Đặc điểm lâm sàng, x-quang và kết qủa điều trị hoại tử xương hàm sau xạ trị ung thư vùng đầu mặt cổ
Tóm tắt
Đặt vấn đề: Hoại tử xương hàm do xạ trị là biến chứng nghiêm trọng ở bệnh nhân ung thư vùng đầu mặt cổ sau điều trị bức xạ, với tỷ lệ gặp khoảng 5–15%. Xương hàm trong vùng chiếu xạ bị hoại tử, lộ ra ngoài niêm mạc/da, kéo dài không lành và không liên quan đến u tái phát, thường ở hàm dưới, gây đau, nhiễm trùng mạn, khít hàm và giảm chất lượng sống người bệnh.
Đối tượng, phương pháp: Nghiên cứu tiến cứu mô tả có can thiệp lâm sàng 25 bệnh nhân được chẩn đoán hoại tử xương hàm và điều trị tại Trung tâm Răng Hàm Mặt, Bệnh viện Trung ương Huế từ tháng 09/2023 đến 09/2025. Các bệnh nhân đều có tiền sử xạ trị ung thư đầu mặt cổ và được chẩn đoán hoại tử xương hàm do xạ trị theo tiêu chuẩn lâm sàng (xương hàm vùng đã xạ trị bị lộ và hoại tử kéo dài trên 3 tháng, loại trừ ung thư tái phát).
Kết quả: Tuổi trung bình bệnh nhân 58 tuổi, nam giới chiếm 72%; ung thư nguyên phát thường gặp nhất là ung thư vòm họng. Phần lớn được chẩn đoán hoại tử xương hàm do xạ trị giai đoạn muộn, vị trí chủ yếu ở xương hàm dưới, đa số có triệu chứng đau kèm loét, lộ xương và lỗ rò; 100% trường hợp trên X-quang có tiêu xương nham nhở. Tất cả bệnh nhân được điều trị phẫu thuật; sau 6 tháng, kết quả tốt đạt 28%, khá 64%, kém 8%, có 28% bệnh nhân phải phẫu thuật lại.
Kết luận: Hoại tử xương hàm do xạ trị chủ yếu gặp ở hàm dưới, với biểu hiện lâm sàng điển hình và diễn tiến mạn tính. Phẫu thuật loại bỏ xương hoại tử là phương pháp điều trị chính, cho kết quả tốt ở đa số trường hợp nếu được phát hiện và can thiệp sớm; cần lưu ý các yếu tố tiên lượng xấu như kỹ thuật xạ trị lạc hậu, vệ sinh răng miệng kém và bệnh kéo dài để có chiến lược dự phòng và điều trị tích cực, hạn chế tái phá
Lượt tải
Tài liệu tham khảo
1. Acharya S, Pai KM, Acharya S. Risk assessment for osteoradionecrosis of the jaws in patients with head and neck cancer. Med Pharm Rep. 2020; 93(2): 195-199. https://doi.org/10.15386/mpr-1418
2. Ristow O, Birgel JL, Rückschloß T, Held T, Lang K, Smielowski M, et al. Osteoradionecrosis of the Jaw-Comparison between Bone and Soft Tissue Injury and Their Influence on Surgical Outcomes-A Retrospective Cohort Study. Diagnostics (Basel). 2023; 13(3). https://doi.org/10.3390/diagnostics13030366
3. Reuther T, Schuster T, Mende U, Kübler A. Osteoradionecrosis of the jaws as a side effect of radiotherapy of head and neck tumour patients--a report of a thirty year retrospective review. Int J Oral Maxillofac Surg. 2003; 32(3): 289-95. https://doi.org/10.1054/ijom.2002.0332
4. Hong DD, Trieu Hung D, Ngoc Anh Khoa T. Clinical and X-ray Characteristics of Osteoradionecrosis of the Jaws and Related Factors. 2021; 37(3). https://doi.org/10.25073/2588-1132/vnumps.4335
5. Frankart AJ, Frankart MJ, Cervenka B, Tang AL, Krishnan DG, Takiar V. Osteoradionecrosis: Exposing the Evidence Not the Bone. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2021; 109(5): 1206-1218. https://doi.org/10.1016/j.ijrobp.2020.12.043
6. Chronopoulos A, Zarra T, Ehrenfeld M, Otto S. Osteoradionecrosis of the jaws: definition, epidemiology, staging and clinical and radiological findings. A concise review. Int Dent J. 2018; 68(1): 22-30. https://doi.org/10.1111/idj.12318
7. Kojima Y, Otsuru M, Hasegawa T, Ueda N, Kirita T, Yamada SI, et al. Risk factors for osteoradionecrosis of the jaw in patients with oral or oropharyngeal cancer: Verification of the effect of tooth extraction before radiotherapy using propensity score matching analysis. J Dent Sci. 2022; 17(2): 1024-1029. https://doi.org/10.1016/j.jds.2021.10.019
8. Tadokoro Y, Hasegawa T, Takeda D, Murakami A, Yatagai N, Iwata E, et al. Factors Associated with Treatment Outcomes and Pathological Features in Patients with Osteoradionecrosis: A Retrospective Study. Int J Environ Res Public Health. 2022; 19(11). https://doi.org/10.3390/ijerph19116565
9. Sroussi HY, Epstein JB, Bensadoun RJ, Saunders DP, Lalla RV, Migliorati CA, et al. Common oral complications of head and neck cancer radiation therapy: mucositis, infections, saliva change, fibrosis, sensory dysfunctions, dental caries, periodontal disease, and osteoradionecrosis. Cancer Med. 2017; 6(12): 2918-2931. https://doi.org/10.1002/cam4.1221
