hậu hiện đại và hậu thực dân. Cả hai nhà văn đều sử dụng dòng ý thức để phá vỡ cấu trúc tường thuật truyền thống, tạo nên một thực tại phân mảnh và đa chiều. Nếu như Joyce tập trung khắc họa cuộc đấu tranh nội tâm và khủng hoảng bản sắc để phơi bày những mâu thuẫn hiện sinh và áp lực thuộc địa, thì Llosa vận dụng dòng ý thức nhằm phản ánh chấn thương tâm lý và bất công xã hội trong bối cảnh hậu thực dân. Những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai nhà văn không chỉ phản ánh bối cảnh văn hóa - xã hội khác nhau mà còn làm nổi bật vai trò của kỹ thuật dòng ý thức trong việc cách tân nghệ thuật tiểu thuyết thế kỷ 20. Dòng ý thức không chỉ là một kỹ thuật tự sự mà còn là một lăng kính nghệ thuật để soi chiếu bản chất con người và xã hội trong các giai đoạn chuyển giao lịch sử.
Bạo lực và chấn thương trong tiểu thuyết Chiến tranh trắng của Ahn Jung-Hyo
Chiến tranh trắng (White War) của Ahn Jung-hyo là cuốn tiểu thuyết mô tả chiến tranh Việt Nam từ góc nhìn của một người lính Hàn Quốc. Bài viết này giới thiệu bối cảnh lịch sử và văn hóa khi Chiến tranh trắng ra đời, nhấn mạnh vai trò của Hàn Quốc trong chiến tranh Việt Nam, từ đó tìm hiểu những tác động mạnh mẽ của bạo lực chiến tranh và bạo lực văn hóa đối với tâm hồn những người lính trong và sau cuộc chiến. Nghiên cứu kết hợp lý thuyết chấn thương, hướng phân tích diễn ngôn và phân tích bối cảnh lịch sử, văn hóa để khám phá các hình thái bạo lực và sự biểu đạt chấn thương trong tiểu thuyết. Qua đó, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của văn học trong việc nhận diện các thiết chế bạo lực và văn hóa gây ra chấn thương, khẳng định ý nghĩa của tác phẩm trong việc khuyến khích sự công nhận nỗi đau, chia sẻ trách nhiệm và thúc đẩy đối thoại văn hóa.
Tác động của phát triển công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tới xuất khẩu của Việt Nam: Cách tiếp cận từ mô hình trọng lực
Nghiên cứu này đánh giá tác động của phát triển công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) tới xuất khẩu của Việt Nam bằng cách sử dụng ước lượng tác động cố định (Fixed effects Model - FEM) cho mô hình trọng lực được xây dựng trên bộ số liệu bao gồm xuất khẩu song phương từ Việt Nam tới 217 đối tác thương mại từ năm 2002 đến năm 2022. Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra rằng phát triển ICT tại Việt Nam và các quốc gia đối tác, đo lường bằng tỷ lệ người sử dụng Internet trên tổng dân số, số lượng thuê bao di động trên 100 người và số lượng thuê bao băng thông rộng cố định trên 100 người, có tác động tích cực đến xuất khẩu của Việt Nam. Phát hiện của nghiên cứu này cung cấp cơ sở để các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam đưa ra các biện pháp và các doanh nghiệp xuất khẩu có thể lựa chọn các đối tác thương mại nhằm tăng giá trị xuất khẩu của Việt Nam.
