ỨNG XỬ NGỮ PHÁP CỦA HÌNH VỊ HÁN VIỆT VÀ HỆ QUẢ CỦA NÓ VỀ NGỮ NGHĨA VÀ NGỮ ÂM

Tóm tắt

Bài báo cho thấy hình vị Hán Việt không chỉ kết hợp với hình vị Hán Việt khác, mà còn với hình vị phi Hán Việt như thuần Việt và thậm chí cả các hình vị Ấn - Âu
đặc biệt là mượn tiếng Pháp. Đây không phải là hiện tượng riêng của tiếng Việt: những từ lai tương tự cũng có thể được tìm thấy trong các ngôn ngữ Sino-xenic khác
(Nhật, Hàn) và các ngôn ngữ Ấn - Âu. Trong danh ngữ có hình vị Hán Việt đóng vai trò chính, chiếm ưu thế là quy tắc ngữ pháp tiếng Hán [phụ + chính] nhưng cũng
có khi tiếng Việt lại áp dụng quy tắc ngữ pháp tiếng Việt [chính + phụ]. Đặc điểm ngữ pháp này đưa đến hệ quả về ngữ nghĩa. Quả vậy, tiêu chí [± có thể hoán đổ
trong mọi ngữ cảnh] dùng để phân loại từ đồng nghĩa thành “đồng nghĩa tuyệt đối” và “đồng nghĩa không tuyệt đối” là không hiệu quả vì các hình vị Hán Việt tự do
có thể kết hợp với cả hình vị Hán Việt khác lẫn hình vị thuần Việt, trong khi các từ đồng nghĩa thuần Việt của chúng thường không thể kết hợp với hình vị Hán Việt. Sự
khác biệt về khả năng kết hợp của hình vị Hán Việt đưa đến hệ quả về phương diện ngữ nghĩa trong mối liên quan với ngữ âm: những hình vị Hán Việt có sức sản sinh
quá yếu sẽ có xu hướng bị đồng nhất vào những hình vị (Hán Việt hay phi Hán Việt) đồng âm hay gần âm có sức sản sinh mạnh.