Dấu Ấn Văn Hóa Ẩm Thực Nam Bộ trong Văn Xuôi Bình Nguyên Lộc
Bình Nguyên Lộc là một trong những nhà văn lớn, tiêu biểu của miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975. Truyện của ông phản ánh đậm nét đặc trưng văn hóa vùng Nam Bộ, đặc biệt là văn hóa ẩm thực. Bài báo này không đi sâu phân tích các nội dung liên quan đến văn hóa ẩm thực Nam Bộ thể hiện trong tác phẩm Bình Nguyên Lộc, mà chủ yếu phân tích ẩm thực có vai trò như ký hiệu văn hóa, tư liệu văn hóa, nơi thể hiện ký ức cộng đồng, sắc thái vùng miền. Việc đặt tác phẩm Bình Nguyên Lộc trong lịch sử di dân của người Việt, trong không gian giao thoa - tiếp biến về văn hóa, để đánh giá cảm hứng văn hóa chủ đạo và khác biệt của nhà văn, để làm rõ hơn mối quan hệ giữa văn học và văn hóa cũng là điểm mới của bài báo.
Tính Giáo Dục trong Truyện Viết cho Thiếu Nhi Gần Đây của Nguyễn Thái Hải
Tính giáo dục là một đặc điểm quan trọng của văn học thiếu nhi. Nguyễn Thái Hải có một quan niệm rõ ràng, cụ thể và nhân văn về tính giáo dục trong sáng tác dành cho thiếu niên, nhi đồng. Tuy nhiên, hiện nay tính giáo dục trong truyện thiếu nhi của ông vẫn chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu. Nghiên cứu này kỳ vọng giúp người đọc nhận diện được tính giáo dục được thể hiện trong truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Thái Hải. Dựa trên lý thuyết về chức năng của văn học, kết hợp với các phương pháp phân tích-tổng hợp, phương pháp so sánh, bài viết góp phần khẳng định những biểu hiện của tính giáo dục trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Thái Hải ở hai phương diện: giúp khai mở, làm phong phú trí tuệ và hình thành, bồi dưỡng nhân cách cho thiếu nhi. Qua đó, bài viết giúp người đọc có cái nhìn trân trọng hơn với những sáng tác viết cho thiếu nhi của một nhà văn đất Đồng Nai.
Biểu Tượng Nước và Rắn trong Tiểu Thuyết Cha Giết Con và Đôi Bước Lưu Ly của Phêrô Nghĩa trên Tuần Báo Nam Kỳ Địa Phận
Tiểu thuyết văn học trên báo Nam Kỳ địa phận đầu thế kỷ XX nổi bật với nhiều chủ đề đa dạng thu hút độc giả đương thời. Trong đó, Phêrô Nghĩa là một cây bút nổi bật với các tác phẩm thể hiện sự giao thoa ý nghĩa biểu tượng giữa các lĩnh vực: tôn giáo, văn hóa và văn học. Nghiên cứu này tập trung giải mã ý nghĩa hai biểu tượng nghệ thuật nước và rắn trong hai tiểu thuyết tiêu biểu Cha giết con và Đôi bước lưu ly của Phêro Nghĩa, nhằm mục tiêu khám phá khả năng sáng tạo nghệ thuật của tác giả. Với phương pháp lịch sử - xã hội và hướng tiếp cận liên ngành: tôn giáo và văn hóa, bài viết tiệm cận lớp ý nghĩa của hai tác phẩm ẩn giấu trong hai hình tượng nước và rắn. Ý nghĩa của hai hình tượng này mang tính cách lưỡng diện: tích cực và tiêu cực. Tuy nhiên, có lẽ tác giả mang tâm thức đạo Công giáo, nên ông nghiêng chiều về ý nghĩa tiêu cực hơn, theo hướng nghĩa của những câu chuyện ấn tượng trong Kinh Thánh, nhưng cũng không xa lạ với văn hóa dân tộc mình. Điều đó cho thấy tài năng cách tân nghệ thuật của Phêro Nghĩa trong lãnh địa tiểu thuyết đầu thế kỷ XX.
Đóng Góp của Nông Cổ Mín Đàm và Lục Tỉnh Tân Văn cho Quá Trình Hình Thành Nền Tiểu Thuyết Việt Nam Hiện Đại
Nông cổ mín đàm và Lục Tỉnh Tân Văn là hai tờ báo có những đóng góp quan trọng cho quá trình hiện đại hoá nền tiểu thuyết hiện đại. Bài viết nhằm hướng đến chứng minh cũng như làm rõ vai trò của sự đóng góp của hai tờ báo trong tiến trình phát triển của nền tiểu thuyết hiện đại. Thông qua phương pháp nghiên cứu lịch sử, thống kê và so sánh các tư liệu văn học trên hai tờ báo, bài viết góp phần khẳng định tầm quan trọng và đóng góp Nông cổ mín đàm và Lục Tỉnh Tân Văn trong quá trình hiện đại hoá tiểu thuyết. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra được vai trò khởi xướng và bảo vệ cho nền tiểu thuyết mới của Nông cổ mín đàm và vai trò đa dạng hoá diện mạo chung của nền tiểu thuyết hiện đại của Lục Tỉnh Tân Văn. Mặt khác, bài viết cũng đóng góp cho việc nghiên cứu lịch sử báo chí về phương cách hoạt động thực tiễn của những tờ báo Quốc Ngữ tiên phong vào những năm đầu thế kỷ XX.
Sự Gặp Gỡ giữa Phương Đông và Phương Tây về Con Người Chán Chường trong Khúc Ngâm Trung Đại Việt Nam với Quan Niệm về Con Người của Chủ Nghĩa Hiện Sinh
Chủ nghĩa hiện sinh ra đời và phát triển từ cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX ở phương Tây quan tâm nhiều đến con người và quyền sống của con người. Trong các khúc ngâm trung đại Việt Nam ở thế kỷ XVIII - XIX, con người được khắc họa với thế giới nội tâm phong phú và trong đó, con người chán chường là một dạng thức khá nổi bật. Thông qua việc sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành, phương pháp lịch sử - cụ thể, và phương pháp so sánh, bài viết đi sâu vào tìm hiểu những điểm gặp gỡ giữa phương Đông và phương Tây về con người chán chường trong khúc ngâm trung đại Việt Nam với quan niệm về con người của chủ nghĩa hiện sinh qua hai khía cạnh, cụ thể là con người chán chường trước sự tẻ nhạt của đời sống thường nhật và con người chán chường trước sự lạnh lùng của tha nhân. Từ đó, bài viết đi đến kết luận tâm trạng chán chường chính là biểu hiện tích cực vì nó đại diện cho việc con người biết vươn lên, cố gắng vượt thoát khỏi đời sống tầm thường và thoát khỏi sự lạnh lùng của tha nhân.
Nghệ Thuật Tự Sự trong Truyền Kỳ Mạn Lục của Nguyễn Dữ và Vũ Nguyệt Vật Ngữ của Ueda Akanari
Văn học so sánh trong bối cảnh khu vực Đông Á đang trở thành xu hướng mới của nghiên cứu hiện nay. Bằng phương pháp tiếp cận tự sự học, bài viết đi sâu vào khảo sát những yếu tố cơ bản xoay quanh nghệ thuật tự sự của hai tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ và Vũ nguyệt vật ngữ của Ueda Akanari như: cốt truyện, phương thức kể chuyện (người kể chuyện, điểm nhìn, lời kể), thời gian và không gian trần thuật. Dù cùng chịu ảnh hưởng từ “Tiễn đăng tân thoại” về nghệ thuật tự sự nhưng hai tác phẩm truyền kì này cũng mang những nét đặc trưng riêng, phản ánh văn hóa - xã hội của từng dân tộc, đồng thời thể hiện sự phát triển độc lập của thể loại truyền kỳ ở Việt Nam và Nhật Bản. Trong khi Truyền kỳ mạn lục thể hiện các giá trị Nho giáo với lối kể chuyện in đậm văn hóa dân gian và văn xuôi lịch sử Việt Nam, thì Vũ nguyệt vật ngữ phát triển phong cách tự sự hiện đại, tập trung vào tâm lý nhân vật và đời sống đô thị. Việc so sánh hai tác phẩm này cho thấy sự đa dạng và phong phú của thể loại truyền kỳ trong khu vực Đông Á, đồng thời khẳng định tính quy luật trong quá trình phát triển của thể loại này, từ những câu chuyện dân gian đến những tác phẩm văn học có chiều sâu nghệ thuật.
Chết ở Venice: Từ Văn Học đến Điện Ảnh trên Phương Diện Cốt Truyện và Nhân Vật
Tiểu thuyết Chết ở Venice với tuổi đời hơn 100 năm là kiệt tác thời kỳ đầu của nhà văn lớn Thomas Mann. Trong phiên bản điện ảnh năm 1971, đạo diễn danh tiếng Luchino Visconti đã đưa tiểu thuyết ngắn của Mann lên màn ảnh với sự thay đổi cơ bản trên hai phương diện: cốt truyện và nhân vật. Tác phẩm điện ảnh có thể không tái tạo được những câu châm biếm nhiều lớp nghĩa trong ngôn ngữ của Mann nhưng nó là phương tiện để người xem tìm kiếm những lớp nghĩa đó, điện ảnh tạo ra sự mơ hồ thông qua các phương tiện khác ngoài chữ viết. Bài viết được xây dựng từ góc nhìn tự sự học và lý thuyết cải biên nhằm lý giải phương thức chuyển thể tác phẩm văn học thành phim qua thực hành cải biên cụ thể Chết ở Venice dựa trên sự thay đổi điểm nhìn nhân vật và sự cải tác tình tiết, hứa hẹn mang đến một cái nhìn mới về sự tái sáng tạo của Visconti trong quá trình chuyển vị.
Khoảng Cách Thế Hệ: Một Biểu Hiện của Lý Thuyết Chấn Thương trong Văn Học (Trường Hợp Tiểu Thuyết Thời Nắng Lịm của Eugen Ruge)
Bài viết nghiên cứu về sự tác động của khoảng cách thế hệ đến việc hình thành chấn thương trong văn học thông qua tiểu thuyết Thời nắng lịm của nhà văn Eugen Ruge. Lấy đề tài về lịch sử nước Đức những năm 50, tiểu thuyết Thời nắng lịm mang đến cho người đọc một góc nhìn mới về câu chuyện gia đình thông qua các bước lần tìm về lịch sử được gói gọn sau cánh cửa nhà Umnitzer. Trong đó, bài viết tập trung vào sự tác động của lịch sử, những xung đột văn hóa cũng như các diễn ngôn ký ức trong việc chi phối ý thức của đối tượng trải nghiệm nhằm phát hiện nguyên nhân hình thành khoảng cách giữa các thế hệ. Đồng thời, nghiên cứu này cũng tập trung tìm hiểu về sự hoài niệm bản sắc như là một nỗ lực khắc phục chấn thương thông qua việc thu hẹp khoảng cách thế hệ diễn ra trong văn học nói riêng và hơn thế nữa là trong đời sống xã hội.
Trời đêm những vết thương xuyên thấu của Ocean Vuong dưới góc nhìn siêu hiện đại
Siêu hiện đại là một lý thuyết mới chưa phổ biến rộng rãi ở Việt Nam song nó đã có được những sự quan tâm, phát triển ở nước ngoài nhờ tính năng động, những tác động tích cực mà nó mang lại đối với đời sống đương đại. Bài viết sẽ hướng đến khám phá một hiện tượng văn học đương đại là tập thơ Trời đêm những vết thương xuyên thấu của Ocean Vuong thông qua việc làm rõ những đặc điểm quan trọng của siêu hiện đại là sự nghịch lý giữa đại tự sự và tiểu tự sự; sự cộng tác giữa ám ảnh chấn thương và chấp nhận tái sinh; sự phản hồi tích cực lạc quan về bi kịch được biểu hiện trong tác phẩm
Hình ảnh người phụ nữ trong Truyền Kỳ Mạn Lục (Nguyễn Dữ) và Vũ Nguyệt Vật Ngữ (Ueda Akinari)
Hình ảnh người phụ nữ xuất hiện khá thường xuyên trong các tác phẩm truyền kỳ các nước trong khu vực văn hóa chữ Hán với nhiều nét đặc trưng nổi bật. Tuy nhiên, hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về hình tượng này trong thể loại truyền kỳ. Vận dụng phương pháp so sánh song song, bài viết này hướng đến nghiên cứu hình ảnh người phụ nữ trong hai tác phẩm truyền kỳ tiêu biểu: Truyền kỳ mạn lục (Nguyễn Dữ) và Vũ nguyệt vật ngữ (Ueda Akinari). Kết quả nghiên cứu cho thấy bên cạnh những điểm tương đồng trong việc khắc họa hình ảnh người phụ nữ trong hai tác phẩm như đề cao vẻ đẹp, đức hy sinh, lòng hiếu hạnh, sự thủy chung, người phụ nữ trong từng tác phẩm cũng có những nét riêng gắn với đặc điểm của mỗi dân tộc. Nếu những người phụ nữ trong Truyền kỳ mạn lục được khắc họa như những con người mạnh dạn tìm kiếm tình yêu, hạnh phúc cho mình thì người phụ nữ trong Vũ nguyệt vật ngữ lại quyết liệt trong việc đòi công lý cho họ. Tất cả không những thể hiện dòng chảy chung thể loại truyện truyền kỳ trung đại trong khu vực văn hóa chữ Hán mà còn tạo nên dấu ấn riêng của hình ảnh người phụ nữ trong từng tác phẩm.
Cảm thức hiện sinh hữu thần Trong tập thơ Hành hương của Lê Đình Bảng
Lấy đời sống thiết thực của con người làm đề tài triết lý và triết học hiện sinh chiêm nghiệm sâu sắc thân phận con người, tập thơ "Hành hương" của Lê Đình Bảng mang nặng cảm thức hiện sinh hữu thần, là những lát cắt chiêm nghiệm trong hành trình sống đức tin của người tín hữu. Bài viết này chọn lý thuyết hiện sinh hữu thần làm chìa khóa giải mã tập thơ "Hành hương" của Lê Đình Bảng, với mục đích khám phá cái đẹp của cuộc sống nhân sinh trong tập thơ này, và cho thấy những đóng góp của thơ ông nói riêng và thơ văn Công giáo nói chung vào sự vận động và phát triển của đời sống văn học dân tộc. Với phương pháp lịch sử - văn hóa, phương pháp đọc sâu văn bản, đặc biệt là kỹ thuật mô tả hiện tượng luận, bài viết tiệm cận được tầng sâu kín ẩn trong tâm trạng con người với những nỗi đau bản thể, luôn lỡ nhịp với cuộc đời và xa lạ với chính mình. Cái tôi trữ tình nhìn đời và nhìn mình bằng cái nhìn mang tính trắc diện, tạo nên những vần thơ như đi giữa hai bờ thực và hư.
Thân phận các nhân vật chính trong Tấm ván phóng dao - nhìn từ lý thuyết chấn thương
Tiểu thuyết Tấm ván phóng dao là một trong những tác phẩm tiêu biểu của nhà văn Mạc Can thể hiện tính nhân văn sâu sắc của trái tim người nghệ sỹ trước những phận người khốn khổ. Bài viết hướng tới tìm hiểu những vùng tối của những số phận bất hạnh trong tác phẩm dưới góc nhìn của văn học chấn thương, trong đó ba nhân vật chính của tiểu thuyết ứng với ba dạng thức chấn thương khác nhau: (1) Nhân vật người anh: dạng chấn thương từ chịu đựng, ức chế và khổ tâm; (2) Nhân vật em gái: dạng chấn thương từ sợ hãi, hoảng loạn; (3) Nhân vật tôi: dạng chấn thương từ nỗi cô đơn và sự vươn lên hàn gắn nỗi đau. Qua đó, bạn đọc có cơ hội thấu hiểu tâm sự của nhà văn cũng như những quan niệm của ông về con người và cuộc đời.
Thủ pháp dòng ý thức trong tiểu thuyết “Ăn mày dĩ vãng” của Chu Lai
Vận dụng lý thuyết dòng ý thức trong nghiên cứu văn học hiện đại, tiểu thuyết Ăn mày dĩ vãng được khai thác để hướng đến làm nổi bật kỹ thuật xây dựng tiểu thuyết của Chu Lai; Qua đó, giúp người đọc có cái nhìn sâu sắc về lối tự sự độc đáo của nhà văn trong việc khai thác điểm nhìn diễn giải quá khứ - hiện tại để làm nổi bật thân phận của con người trong mỗi hoàn cảnh khác nhau thông qua hành trình tìm về quá khứ của nhân vật với những chấn thương tinh thần. Việc kiến giải tác phẩm từ thủ pháp dòng ý thức cũng mang đến cho người đọc cái nhìn chân thực về bản chất con người trong những năm tháng chiến tranh, giữa ranh giới sự sống - cái chết.
Ký hiệu “Tóc bạc” trong thơ tha hương thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX
Trên bước đường tha hương lưu lạc, “tóc bạc” là một ký hiệu xuất hiện nhiều lần trong sáng tác của các tác giả. Nó là một ký hiệu đa nghĩa, tiềm tàng nhiều khả năng diễn giải ý nghĩa khác nhau khi đặt trong tương quan với các ký hiệu khác. Bài viết tập trung khảo sát sự xuất hiện của ký hiệu “tóc bạc” trong những bài thơ tha hương giai đoạn từ thế kỷ XVIII - nửa đầu thế kỷ XIX. Từ góc nhìn ký hiệu học, nghiên cứu tìm ra các nét nghĩa của ký hiệu này khi soi chiếu “tóc bạc” trong dòng chảy vô thường của “thời gian”, trong thế sóng đôi với ký hiệu “non xanh”, “cúc vàng”, “con đường”, “tấc lòng son”. Qua đó, bài viết sẽ từng bước khám phá thế giới bên trong của chủ thể tha hương và nhận ra dấu ấn đậm nét của con người cá nhân trong thơ ca giai đoạn này.
Ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế của người dân tại hồ chứa Sông Than, tỉnh Ninh Thuận
Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia công cộng thông qua xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật địa phương, các công trình dân sinh kỹ thuật, khu công nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, vấn đề này cũng tác động trực tiếp đến đời sống, điều kiện kinh tế của người dân. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất đến sinh kế của người dân tại dự án hồ chứa Sông Than, huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận bằng cách xác định sự ảnh hưởng đến 05 nguồn lực sinh kế, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế, thông qua khảo sát trực tiếp 187 hộ dân. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tăng thu nhập của hộ sau thu hồi đất bằng mô hình hồi quy Binary Logistic. Kết quả nghiên cứu cho thấy: (1) Thu hồi đất làm giảm nguồn vốn tài nguyên thiên nhiên, tuy nhiên cải thiện nguồn vốn nhân lực, vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội, (2) Phần lớn các hộ có tỷ lệ đất thu hồi cao thay đổi chiến lược sinh kế từ sản xuất nông nghiệp sang kinh doanh khác và ngành nghề phi nông nghiệp, tăng thu nhập so với trước khi thu hồi đất, (3) Các yếu tố ảnh hưởng sắp xếp theo thứ tự giảm dần đến tăng thu nhập của hộ sau thu hồi đất gồm: trình độ học vấn của chủ hộ, sử dụng tiền đền bù để đầu tư sản xuất kinh doanh, tuổi của chủ hộ, diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi, số lao động trong ngành nông nghiệp của hộ và nghề nghiệp của chủ hộ. Từ đó, nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách nhằm đảm bảo sinh kế của người dân, cải thiện thu nhập sau thu hồi đất
Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng hóa thu nhập của hộ gia đình tại Đầm Nại, tỉnh Ninh Thuận
Đa dạng hóa thu nhập không những giúp hộ gia đình tăng thu nhập và nâng cao mức sống mà còn là cơ sở giúp các nhà hoạch định chính sách ra quyết định trong công cuộc giảm nghèo hướng đến phát triển bền vững. Chỉ số Simpsons Index of Diversity (SID) đo lường mức độ đa dạng hóa thu nhập và mô hình hồi quy đa biến với phương pháp bình phương bé nhất (OLS) được sử dụng trong nghiên cứu nhằm mục tiêu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng hóa thu nhập của hộ gia đình tại Đầm Nại, tỉnh Ninh Thuận. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp 402 hộ gia đình trong tháng 5 năm 2023 tại Đầm Nại. Kết quả nghiên cứu cho thấy thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình còn thấp (50,316 triệu đồng/ năm) và mức độ đa dạng hóa thu nhập cũng rất thấp với SID là 0,21. Bên cạnh đó, kết quả của mô hình hồi quy cũng chỉ ra các biến như: trình độ học vấn, số lượng lao động, quy mô hộ, thu nhập từ nông nghiệp và nghề nghiệp của chủ hộ có ảnh hưởng đến khả năng đa dạng hóa thu nhập của hộ, trong đó biến quy mô hộ, trình độ học vấn và số lao động có tác động mạnh đến mức độ đa dạng hóa thu nhập của hộ gia đình tại Đầm Nại, tỉnh Ninh Thuận. Qua đó, nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách nhằm đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập của người dân địa phương.
Kiểm tra trực tuyến: Góc nhìn của sinh viên đại học
Kiểm tra trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến ở Việt Nam và trên thế giới, nhưng số lượng các nghiên cứu về chất lượng của phương thức kiểm tra này ở Việt nam còn hạn chế. Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm tìm hiểu nhận thức của sinh viên về một số yếu tố chính quyết định chất lượng của các bài kiểm tra trực tuyến. Phương pháp khảo sát trực tuyến qua Google form được sử dụng nhằm thu thập dữ liệu của sinh viên thuộc khoa Ngoại ngữ của bốn trường đại học tư thục ở Thành phố Hồ Chí Minh và nhận được 721 phiếu trả lời hợp lệ, trong đó lựa chọn 10 sinh viên tiếp tục tham gia phỏng vấn chuyên sâu qua điện thoại. Dữ liệu thu được cho thấy mặc dù hầu hết người tham gia nghiên cứu đánh giá cao tính thực tế của kiểm tra trực tuyến, đa số không cho rằng kiểm tra trực tuyến có độ tin cậy và tính giá trị cao. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy kiểm tra trực tuyến có tác động tiêu cực tới phương pháp học tập và ôn thi của sinh viên.
Một số phong tục đặc trưng của cung đình Nhật Bản dưới thời Heian qua tác phẩm Genji monogatari
Hôn nhân và thành nhân vốn là các phong tục vòng đời quan trọng ở các quốc gia Đông Bắc Á nói chung, và ở Nhật Bản nói riêng. Cả hai phong tục này vừa là nét văn hóa tinh thần đặc sắc, vừa là hình thức biểu hiện cho tư duy và lối sống truyền thống của người Nhật xưa; đã có nhiều nghiên cứu đề cập về hôn nhân và thành nhân của Nhật Bản, đặc biệt là thời kỳ Heian, đa số các bài viết được nghiên cứu thông qua các tài liệu lịch sử hay văn hóa, tuy nhiên chưa có nhiều nghiên cứu dưới góc độ của văn học. Thông qua tác phẩm kinh điển “Genji monogatari”, bài viết lần lượt trình bày về phong tục hôn nhân, và phong tục thành nhân của giới quý tộc sống trong hoàng cung Heian, để thấy được đời sống tinh thần độc đáo của họ, khác xa với đời sống bần hàn của dân thường ở bên ngoài kinh thành.